Bạn hãy tưởng tượng mình múc một thìa cà phê đường. Thìa đường đó nặng khoảng vài gam, bạn cầm lên nhẹ nhàng và chẳng cảm thấy gì đặc biệt. Bây giờ bạn hãy tưởng tượng thìa đó không đựng đường mà đựng vật chất lấy từ hạt nhân nguyên tử, tức là toàn proton và neutron nén chặt vào nhau, không còn khoảng trống nào. Thìa vật chất hạt nhân đó sẽ nặng tới hàng trăm triệu tấn, nặng hơn cả một ngọn núi nhỏ. Đó là vì hạt nhân nguyên tử đặc đến mức khó tin: gần như toàn bộ khối lượng của nguyên tử dồn vào một hạt nhân nhỏ xíu, trong khi vỏ electron xung quanh gần như rỗng hoàn toàn.
Vậy khối lượng của hạt nhân được tính như thế nào? Câu trả lời cũng đơn giản như cách tính khối lượng vỏ: bạn chỉ cần lấy số proton nhân với khối lượng của một proton, cộng với số neutron nhân với khối lượng của một neutron. Proton và neutron nặng gần bằng nhau, mỗi hạt nặng khoảng 1,67×10⁻²⁷ kg, nên khối lượng hạt nhân gần như tỉ lệ thuận với tổng số proton và neutron, tức là số khối A. Bài viết này sẽ giúp bạn nắm chắc công thức tính khối lượng hạt nhân, hiểu vì sao con số này gần bằng khối lượng của cả nguyên tử, luyện tập với bốn ví dụ tính từng bước, tránh năm lỗi sai mà học sinh hay mắc nhất, rồi tự kiểm tra bằng năm câu trắc nghiệm kèm giải thích cặn kẽ.
1. Công thức tính khối lượng hạt nhân nguyên tử
Khối lượng hạt nhân bằng số proton nhân với khối lượng của một proton, cộng với số neutron nhân với khối lượng của một neutron. Viết gọn lại, nếu gọi Z là số proton, N là số neutron, mₚ là khối lượng của một proton và mₙ là khối lượng của một neutron thì khối lượng hạt nhân bằng Z nhân mₚ cộng N nhân mₙ. Khối lượng của một proton bằng 1,673×10⁻²⁷ kg, còn khối lượng của một neutron bằng 1,675×10⁻²⁷ kg. Hai con số này gần bằng nhau nhưng không hoàn toàn bằng nhau, neutron nặng hơn proton một chút, và trong các bài toán cần độ chính xác cao, bạn phải dùng đúng từng con số cho từng loại hạt.
Để cảm nhận được khối lượng hạt nhân lớn đến mức nào so với khối lượng vỏ, bạn hãy so sánh hai con số: khối lượng hạt nhân của nguyên tử natri bằng khoảng 3,85×10⁻²⁶ kg, trong khi khối lượng vỏ của nó chỉ bằng khoảng 1,00×10⁻²⁹ kg. Lấy 3,85×10⁻²⁶ chia cho 1,00×10⁻²⁹ thì được khoảng 3850, tức là hạt nhân nặng hơn vỏ khoảng 3850 lần. Nói cách khác, khối lượng vỏ chỉ chiếm khoảng 0,026% khối lượng nguyên tử, còn lại hơn 99,97% nằm ở hạt nhân. Vì vậy, khi tính khối lượng nguyên tử, người ta thường lấy khối lượng hạt nhân làm khối lượng nguyên tử, và sai số gây ra là rất nhỏ.
Khi tính khối lượng hạt nhân, bạn cần chú ý đến cách cộng hai số có cùng lũy thừa 10⁻²⁷. Ví dụ với hạt nhân natri, bạn tính 11 nhân 1,673×10⁻²⁷ bằng 18,403×10⁻²⁷ kg, và 12 nhân 1,675×10⁻²⁷ bằng 20,100×10⁻²⁷ kg. Vì hai số này có cùng lũy thừa 10⁻²⁷ nên bạn cộng trực tiếp hai hệ số với nhau: 18,403 cộng 20,100 bằng 38,503, nên khối lượng hạt nhân bằng 38,503×10⁻²⁷ kg, viết dưới dạng chuẩn là 3,85×10⁻²⁶ kg. Bạn tuyệt đối không được cộng cả hai số mũ với nhau, vì 10⁻²⁷ cộng 10⁻²⁷ không bằng 10⁻⁵⁴, mà vẫn bằng một số nhân với 10⁻²⁷.
Một điều thú vị nữa là khối lượng hạt nhân gần như tỉ lệ thuận với số khối A, vì mỗi proton và mỗi neutron đều nặng khoảng 1,67×10⁻²⁷ kg. Vì vậy, bạn có thể ước tính nhanh khối lượng hạt nhân bằng A nhân 1,67×10⁻²⁷ kg, rồi mới tính chính xác bằng công thức đầy đủ. Ví dụ hạt nhân natri có A bằng 23 thì ước tính nhanh bằng 23 nhân 1,67×10⁻²⁷, bằng 3,84×10⁻²⁶ kg, rất gần với kết quả chính xác 3,85×10⁻²⁶ kg. Cách ước tính này rất hữu ích để bạn kiểm tra lại kết quả của mình: nếu kết quả chính xác lệch xa so với ước tính thì chắc chắn bạn đã tính nhầm ở đâu đó.
Công thức này còn là cầu nối để bạn học tiếp về khối lượng vỏ nguyên tử, vì khối lượng của cả nguyên tử bằng khối lượng vỏ cộng khối lượng hạt nhân, và bạn đã biết khối lượng vỏ nhỏ hơn khối lượng hạt nhân hàng nghìn lần. Bạn cũng nên ôn lại cách đếm số hạt trong nguyên tử, vì số proton Z và số neutron N chính là hai con số bạn dùng trong công thức này. Khi cần kiểm tra lại phép tính, bạn có thể nhờ máy tính Casio online trên ClassOn hỗ trợ.
2. Bốn ví dụ tính khối lượng hạt nhân từng bước
Ví dụ 1: Tính khối lượng hạt nhân nguyên tử Na có Z = 11, N = 12.
Đây là ví dụ gốc của bài, và bạn hãy làm theo đúng bốn bước chuẩn. Bước đầu tiên, bạn ghi lại những gì đề bài đã cho: Z bằng 11, N bằng 12, mₚ bằng 1,673×10⁻²⁷ kg, mₙ bằng 1,675×10⁻²⁷ kg. Bước thứ hai, bạn viết công thức khối lượng hạt nhân bằng Z nhân mₚ cộng N nhân mₙ. Bước thứ ba, bạn thay số vào công thức: khối lượng hạt nhân bằng 11 nhân 1,673×10⁻²⁷ cộng 12 nhân 1,675×10⁻²⁷. Bước cuối cùng, bạn tính từng phần rồi cộng lại: 11 nhân 1,673 bằng 18,403, nên phần proton bằng 18,403×10⁻²⁷ kg; 12 nhân 1,675 bằng 20,100, nên phần neutron bằng 20,100×10⁻²⁷ kg; cộng hai phần lại được 38,503×10⁻²⁷ kg, viết dưới dạng chuẩn là 3,85×10⁻²⁶ kg. Vậy hạt nhân natri nặng khoảng 3,85×10⁻²⁶ kg.
Ví dụ 2: Tính khối lượng hạt nhân nguyên tử Fe có Z = 26, N = 30.
Ví dụ này có các con số lớn hơn, để bạn luyện cho quen tay với phép nhân và phép cộng số mũ. Bước đầu tiên, bạn ghi dữ kiện: Z bằng 26, N bằng 30, mₚ bằng 1,673×10⁻²⁷ kg, mₙ bằng 1,675×10⁻²⁷ kg. Bước thứ hai, bạn viết công thức khối lượng hạt nhân bằng Z nhân mₚ cộng N nhân mₙ. Bước thứ ba, bạn thay số vào: khối lượng hạt nhân bằng 26 nhân 1,673×10⁻²⁷ cộng 30 nhân 1,675×10⁻²⁷. Bước cuối cùng, bạn tính từng phần rồi cộng lại: 26 nhân 1,673 bằng 43,498, nên phần proton bằng 43,498×10⁻²⁷ kg; 30 nhân 1,675 bằng 50,250, nên phần neutron bằng 50,250×10⁻²⁷ kg; cộng hai phần lại được 93,748×10⁻²⁷ kg, viết dưới dạng chuẩn là 9,37×10⁻²⁶ kg. Vậy hạt nhân sắt nặng khoảng 9,37×10⁻²⁶ kg, nặng hơn hạt nhân natri khoảng 2,4 lần, vì sắt có 56 hạt trong hạt nhân trong khi natri chỉ có 23 hạt.
Ví dụ 3: Tính khối lượng hạt nhân nguyên tử H có Z = 1, N = 0.
Ví dụ này là trường hợp đặc biệt nhất, vì hạt nhân hiđro chỉ có một proton duy nhất mà không có neutron nào. Bước đầu tiên, bạn ghi dữ kiện: Z bằng 1, N bằng 0, mₚ bằng 1,673×10⁻²⁷ kg. Bước thứ hai, bạn viết công thức khối lượng hạt nhân bằng Z nhân mₚ cộng N nhân mₙ. Bước thứ ba, bạn thay số vào: khối lượng hạt nhân bằng 1 nhân 1,673×10⁻²⁷ cộng 0 nhân 1,675×10⁻²⁷. Bước cuối cùng, bạn tính kết quả: phần neutron bằng 0, nên khối lượng hạt nhân bằng đúng khối lượng của một proton, bằng 1,673×10⁻²⁷ kg. Vậy hạt nhân hiđro là hạt nhân nhẹ nhất trong tất cả các nguyên tố, và nó cũng là hạt nhân duy nhất không có neutron. Đây là điều bạn cần nhớ, vì trong các bài kiểm tra, người ta hay hỏi hạt nhân nào không có neutron, và đáp án chính là hạt nhân hiđro.
Ví dụ 4: Tính khối lượng hạt nhân nguyên tử He có Z = 2, N = 2.
Ví dụ này cho bạn luyện thêm với một hạt nhân nhỏ nhưng có cả proton lẫn neutron. Bước đầu tiên, bạn ghi dữ kiện: Z bằng 2, N bằng 2, mₚ bằng 1,673×10⁻²⁷ kg, mₙ bằng 1,675×10⁻²⁷ kg. Bước thứ hai, bạn viết công thức khối lượng hạt nhân bằng Z nhân mₚ cộng N nhân mₙ. Bước thứ ba, bạn thay số vào: khối lượng hạt nhân bằng 2 nhân 1,673×10⁻²⁷ cộng 2 nhân 1,675×10⁻²⁷. Bước cuối cùng, bạn tính từng phần rồi cộng lại: 2 nhân 1,673 bằng 3,346, nên phần proton bằng 3,346×10⁻²⁷ kg; 2 nhân 1,675 bằng 3,350, nên phần neutron bằng 3,350×10⁻²⁷ kg; cộng hai phần lại được 6,696×10⁻²⁷ kg, viết dưới dạng chuẩn là 6,70×10⁻²⁷ kg. Vậy hạt nhân heli nặng khoảng 6,70×10⁻²⁷ kg, nặng gấp khoảng 4 lần hạt nhân hiđro, vì nó có 4 hạt trong khi hiđro chỉ có 1 hạt.
3. Năm lỗi sai thường gặp khi tính khối lượng hạt nhân nguyên tử
Lỗi 1: Chỉ cộng khối lượng một proton với khối lượng một neutron, quên nhân với số hạt.
Nhiều bạn tính khối lượng hạt nhân natri bằng 1,673×10⁻²⁷ cộng 1,675×10⁻²⁷, bằng 3,348×10⁻²⁷ kg. Nhưng đó chỉ là khối lượng của một proton cộng một neutron, còn hạt nhân natri có tới 11 proton và 12 neutron nên phải nhân trước rồi mới cộng. Cách tránh: mỗi khi thấy công thức Z nhân mₚ cộng N nhân mₙ, bạn hãy nhân xong từng phần rồi mới cộng, đừng bao giờ cộng trước khi nhân.
Lỗi 2: Nhầm khối lượng proton với khối lượng electron.
Nhiều bạn nhớ mang máng khối lượng của các hạt đều cỡ 10⁻³¹ kg, nên khi tính khối lượng hạt nhân lại lấy 11 nhân 9,11×10⁻³¹, cho ra một con số nhỏ hơn đáp án đúng tới 1840 lần. Cách tránh: bạn hãy nhớ rằng proton và neutron nặng cỡ 10⁻²⁷ kg, còn electron nhẹ hơn nhiều, chỉ nặng cỡ 10⁻³¹ kg. Khi tính khối lượng hạt nhân, bạn chỉ dùng hai con số 1,673×10⁻²⁷ kg và 1,675×10⁻²⁷ kg, không dùng con số 9,11×10⁻³¹ kg.
Lỗi 3: Dùng số khối A thay cho số neutron N.
Nhiều bạn thấy nguyên tử Fe có A bằng 56 thì lấy khối lượng hạt nhân bằng 26 nhân 1,673×10⁻²⁷ cộng 56 nhân 1,675×10⁻²⁷, cho ra một con số lớn hơn đáp án đúng rất nhiều. Nhưng số neutron của sắt chỉ bằng 56 trừ 26, bằng 30, chứ không phải 56. Cách tránh: bạn hãy tính N bằng A trừ Z trước khi thay số vào công thức, và viết rõ ra giấy N bằng bao nhiêu để không nhầm với A.
Lỗi 4: Cộng cả khối lượng vỏ vào khối lượng hạt nhân.
Nhiều bạn tính khối lượng hạt nhân xong lại cộng thêm khối lượng vỏ vào, vì nghĩ rằng hạt nhân và vỏ đều thuộc nguyên tử. Nhưng đề bài chỉ hỏi khối lượng hạt nhân, tức là chỉ tính proton và neutron, còn electron thuộc về vỏ, không thuộc về hạt nhân. Cách tránh: bạn hãy đọc kĩ đề bài hỏi khối lượng của cái gì, nếu hỏi khối lượng hạt nhân thì chỉ tính proton và neutron, nếu hỏi khối lượng nguyên tử thì mới cộng thêm khối lượng vỏ.
Lỗi 5: Cộng hai số mũ với nhau khi cộng hai số có cùng lũy thừa.
Nhiều bạn tính 18,403×10⁻²⁷ cộng 20,100×10⁻²⁷ rồi viết kết quả thành 38,503×10⁻⁵⁴, vì đã cộng cả hai số mũ âm 27 với nhau. Đây là lỗi sai về quy tắc số mũ: khi cộng hai số có cùng lũy thừa, bạn chỉ cộng hai hệ số với nhau, còn lũy thừa thì giữ nguyên. Cách tránh: bạn hãy nhớ rằng chỉ khi nhân hai lũy thừa cùng cơ số thì mới cộng số mũ, còn khi cộng hai số thì số mũ không đổi, và hãy kiểm tra lại bằng cách ước tính: khối lượng hạt nhân natri phải cỡ 10⁻²⁶ kg, nếu bạn ra 10⁻⁵⁴ kg thì chắc chắn đã sai.
4. Năm bài tập trắc nghiệm về khối lượng hạt nhân nguyên tử
Câu 1: Khối lượng hạt nhân nguyên tử O có Z = 8, N = 8 bằng bao nhiêu? Biết mₚ = 1,673×10⁻²⁷ kg, mₙ = 1,675×10⁻²⁷ kg.
A. 2,68×10⁻²⁷ kg
B. 2,68×10⁻²⁶ kg
C. 1,34×10⁻²⁶ kg
D. 2,68×10⁻²⁵ kg
Câu 2: Khối lượng hạt nhân nguyên tử C có Z = 6, N = 6 bằng bao nhiêu? Biết mₚ = 1,673×10⁻²⁷ kg, mₙ = 1,675×10⁻²⁷ kg.
A. 2,01×10⁻²⁶ kg
B. 2,01×10⁻²⁷ kg
C. 1,00×10⁻²⁶ kg
D. 4,02×10⁻²⁶ kg
Câu 3: Khối lượng hạt nhân nguyên tử Al có Z = 13, N = 14 bằng bao nhiêu? Biết mₚ = 1,673×10⁻²⁷ kg, mₙ = 1,675×10⁻²⁷ kg.
A. 4,52×10⁻²⁵ kg
B. 2,26×10⁻²⁶ kg
C. 4,52×10⁻²⁶ kg
D. 4,52×10⁻²⁷ kg
Câu 4: Hạt nhân He có khối lượng bằng 6,70×10⁻²⁷ kg và Z = 2. Số neutron trong hạt nhân He bằng bao nhiêu? Biết mₚ = 1,673×10⁻²⁷ kg, mₙ = 1,675×10⁻²⁷ kg.
A. 1
B. 3
C. 2
D. 4
Câu 5: So sánh khối lượng hạt nhân của Mg (Z = 12, N = 12) với khối lượng hạt nhân của Na (Z = 11, N = 12). Kết luận nào sau đây đúng?
A. Hạt nhân Na nặng hơn hạt nhân Mg.
B. Hai hạt nhân nặng bằng nhau.
C. Hạt nhân Mg nặng hơn hạt nhân Na.
D. Không so sánh được vì thiếu dữ kiện.
| Câu | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
|---|---|---|---|---|---|
| Đáp án | B | A | C | C | C |
Giải thích Câu 1 — Đáp án B (2,68×10⁻²⁶ kg) đúng: Khối lượng hạt nhân bằng 8 nhân 1,673×10⁻²⁷ cộng 8 nhân 1,675×10⁻²⁷, bằng 13,384×10⁻²⁷ cộng 13,400×10⁻²⁷, bằng 26,784×10⁻²⁷ kg, viết dưới dạng chuẩn là 2,68×10⁻²⁶ kg. Đáp án A (2,68×10⁻²⁷ kg) sai vì bạn đã đổi số mũ sai một đơn vị khi viết dạng chuẩn. Đáp án C (1,34×10⁻²⁶ kg) sai vì 1,34 bằng 2,68 chia 2, tức là bạn chỉ tính một nửa hạt nhân. Đáp án D (2,68×10⁻²⁵ kg) sai vì bạn đã đổi số mũ sai một đơn vị theo chiều ngược lại.
Giải thích Câu 2 — Đáp án A (2,01×10⁻²⁶ kg) đúng: Khối lượng hạt nhân bằng 6 nhân 1,673×10⁻²⁷ cộng 6 nhân 1,675×10⁻²⁷, bằng 10,038×10⁻²⁷ cộng 10,050×10⁻²⁷, bằng 20,088×10⁻²⁷ kg, viết dưới dạng chuẩn là 2,01×10⁻²⁶ kg. Đáp án B (2,01×10⁻²⁷ kg) sai vì bạn đã đổi số mũ sai một đơn vị khi viết dạng chuẩn. Đáp án C (1,00×10⁻²⁶ kg) sai vì 1,00 bằng một nửa của 2,01, tức là bạn chỉ tính một nửa hạt nhân. Đáp án D (4,02×10⁻²⁶ kg) sai vì 4,02 bằng 2 nhân 2,01, tức là bạn đã nhân đôi kết quả.
Giải thích Câu 3 — Đáp án C (4,52×10⁻²⁶ kg) đúng: Khối lượng hạt nhân bằng 13 nhân 1,673×10⁻²⁷ cộng 14 nhân 1,675×10⁻²⁷, bằng 21,749×10⁻²⁷ cộng 23,450×10⁻²⁷, bằng 45,199×10⁻²⁷ kg, viết dưới dạng chuẩn là 4,52×10⁻²⁶ kg. Đáp án A (4,52×10⁻²⁵ kg) sai vì bạn đã đổi số mũ sai một đơn vị khi viết dạng chuẩn. Đáp án B (2,26×10⁻²⁶ kg) sai vì 2,26 bằng một nửa của 4,52, tức là bạn chỉ tính một nửa hạt nhân. Đáp án D (4,52×10⁻²⁷ kg) sai vì bạn đã đổi số mũ sai một đơn vị theo chiều ngược lại.
Giải thích Câu 4 — Đáp án C (2) đúng: Khối lượng của 2 proton bằng 2 nhân 1,673×10⁻²⁷, bằng 3,346×10⁻²⁷ kg. Phần khối lượng còn lại của neutron bằng 6,696×10⁻²⁷ trừ 3,346×10⁻²⁷, bằng 3,350×10⁻²⁷ kg. Lấy 3,350 chia cho 1,675 thì được 2, nên số neutron bằng 2. Đáp án A (1) sai vì 1 neutron chỉ nặng 1,675×10⁻²⁷ kg, chưa đủ phần khối lượng còn lại. Đáp án B (3) sai vì 3 neutron nặng 5,025×10⁻²⁷ kg, nhiều hơn phần khối lượng còn lại. Đáp án D (4) sai vì 4 neutron nặng 6,700×10⁻²⁷ kg, gần bằng cả khối lượng hạt nhân.
Giải thích Câu 5 — Đáp án C (Hạt nhân Mg nặng hơn hạt nhân Na) đúng: Khối lượng hạt nhân Mg bằng 12 nhân 1,673×10⁻²⁷ cộng 12 nhân 1,675×10⁻²⁷, bằng 40,176×10⁻²⁷ kg, bằng 4,02×10⁻²⁶ kg. Khối lượng hạt nhân Na bằng 3,85×10⁻²⁶ kg, nhỏ hơn 4,02×10⁻²⁶ kg. Vì hạt nhân Mg có 24 hạt trong khi hạt nhân Na chỉ có 23 hạt, nên hạt nhân Mg nặng hơn. Đáp án A sai vì Na có ít hạt hơn Mg. Đáp án B sai vì hai hạt nhân có số hạt khác nhau nên khối lượng không thể bằng nhau. Đáp án D sai vì đề bài đã cho đủ Z và N của cả hai hạt nhân.
5. Câu hỏi thường gặp về khối lượng hạt nhân nguyên tử
Khối lượng của proton và neutron bằng bao nhiêu?
Khối lượng của một proton bằng 1,673×10⁻²⁷ kg, còn khối lượng của một neutron bằng 1,675×10⁻²⁷ kg. Hai con số này gần bằng nhau nhưng không hoàn toàn bằng nhau, neutron nặng hơn proton một chút. Trong các bài toán không cần độ chính xác cao, người ta thường lấy gần đúng cả hai đều bằng 1,67×10⁻²⁷ kg, nhưng trong các bài toán cần tính chính xác, bạn phải dùng đúng từng con số cho từng loại hạt.
Vì sao khối lượng hạt nhân gần bằng khối lượng nguyên tử?
Vì khối lượng vỏ electron quá nhỏ so với khối lượng hạt nhân, chỉ chiếm khoảng 0,03% khối lượng nguyên tử. Khi tính khối lượng nguyên tử, người ta thường chỉ tính khối lượng hạt nhân mà bỏ qua khối lượng vỏ, và sai số gây ra là rất nhỏ, không ảnh hưởng đến kết quả. Đây cũng là lí do vì sao số khối A, tức là tổng số proton và neutron, được dùng để ước tính khối lượng nguyên tử.
Hạt nhân hiđro có gì đặc biệt?
Hạt nhân hiđro chỉ có một proton duy nhất mà không có neutron nào, nên nó là hạt nhân nhẹ nhất và cũng là hạt nhân duy nhất không có neutron. Khối lượng của nó bằng đúng khối lượng của một proton, bằng 1,673×10⁻²⁷ kg. Trong các bài kiểm tra, người ta hay hỏi hạt nhân nào không có neutron, và đáp án chính là hạt nhân hiđro.
Tính khối lượng hạt nhân của ion như thế nào?
Khối lượng hạt nhân của ion bằng khối lượng hạt nhân của nguyên tử trung hòa tương ứng, vì ion chỉ khác nguyên tử ở số electron, còn số proton và số neutron trong hạt nhân thì không thay đổi. Ví dụ hạt nhân của ion Na⁺ vẫn có 11 proton và 12 neutron, nên khối lượng hạt nhân của nó vẫn bằng 3,85×10⁻²⁶ kg, giống hệt hạt nhân của nguyên tử Na trung hòa.
Khối lượng hạt nhân có bằng số khối nhân với 1 amu không?
Gần đúng như vậy. Một đơn vị khối lượng nguyên tử, kí hiệu là amu, bằng 1,66×10⁻²⁷ kg, gần bằng khối lượng của một proton hay một neutron. Vì vậy, khối lượng hạt nhân tính bằng kilôgam gần bằng số khối A nhân với 1,66×10⁻²⁷ kg. Ví dụ hạt nhân natri có A bằng 23 thì ước tính nhanh bằng 23 nhân 1,66×10⁻²⁷, bằng 3,82×10⁻²⁶ kg, rất gần với kết quả chính xác 3,85×10⁻²⁶ kg.
6. Kết luận
Khối lượng hạt nhân nguyên tử bằng số proton nhân với khối lượng của một proton cộng với số neutron nhân với khối lượng của một neutron, viết gọn thành Z nhân mₚ cộng N nhân mₙ, trong đó mₚ bằng 1,673×10⁻²⁷ kg và mₙ bằng 1,675×10⁻²⁷ kg. Bạn đã đi qua bốn ví dụ tính từng bước, từ hạt nhân natri nặng 3,85×10⁻²⁶ kg, qua hạt nhân sắt nặng 9,37×10⁻²⁶ kg, hạt nhân hiđro chỉ nặng 1,673×10⁻²⁷ kg vì chỉ có một proton, đến hạt nhân heli nặng 6,70×10⁻²⁷ kg. Bạn cũng đã biết năm lỗi sai thường gặp, từ việc quên nhân với số hạt, nhầm khối lượng proton với khối lượng electron, cho đến việc cộng hai số mũ với nhau khi cộng hai số có cùng lũy thừa.
Để học chắc bài này, bạn hãy tự làm lại năm câu trắc nghiệm mà không nhìn đáp án, rồi đối chiếu với bảng đáp án và đọc kĩ phần giải thích của từng câu, đặc biệt là câu 4 dạng bài ngược, vì đó là dạng bài hay xuất hiện trong kiểm tra. Sau đó, bạn hãy thử tự đặt thêm vài bài toán cho chính mình, ví dụ như tính khối lượng hạt nhân của nguyên tử K khi biết Z bằng 19 và N bằng 20, hoặc tính khối lượng hạt nhân của nguyên tử Ca khi biết Z bằng 20 và N bằng 20. Khi cần kiểm tra phép tính, bạn có thể dùng máy tính Casio online để tính nhanh, nhưng bạn vẫn cần hiểu rõ từng bước để làm bài tốt trong phòng thi. Chúc bạn học tốt và luôn tự tin mỗi khi gặp bài toán về khối lượng hạt nhân trong chương trình Hóa học lớp 10.