Bạn hãy tưởng tượng mình đang xâu một chuỗi hạt cườm. Trên tay bạn là một sợi dây dài và một hộp hạt đủ màu. Cứ mỗi ba hạt trên dây mẫu, bạn xâu một hạt cườm vào sợi dây của mình. Xâu mãi, xâu mãi, đến cuối sợi dây bạn đếm lại và thấy chuỗi hạt của mình ngắn hơn con số bạn tính nhẩm lúc đầu — thiếu đúng hai hạt. Một hạt "biến mất" vì ở cuối dây mẫu có một đoạn đánh dấu "dừng lại, không xâu nữa", còn một hạt nữa rơi ra sau khi xâu xong vì đó là hạt mở đầu, người ta tháo ra để chuỗi hạt được gọn gàng.
Quá trình tổng hợp prôtêin trong tế bào cũng giống hệt như vậy. Phân tử mARN là sợi dây mẫu, mỗi bộ ba ribônuclêôtit liên tiếp trên đó gọi là một codon, và mỗi codon mã hoá cho một axit amin — một "hạt cườm" trong chuỗi polipeptit. Nhưng chuỗi polipeptit làm ra bao giờ cũng ít hơn số codon đúng một axit amin, vì có một codon kết thúc không mã hoá axit amin nào. Và khi chuỗi polipeptit trở thành prôtêin hoàn chỉnh, nó lại mất thêm một axit amin nữa — axit amin mở đầu mêtiônin bị cắt bỏ. Bài viết này sẽ giúp bạn nắm chắc công thức tính số axit amin trong chuỗi polipeptit và trong prôtêin hoàn chỉnh, hiểu rõ vì sao phải trừ 1 rồi trừ 2, và không bao giờ nhầm hai con số này với nhau nữa.
Ba con số kể một câu chuyện
Trước khi đi vào công thức, bạn hãy nhìn vào ba con số của gen mẫu mà chúng ta dùng xuyên suốt cả loạt bài này. Gen mẫu có tổng số nuclêôtit N = 3.000 nu, trong đó A = T = 900 nu và G = X = 600 nu. Phân tử mARN được tổng hợp từ gen này có rN = 1.500 ribônu. Từ 1.500 ribônu đó, tế bào làm ra một chuỗi polipeptit rồi một prôtêin hoàn chỉnh — và ba con số dưới đây chính là toàn bộ câu chuyện của bài hôm nay.
| Đại lượng | Cách tính | Gen mẫu | Ý nghĩa |
|---|---|---|---|
| Số bộ ba mã hoá (codon) trên mARN | rN ÷ 3 | 1.500 ÷ 3 = 500 | Tổng số "từ" trên bản hướng dẫn |
| Số axit amin trong chuỗi polipeptit | rN ÷ 3 − 1 | 500 − 1 = 499 | Trừ 1 codon kết thúc không mã hoá axit amin |
| Số axit amin trong prôtêin hoàn chỉnh | rN ÷ 3 − 2 | 500 − 2 = 498 | Trừ thêm axit amin mở đầu bị cắt bỏ |
Bạn thấy đấy, chỉ từ một con số rN = 1.500 mà ta có ba đáp số khác nhau: 500, 499 và 498. Đề thi rất thích hỏi cả ba con số này, đôi khi trong cùng một câu hỏi, chỉ khác nhau một chữ "chuỗi polipeptit" hay "prôtêin hoàn chỉnh". Chỉ cần đọc đề nhanh quá, bỏ qua một chữ, bạn sẽ mất điểm oan. Vì vậy, bạn hãy học thuộc lòng bảng trên, đặc biệt là cột "ý nghĩa": mỗi lần trừ đi đều có một lý do sinh học rõ ràng, không phải trừ cho vui.
Một chi tiết nữa bạn cần nhớ: số codon trên mARN luôn bằng rN ÷ 3, vì cứ ba ribônu liên tiếp tạo thành một codon. Trong 500 codon của gen mẫu, có 499 codon mã hoá axit amin và đúng 1 codon kết thúc. Ba codon kết thúc có thể gặp là UAA, UAG và UGA — bạn không cần nhớ tên chúng để làm bài tính, nhưng nhớ rằng chỉ có một codon kết thúc trên mỗi phân tử mARN, vì vậy ta chỉ trừ đúng 1, không bao giờ trừ 3.
Công thức tính số axit amin trong chuỗi polipeptit
Gọi rN là tổng số ribônuclêôtit của phân tử mARN. Số axit amin trong chuỗi polipeptit và trong prôtêin hoàn chỉnh được tính như sau:
Số axit amin trong chuỗi polipeptit = rN ÷ 3 − 1
Số axit amin trong prôtêin hoàn chỉnh = rN ÷ 3 − 2
Trong đó, số 1 trừ đi là codon kết thúc, còn số 2 trừ đi là codon kết thúc cộng với axit amin mở đầu bị cắt bỏ. Hai công thức này chỉ khác nhau một đơn vị, nhưng đơn vị đó lại là cả một câu chuyện sinh học: axit amin mở đầu mêtiônin, viết tắt là Met, được mã hoá bởi codon mở đầu AUG. Khi ribôxôm bắt đầu dịch mã, tARN mang Met đến đầu tiên để "mở hàng", nhưng sau khi chuỗi polipeptit hoàn thành, một enzim đặc hiệu sẽ cắt bỏ Met này đi. Vì vậy, prôtêin hoàn chỉnh — tức là prôtêin đã sẵn sàng làm việc trong tế bào — có ít hơn chuỗi polipeptit vừa tổng hợp đúng một axit amin.
Bạn cũng có thể tính số axit amin từ tổng số nuclêôtit N của gen, vì rN = N ÷ 2. Thay vào hai công thức trên, ta được:
Số axit amin trong chuỗi polipeptit = N ÷ 6 − 1
Số axit amin trong prôtêin hoàn chỉnh = N ÷ 6 − 2
Với gen mẫu N = 3.000, N ÷ 6 = 500, trừ 1 còn 499, trừ 2 còn 498 — khớp hoàn toàn với bảng trên. Bạn dùng dạng nào cũng được, miễn là nhớ: chia 6 khi đề cho N của gen, chia 3 khi đề cho rN của mARN. Nhầm hai dạng này với nhau là lỗi sai phổ biến thứ hai trong bài này, chỉ sau lỗi quên trừ.
Bảng tóm tắt các công thức con
| Đại lượng cần tính | Công thức | Ghi chú |
|---|---|---|
| Số bộ ba mã hoá (codon) trên mARN | rN ÷ 3 | Bao gồm cả codon kết thúc |
| Số codon mã hoá axit amin | rN ÷ 3 − 1 | Trừ codon kết thúc |
| Số axit amin trong chuỗi polipeptit | rN ÷ 3 − 1 | Bằng số codon mã hoá axit amin |
| Số axit amin trong prôtêin hoàn chỉnh | rN ÷ 3 − 2 | Trừ thêm axit amin mở đầu bị cắt |
| Số axit amin trong chuỗi (tính từ N của gen) | N ÷ 6 − 1 | Vì rN = N ÷ 2 |
| Số axit amin trong prôtêin hoàn chỉnh (tính từ N của gen) | N ÷ 6 − 2 | Vì rN = N ÷ 2 |
| Khối lượng prôtêin hoàn chỉnh (ước tính) | (rN ÷ 3 − 2) × 110 đvC | Khối lượng trung bình 1 axit amin là 110 đvC |
Ví dụ minh họa có lời giải chi tiết
Ví dụ 1: Tính số axit amin của gen mẫu
Đề bài: Gen mẫu có N = 3.000 nu. Tính số axit amin trong chuỗi polipeptit và trong prôtêin hoàn chỉnh do gen này tổng hợp.
Lời giải:
Bước 1: Tính số ribônu của mARN: rN = N ÷ 2 = 3.000 ÷ 2 = 1.500 ribônu.
Bước 2: Tính số codon trên mARN: 1.500 ÷ 3 = 500 codon, trong đó có 1 codon kết thúc.
Bước 3: Số axit amin trong chuỗi polipeptit = 500 − 1 = 499 axit amin.
Bước 4: Số axit amin trong prôtêin hoàn chỉnh = 500 − 2 = 498 axit amin.
Đáp số: chuỗi polipeptit có 499 axit amin; prôtêin hoàn chỉnh có 498 axit amin.
Bạn hãy kiểm tra lại bằng cách tính từ N: N ÷ 6 = 3.000 ÷ 6 = 500, trừ 1 còn 499, trừ 2 còn 498. Hai cách tính cho cùng một đáp số. Đây chính là bộ ba con số 500 – 499 – 498 mà bạn sẽ gặp lại trong mọi ví dụ của loạt bài về dịch mã, vì vậy hãy nhớ kỹ chúng.
Ví dụ 2: Gen ngắn hơn thì số axit amin thay đổi ra sao?
Đề bài: Một gen khác có N = 2.400 nu. Tính số axit amin trong chuỗi polipeptit và trong prôtêin hoàn chỉnh do gen này tổng hợp.
Lời giải:
Bước 1: Số ribônu của mARN: rN = 2.400 ÷ 2 = 1.200 ribônu.
Bước 2: Số codon trên mARN: 1.200 ÷ 3 = 400 codon.
Bước 3: Số axit amin trong chuỗi polipeptit = 400 − 1 = 399 axit amin.
Bước 4: Số axit amin trong prôtêin hoàn chỉnh = 400 − 2 = 398 axit amin.
Đáp số: chuỗi polipeptit có 399 axit amin; prôtêin hoàn chỉnh có 398 axit amin.
So sánh với ví dụ 1, bạn thấy gen ngắn hơn 600 nu thì mARN ngắn hơn 300 ribônu, ít hơn 100 codon, và cuối cùng ít hơn đúng 100 axit amin ở cả hai con số. Mối quan hệ này rất đều đặn: cứ mỗi 6 nu của gen bớt đi thì prôtêin ngắn đi 1 axit amin. Bạn có thể dùng quy luật này để kiểm tra nhanh đáp số của mình khi làm bài.
Ví dụ 3: Đề cho trực tiếp số ribônu của mARN
Đề bài: Một phân tử mARN có 900 ribônu. Tính số axit amin trong chuỗi polipeptit và trong prôtêin hoàn chỉnh do phân tử mARN này tổng hợp.
Lời giải:
Bước 1: Đề đã cho rN = 900 ribônu, không cần tính từ N của gen nữa.
Bước 2: Số codon trên mARN: 900 ÷ 3 = 300 codon.
Bước 3: Số axit amin trong chuỗi polipeptit = 300 − 1 = 299 axit amin.
Bước 4: Số axit amin trong prôtêin hoàn chỉnh = 300 − 2 = 298 axit amin.
Đáp số: chuỗi polipeptit có 299 axit amin; prôtêin hoàn chỉnh có 298 axit amin.
Dạng đề này đơn giản hơn ví dụ 1 và 2 vì bạn bỏ qua được bước tính rN từ N. Nhưng bạn phải cẩn thận: có bạn thấy đề cho 900 liền lấy 900 ÷ 6 = 150, ra đáp số sai một nửa. Bạn hãy nhớ: chia 6 chỉ dùng khi đề cho N của gen (hai mạch), còn đề cho rN của mARN (một mạch) thì chia 3. Trước khi bấm máy, bạn hãy tự hỏi: "con số đề cho là của gen hay của mARN?" — câu hỏi nhỏ này cứu được rất nhiều điểm.
Ví dụ 4: Dạng đề ngược — tìm gen từ prôtêin hoàn chỉnh
Đề bài: Một prôtêin hoàn chỉnh có 298 axit amin. Tính số ribônu của mARN và tổng số nuclêôtit của gen đã tổng hợp nên prôtêin đó. Ước tính khối lượng của prôtêin hoàn chỉnh này.
Lời giải:
Bước 1: Số codon mã hoá axit amin = số axit amin trong prôtêin hoàn chỉnh + 1 axit amin mở đầu bị cắt = 298 + 1 = 299 codon.
Bước 2: Tổng số codon trên mARN = 299 + 1 codon kết thúc = 300 codon.
Bước 3: Số ribônu của mARN: rN = 300 × 3 = 900 ribônu.
Bước 4: Tổng số nu của gen: N = 2 × rN = 2 × 900 = 1.800 nu.
Bước 5: Khối lượng prôtêin hoàn chỉnh ≈ 298 × 110 = 32.780 đvC.
Đáp số: rN = 900 ribônu; N = 1.800 nu; khối lượng prôtêin hoàn chỉnh ≈ 32.780 đvC.
Dạng đề ngược này kiểm tra xem bạn có hiểu công thức đủ sâu để biến đổi ngược lại hay không. Mẹo làm bài: bạn hãy đi ngược từng bước một — từ prôtêin hoàn chỉnh cộng thêm 1 để được chuỗi polipeptit, cộng thêm 1 nữa để được tổng số codon, nhân 3 để được rN, nhân 2 để được N. Viết rõ từng bước ra giấy, đừng làm tắt trong đầu, vì chỉ cần quên một lần cộng 1 là đáp số lệch ngay 3 ribônu hoặc 6 nu.
Hai kẻ vắng mặt: mã kết thúc và axit amin mở đầu
Đến đây, bạn có thể thắc mắc: vì sao trong ba codon kết thúc UAA, UAG, UGA mà mỗi phân tử mARN chỉ có một codon kết thúc? Câu trả lời là: một phân tử mARN chỉ mã hoá cho một chuỗi polipeptit, và chuỗi đó chỉ có một điểm dừng duy nhất ở cuối. Ba codon kết thúc là ba "biển báo dừng" khác nhau mà tế bào có thể dùng, nhưng trên một phân tử mARN cụ thể, người ta chỉ cắm một biển báo ở cuối mà thôi. Khi ribôxôm trượt đến codon kết thúc, không có tARN nào mang axit amin đến khớp với nó, ribôxôm tách ra, chuỗi polipeptit được giải phóng. Đó là lý do ta trừ đúng 1 chứ không trừ 3.
Còn axit amin mở đầu thì sao? Codon mở đầu AUG vừa là tín hiệu "bắt đầu dịch mã tại đây", vừa mã hoá cho axit amin mêtiônin (Met). Khi dịch mã bắt đầu, tARN mang Met đến ribôxôm đầu tiên, Met trở thành axit amin đầu tiên của chuỗi polipeptit. Nhưng Met mở đầu thường không thuộc về cấu trúc cuối cùng của prôtêin: sau khi chuỗi polipeptit rời khỏi ribôxôm, một enzim đặc hiệu sẽ cắt bỏ Met này. Vì vậy, nếu đề bài hỏi "số axit amin trong prôtêin hoàn chỉnh" thì bạn phải trừ thêm 1, còn nếu đề hỏi "số axit amin trong chuỗi polipeptit" thì dừng lại ở phép trừ thứ nhất.
Bạn hãy ghi nhớ một quy tắc vàng: đề hỏi gì thì trừ đúng mức đó. Đề hỏi số codon thì không trừ gì cả. Đề hỏi số axit amin trong chuỗi polipeptit thì trừ 1. Đề hỏi số axit amin trong prôtêin hoàn chỉnh thì trừ 2. Đề hỏi số axit amin tự do cần dùng thì trừ 1, vì Met mở đầu vẫn phải lấy từ môi trường dù sau đó bị cắt bỏ — chúng ta sẽ nói kỹ điều này ở bài về axit amin tự do. Chỉ cần bạn đọc kỹ cụm từ hỏi trong đề, công thức sẽ tự hiện ra.
Đọc đề để biết trừ 1 hay trừ 2
Đề thi không phải lúc nào cũng hỏi thẳng "tính số axit amin trong chuỗi polipeptit". Có đề hỏi "một gen có 3.000 nu thì tổng hợp được prôtêin có bao nhiêu axit amin?", có đề lại hỏi "chuỗi polipeptit hoàn chỉnh có bao nhiêu axit amin?". Hai cách hỏi này cho hai đáp số khác nhau, và bạn phải phân biệt được chúng.
Khi đề dùng các cụm từ "prôtêin hoàn chỉnh", "phân tử prôtêin", "prôtêin trưởng thành" mà không nói gì thêm, thì trong phần lớn các bài tập phổ thông, người ta hiểu đó là prôtêin sau khi đã cắt axit amin mở đầu, tức là trừ 2. Khi đề dùng các cụm từ "chuỗi polipeptit", "chuỗi polipeptit hoàn chỉnh" thì đó là chuỗi vừa tổng hợp xong, chưa cắt Met, tức là trừ 1. Riêng cụm từ "chuỗi polipeptit hoàn chỉnh" rất dễ gây nhầm: chữ "hoàn chỉnh" ở đây chỉ có nghĩa là chuỗi đã tổng hợp xong (không phải chuỗi đang dở dang), chứ không phải prôtêin hoàn chỉnh đã cắt Met. Bạn hãy đọc cả cụm từ, đừng chỉ đọc một chữ.
Một trường hợp nữa: có đề nói rõ "axit amin mở đầu không bị cắt bỏ" hoặc "tính cả axit amin mở đầu". Khi đó, số axit amin trong prôtêin bằng đúng số axit amin trong chuỗi polipeptit, tức là chỉ trừ 1. Ngược lại, có đề nói rõ "axit amin mở đầu bị cắt bỏ" thì bạn trừ 2 như bình thường. Tóm lại, bạn hãy khoanh tròn cụm từ hỏi ngay khi đọc đề, rồi mới bắt đầu tính. Thói quen này tuy nhỏ nhưng giúp bạn không bao giờ nhầm 499 với 498.
Lỗi sai thường gặp khi tính số axit amin
Lỗi 1: Quên trừ codon kết thúc.
Bạn lấy rN ÷ 3 = 500 làm đáp số cho số axit amin. Nhưng 500 là số codon, trong đó có 1 codon kết thúc không mã hoá axit amin nào. Cách phòng tránh: sau khi chia 3, bạn hãy tự hỏi "trong số này có codon kết thúc chưa?" rồi mới trừ 1.
Lỗi 2: Nhầm chuỗi polipeptit với prôtêin hoàn chỉnh.
Đề hỏi prôtêin hoàn chỉnh mà bạn chỉ trừ 1, ra 499 thay vì 498, hoặc ngược lại. Cách phòng tránh: khoanh tròn cụm từ hỏi trong đề trước khi tính, và nhớ "chuỗi trừ 1, hoàn chỉnh trừ 2".
Lỗi 3: Chia 6 khi đề cho rN, chia 3 khi đề cho N.
Đề cho rN = 900 mà bạn chia 6 ra 150, hoặc đề cho N = 3.000 mà bạn chia 3 ra 1.000. Cách phòng tránh: xác định rõ con số đề cho là của gen (hai mạch, chia 6) hay của mARN (một mạch, chia 3) rồi mới tính. Nếu không chắc, bạn hãy tính rN = N ÷ 2 trước rồi mới chia 3, tuy thêm một bước nhưng không bao giờ sai.
Lỗi 4: Trừ 3 vì nghĩ có 3 codon kết thúc.
Có bạn nhớ rằng có ba codon kết thúc UAA, UAG, UGA nên trừ luôn 3. Sai rồi: mỗi phân tử mARN chỉ có một codon kết thúc, ba codon đó là ba lựa chọn khác nhau, không phải ba codon cùng xuất hiện. Bạn chỉ trừ đúng 1.
Bài tập tự luyện
Câu 1: Gen mẫu có N = 3.000 nu. Tính số axit amin trong chuỗi polipeptit và trong prôtêin hoàn chỉnh do gen này tổng hợp.
Câu 2: Một gen có N = 1.800 nu. Tính số axit amin trong chuỗi polipeptit và trong prôtêin hoàn chỉnh do gen này tổng hợp.
Câu 3: Một phân tử mARN có 2.100 ribônu. Tính số axit amin trong chuỗi polipeptit và trong prôtêin hoàn chỉnh do phân tử mARN này tổng hợp.
Câu 4: Một prôtêin hoàn chỉnh có 398 axit amin. Tính số ribônu của mARN và tổng số nuclêôtit của gen đã tổng hợp nên prôtêin đó.
Câu 5: Một chuỗi polipeptit có 599 axit amin. Tính số ribônu của mARN, tổng số nuclêôtit của gen và số axit amin trong prôtêin hoàn chỉnh tương ứng.
Đáp án bài tập tự luyện
| Câu | Đáp án | Giải thích |
|---|---|---|
| 1 | 499 aa; 498 aa | rN = 3.000 ÷ 2 = 1.500 ribônu; số codon = 1.500 ÷ 3 = 500; chuỗi polipeptit = 500 − 1 = 499 aa; prôtêin hoàn chỉnh = 500 − 2 = 498 aa. Nếu bạn ra 500 thì bạn đã quên trừ codon kết thúc; nếu ra 497 thì bạn đã trừ thừa một lần nữa. |
| 2 | 299 aa; 298 aa | rN = 1.800 ÷ 2 = 900 ribônu; số codon = 900 ÷ 3 = 300; chuỗi polipeptit = 300 − 1 = 299 aa; prôtêin hoàn chỉnh = 300 − 2 = 298 aa. Đừng lấy 1.800 ÷ 3 = 600 vì 1.800 là N của gen hai mạch, phải chia 2 trước để được rN. |
| 3 | 699 aa; 698 aa | Đề cho trực tiếp rN = 2.100 ribônu nên chia 3 ngay: số codon = 2.100 ÷ 3 = 700; chuỗi polipeptit = 700 − 1 = 699 aa; prôtêin hoàn chỉnh = 700 − 2 = 698 aa. Nếu bạn chia 6 thì ra 350, sai một nửa, vì 2.100 là số ribônu của mARN một mạch, không phải N của gen. |
| 4 | rN = 1.200 ribônu; N = 2.400 nu | Dạng đề ngược: số codon mã hoá axit amin = 398 + 1 = 399; tổng số codon = 399 + 1 = 400; rN = 400 × 3 = 1.200 ribônu; N = 2 × 1.200 = 2.400 nu. Nếu bạn quên cộng axit amin mở đầu thì chỉ ra rN = 1.197, sai vì 1.197 không chia hết cho 3. |
| 5 | rN = 1.800 ribônu; N = 3.600 nu; prôtêin hoàn chỉnh 598 aa | Chuỗi có 599 aa tức là có 599 codon mã hoá; cộng 1 codon kết thúc được 600 codon; rN = 600 × 3 = 1.800 ribônu; N = 2 × 1.800 = 3.600 nu; prôtêin hoàn chỉnh = 599 − 1 = 598 aa. Nếu bạn lấy 599 × 3 = 1.797 làm rN thì bạn đã quên codon kết thúc, và 1.797 không chia hết cho 3 nên không thể là rN đúng. |
Câu hỏi thường gặp về số axit amin trong chuỗi polipeptit
Hỏi: Codon mở đầu AUG vừa là tín hiệu bắt đầu, vừa mã hoá axit amin Met, vậy có tính Met vào chuỗi không?
Đáp: Có. Met mở đầu là axit amin đầu tiên của chuỗi polipeptit, vì vậy số axit amin trong chuỗi polipeptit tính cả Met, tức là rN ÷ 3 − 1. Chỉ khi chuỗi trở thành prôtêin hoàn chỉnh và Met bị cắt bỏ thì ta mới trừ thêm 1, thành rN ÷ 3 − 2.
Hỏi: Có phải mọi prôtêin đều bị cắt axit amin mở đầu không?
Đáp: Không phải mọi prôtêin đều bị cắt Met mở đầu, nhưng trong chương trình phổ thông và trong các bài tập, người ta mặc định prôtêin hoàn chỉnh là prôtêin đã cắt Met, trừ khi đề bài nói rõ "không cắt" hoặc "tính cả axit amin mở đầu". Bạn cứ theo quy ước này mà làm bài.
Hỏi: Số axit amin trong chuỗi polipeptit có bằng số phân tử tARN tham gia dịch mã không?
Đáp: Về số lượng thì bằng nhau trong một lần dịch mã: mỗi axit amin trong chuỗi do một tARN mang đến, nên số tARN bằng số axit amin tự do cần dùng, tức là rN ÷ 3 − 1 = 499 với gen mẫu. Nhưng bạn đừng nhầm với số loại tARN, vì nhiều axit amin khác nhau có thể do cùng một loại tARN mang đến trong các lần dịch mã khác nhau.
Hỏi: Chuỗi polipeptit và prôtêin hoàn chỉnh khác nhau ở những điểm nào?
Đáp: Chuỗi polipeptit là sản phẩm trực tiếp của dịch mã, gồm 499 axit amin với gen mẫu, vẫn còn Met mở đầu và chưa gấp cuộn thành hình dạng không gian. Prôtêin hoàn chỉnh là chuỗi polipeptit sau khi đã cắt Met mở đầu (còn 498 axit amin) và gấp cuộn, xoắn lại thành cấu trúc không gian đặc trưng để thực hiện chức năng trong tế bào.
Hỏi: Học xong công thức này thì nên ôn thêm công thức nào?
Đáp: Bạn nên ôn lại công thức tính số ribônuclêôtit của ARN để tính rN khi đề chỉ cho số nu từng loại, và công thức tính số nuclêôtit của gen để tính N khi đề cho số nu từng loại. Cả ba bài dùng chung gen mẫu N = 3.000 nu nên bạn chỉ cần nhớ một bộ số liệu là làm được cả chuỗi bài tập.
Kết luận
Số axit amin trong chuỗi polipeptit được tính bằng công thức rN ÷ 3 − 1, còn số axit amin trong prôtêin hoàn chỉnh được tính bằng công thức rN ÷ 3 − 2. Toàn bộ tinh thần của bài nằm ở hai lần trừ: trừ 1 cho codon kết thúc không mã hoá axit amin, trừ thêm 1 cho axit amin mở đầu mêtiônin bị cắt bỏ. Với gen mẫu N = 3.000 nu, ba con số bạn phải nhớ là 500 codon, 499 axit amin trong chuỗi polipeptit và 498 axit amin trong prôtêin hoàn chỉnh.
Muốn thành thạo, bạn hãy làm lại các bài tập cuối bài mà không nhìn đáp án, đặc biệt chú ý khoanh tròn cụm từ hỏi trong đề trước khi tính để biết mình phải trừ 1 hay trừ 2. Khi làm bài kiểm tra, nếu phép tính có nhiều con số, bạn có thể dùng máy tính Casio online để bấm nhanh và kiểm tra lại kết quả của mình. Chúc bạn học tốt và đạt điểm cao trong bài kiểm tra Sinh học sắp tới!