Bạn đã bao giờ kéo khóa áo khoác chưa? Khi bạn kéo khóa xuống, hai hàng răng khóa tách ra khỏi nhau; khi bạn kéo khóa lên, hai hàng răng khóa lại gắn vào nhau. Phân tử ADN cũng có một chiếc "khóa kéo" như vậy, nhưng thay vì răng khóa, nó dùng các liên kết hiđrô để giữ hai mạch với nhau. Mỗi lần ADN nhân đôi, chiếc khóa kéo này phải mở ra — các liên kết hiđrô bị phá vỡ để hai mạch tách nhau — rồi đóng lại nhiều lần — các liên kết hiđrô mới hình thành khi các mạch mới được tổng hợp. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ số liên kết hiđrô bị phá vỡ và hình thành khi ADN nhân đôi — từ cách tính số liên kết hiđrô của một gen, vì sao số liên kết hình thành luôn nhiều hơn số liên kết bị phá vỡ, cho đến cách tính nhanh trong phòng thi.
Bài viết có ví dụ tính từng bước, bảng tóm tắt để tra nhanh, phần lỗi sai thường gặp và bài tập tự luyện cuối bài. Học xong bài này, bạn sẽ không còn nhầm lẫn giữa "phá vỡ" và "hình thành", và sẽ trả lời được ngay những câu hỏi như: gen có 3.600 liên kết hiđrô, nhân đôi 2 đợt thì phá vỡ bao nhiêu, hình thành bao nhiêu?
Liên kết hiđrô là gì? Vì sao ADN cần đến nó?
Liên kết hiđrô là liên kết yếu nối hai mạch của phân tử ADN với nhau, nằm ngang giữa hai bazơ bổ sung. Một cặp bazơ A – T có 2 liên kết hiđrô, một cặp bazơ G – X có 3 liên kết hiđrô. Nhờ có các liên kết hiđrô mà hai mạch ADN gắn chặt với nhau thành cấu trúc xoắn kép bền vững, nhưng khi cần nhân đôi hay phiên mã, các liên kết này lại có thể đứt ra một cách dễ dàng để hai mạch tách nhau ra. Có thể nói, liên kết hiđrô vừa đủ mạnh để giữ ADN ổn định, vừa đủ yếu để ADN có thể "mở khóa" khi cần thiết.
Số liên kết hiđrô của một gen, ký hiệu là H, được tính theo công thức H = 2A + 3G, trong đó A là số nuclêôtit loại A và G là số nuclêôtit loại G của gen. Vì sao lại là 2A + 3G? Vì mỗi cặp A – T đóng góp 2 liên kết hiđrô, mà số cặp A – T bằng số nu loại A; mỗi cặp G – X đóng góp 3 liên kết hiđrô, mà số cặp G – X bằng số nu loại G. Cộng hai phần lại, ta được H = 2A + 3G. Cách tính H được trình bày rất kỹ trong bài công thức tính số liên kết hiđrô của gen — bạn hãy xem lại nếu chưa chắc, vì mọi phép tính trong bài này đều bắt đầu từ H.
Gen mẫu dùng xuyên suốt bài này có N = 3.000 nu, A = T = 900 nu, G = X = 600 nu, chiều dài L = 5.100 Å, mỗi mạch có 1.500 nu. Trên mạch 1: A1 = 400, T1 = 500, G1 = 350, X1 = 250; trên mạch 2: A2 = 500, T2 = 400, G2 = 250, X2 = 350. Số liên kết hiđrô của gen mẫu là H = 2A + 3G = 2 × 900 + 3 × 600 = 1.800 + 1.800 = 3.600 liên kết. Bạn hãy ghi nhớ con số 3.600 này, vì nó sẽ xuất hiện trong mọi ví dụ dưới đây. Cách tính N được trình bày trong bài công thức tính số nuclêôtit của gen, còn cách tính chiều dài L = (N ÷ 2) × 3,4 Å thì có trong bài công thức tính chiều dài gen.
Khi ADN nhân đôi, liên kết hiđrô bị phá vỡ như thế nào?
Hãy tưởng tượng quá trình nhân đôi diễn ra theo từng đợt. Trước mỗi đợt nhân đôi, tất cả các phân tử ADN hiện có đều phải "mở khóa": hai mạch của mỗi phân tử tách ra, toàn bộ liên kết hiđrô giữa hai mạch bị phá vỡ. Sau đợt nhân đôi thứ nhất, từ 1 phân tử mẹ ta có 2 phân tử con. Trước đợt nhân đôi thứ hai, cả 2 phân tử con này đều phải mở khóa, tức là số liên kết hiđrô bị phá vỡ trong đợt hai gấp đôi đợt một. Cứ như vậy, số liên kết hiđrô bị phá vỡ tăng gấp đôi sau mỗi đợt.
Cụ thể, trong đợt nhân đôi thứ nhất, số liên kết hiđrô bị phá vỡ bằng đúng H của phân tử mẹ, tức là H × 1. Trong đợt thứ hai, có 2 phân tử ADN cần mở khóa nên số liên kết bị phá vỡ là H × 2. Trong đợt thứ ba, có 4 phân tử cần mở khóa nên số liên kết bị phá vỡ là H × 4. Cộng dồn sau x đợt, tổng số liên kết hiđrô bị phá vỡ là H × (1 + 2 + 4 + ... + 2^(x − 1)) = H × (2^x − 1). Dãy số 1, 2, 4, 8... cộng lại luôn bằng số hạng tiếp theo trừ 1 — đó là tính chất đẹp đẽ của cấp số nhân với công bội 2.
Một cách hiểu khác, trực quan hơn: sau x đợt nhân đôi, tổng số "lượt" phân tử ADN đã từng tồn tại và phải mở khóa là 1 + 2 + 4 + ... + 2^(x − 1) = 2^x − 1 lượt. Mỗi lượt mở khóa phá vỡ H liên kết, nên tổng số liên kết bị phá vỡ là H × (2^x − 1). Cách hiểu này cũng giải thích vì sao công thức phá vỡ lại giống hệt công thức tính tổng số nu tự do N × (2^x − 1): cả hai đều đếm "tổng số lượt" đã qua, chỉ khác nhau ở chỗ một bên đếm theo nu, một bên đếm theo liên kết hiđrô.
Công thức tính số liên kết hiđrô bị phá vỡ và hình thành khi ADN nhân đôi
Tổng số liên kết hiđrô bị phá vỡ sau x đợt nhân đôi:
Tổng số liên kết hiđrô bị phá vỡ = H × (2^x − 1)
Tổng số liên kết hiđrô hình thành sau x đợt nhân đôi:
Tổng số liên kết hiđrô hình thành = H × 2^x
Trong đó:
- H là số liên kết hiđrô của gen mẹ, tính theo công thức H = 2A + 3G (đơn vị: liên kết).
- x là số đợt nhân đôi liên tiếp.
- 2^x là số phân tử ADN con tạo ra sau x đợt nhân đôi.
Vì sao số liên kết hình thành lại là H × 2^x? Vì sau x đợt nhân đôi, ta có 2^x phân tử ADN con, mỗi phân tử đều có đầy đủ H liên kết hiđrô như phân tử mẹ. Tổng số liên kết hiđrô có mặt trong tất cả các phân tử con là H × 2^x — và tất cả các liên kết này đều là liên kết "mới hình thành" trong quá trình nhân đôi, kể cả những liên kết nằm giữa mạch cũ và mạch mới. Nói cách khác, mỗi lần một mạch mới được tổng hợp xong và bắt cặp với mạch khuôn, H liên kết hiđrô mới lại được hình thành.
Một hệ quả rất đẹp mà bạn nên nhớ: số liên kết hiđrô hình thành luôn nhiều hơn số liên kết bị phá vỡ đúng H liên kết. Thật vậy: H × 2^x − H × (2^x − 1) = H. Phần chênh lệch H này chính là số liên kết hiđrô của phân tử ADN mẹ ban đầu — những liên kết này chưa từng bị phá vỡ mà vẫn còn nguyên trong hai phân tử con bán bảo toàn? Không, hãy hiểu chính xác hơn: tổng số liên kết hình thành đếm tất cả các liên kết trong các phân tử con, còn tổng số liên kết phá vỡ đếm tất cả các lần mở khóa; hiệu số H phản ánh rằng sau cùng, số phân tử ADN đã tăng thêm (2^x − 1) phân tử so với ban đầu, nhưng cách đếm hai đại lượng này khác nhau một "lượt" H. Dù hiểu theo cách nào, phép kiểm tra "hình thành trừ phá vỡ bằng H" là công cụ kiểm tra đáp án cực kỳ hữu ích khi làm bài.
Bảng tóm tắt số liên kết hiđrô theo số đợt nhân đôi (gen mẫu H = 3.600)
| Số đợt nhân đôi (x) | Số phân tử ADN con (2^x) | Liên kết hiđrô phá vỡ: H × (2^x − 1) | Liên kết hiđrô hình thành: H × 2^x |
|---|---|---|---|
| 1 | 2 | 3.600 | 7.200 |
| 2 | 4 | 10.800 | 14.400 |
| 3 | 8 | 25.200 | 28.800 |
| 4 | 16 | 54.000 | 57.600 |
Hãy nhìn vào bảng và kiểm tra cột cuối trừ cột giữa: 7.200 − 3.600 = 3.600; 14.400 − 10.800 = 3.600; 28.800 − 25.200 = 3.600; 57.600 − 54.000 = 3.600. Hiệu số luôn bằng H = 3.600, đúng như lý luận ở trên. Nếu bạn làm bài mà hiệu số này khác H thì chắc chắn đã tính sai ở đâu đó — hãy kiểm tra lại ngay. Đây là một trong những mẹo kiểm tra đáp án nhanh nhất của cả cụm bài tập về nhân đôi ADN.
Ví dụ minh họa có lời giải chi tiết
Ví dụ 1: Gen mẫu nhân đôi 2 đợt — ví dụ quan trọng nhất của bài
Đề bài: Gen mẫu có H = 3.600 liên kết hiđrô. Gen nhân đôi liên tiếp 2 đợt. Tính tổng số liên kết hiđrô bị phá vỡ và tổng số liên kết hiđrô được hình thành trong quá trình nhân đôi.
Lời giải:
Bước 1: Ghi lại dữ kiện: H = 3.600, x = 2. Tính 2^x = 2^2 = 4, tức là sau 2 đợt có 4 phân tử ADN con.
Bước 2: Tổng số liên kết hiđrô bị phá vỡ = H × (2^x − 1) = 3.600 × (4 − 1) = 3.600 × 3 = 10.800 liên kết.
Bước 3: Tổng số liên kết hiđrô hình thành = H × 2^x = 3.600 × 4 = 14.400 liên kết.
Bước 4: Kiểm tra: 14.400 − 10.800 = 3.600, đúng bằng H. Kết quả hợp lý.
Đáp số: phá vỡ 10.800 liên kết; hình thành 14.400 liên kết.
Bạn có thể kiểm tra thêm bằng cách đếm theo từng đợt: đợt một phá vỡ 3.600 liên kết (mở khóa phân tử mẹ), đợt hai phá vỡ 2 × 3.600 = 7.200 liên kết (mở khóa hai phân tử con), tổng cộng 3.600 + 7.200 = 10.800 liên kết, khớp nhau. Còn số liên kết hình thành: sau 2 đợt có 4 phân tử con, mỗi phân tử có 3.600 liên kết, tổng cộng 4 × 3.600 = 14.400 liên kết, khớp nhau.
Ví dụ 2: Nhân đôi 1 đợt — trường hợp đơn giản nhất
Đề bài: Gen mẫu có H = 3.600 liên kết hiđrô, nhân đôi 1 lần. Tính tổng số liên kết hiđrô bị phá vỡ và tổng số liên kết hiđrô được hình thành.
Lời giải:
Bước 1: x = 1, 2^x = 2^1 = 2 phân tử ADN con.
Bước 2: Tổng số liên kết hiđrô bị phá vỡ = H × (2^1 − 1) = 3.600 × (2 − 1) = 3.600 × 1 = 3.600 liên kết.
Bước 3: Tổng số liên kết hiđrô hình thành = H × 2^1 = 3.600 × 2 = 7.200 liên kết.
Bước 4: Kiểm tra: 7.200 − 3.600 = 3.600, đúng bằng H.
Đáp số: phá vỡ 3.600 liên kết; hình thành 7.200 liên kết.
Kết quả này rất trực quan: nhân đôi một lần thì chỉ cần phá vỡ đúng số liên kết của phân tử mẹ (3.600), còn số liên kết hình thành gấp đôi (7.200) vì sau cùng có hai phân tử con, mỗi phân tử có đủ 3.600 liên kết. Đây cũng là cách kiểm tra công thức tổng quát: thay x = 1 vào, số phá vỡ phải bằng đúng H, số hình thành phải bằng 2H. Nếu công thức nào cho kết quả khác thì công thức đó sai.
Ví dụ 3: Gen mẫu nhân đôi 3 đợt
Đề bài: Gen mẫu có H = 3.600 liên kết hiđrô, nhân đôi liên tiếp 3 đợt. Tính tổng số liên kết hiđrô bị phá vỡ và tổng số liên kết hiđrô được hình thành.
Lời giải:
Bước 1: x = 3, 2^x = 2^3 = 8 phân tử ADN con.
Bước 2: Tổng số liên kết hiđrô bị phá vỡ = H × (2^3 − 1) = 3.600 × (8 − 1) = 3.600 × 7 = 25.200 liên kết.
Bước 3: Tổng số liên kết hiđrô hình thành = H × 2^3 = 3.600 × 8 = 28.800 liên kết.
Bước 4: Kiểm tra: 28.800 − 25.200 = 3.600, đúng bằng H.
Bước 5: Kiểm tra thêm theo từng đợt: đợt một phá vỡ 3.600, đợt hai phá vỡ 7.200, đợt ba phá vỡ 4 × 3.600 = 14.400; tổng cộng 3.600 + 7.200 + 14.400 = 25.200 liên kết, khớp nhau.
Đáp số: phá vỡ 25.200 liên kết; hình thành 28.800 liên kết.
Ví dụ này cho thấy số liên kết bị phá vỡ tăng rất nhanh theo số đợt nhân đôi: từ 3.600 (1 đợt) lên 10.800 (2 đợt) rồi 25.200 (3 đợt). Đó là vì mỗi đợt sau phải mở khóa gấp đôi số phân tử của đợt trước. Khi làm bài, bạn đừng tính "trung bình" hay "cộng dồn đơn giản" mà hãy dùng đúng công thức H × (2^x − 1).
Ví dụ 4: Tính ngược — biết số liên kết bị phá vỡ, tìm số đợt nhân đôi
Đề bài: Một gen có H = 3.600 liên kết hiđrô. Sau một số đợt nhân đôi liên tiếp, tổng số liên kết hiđrô đã bị phá vỡ là 10.800. Hỏi gen đã nhân đôi bao nhiêu đợt? Tính tổng số liên kết hiđrô đã hình thành.
Lời giải:
Bước 1: Áp dụng công thức tổng số liên kết phá vỡ = H × (2^x − 1). Thay số: 3.600 × (2^x − 1) = 10.800.
Bước 2: Suy ra 2^x − 1 = 10.800 ÷ 3.600 = 3, vậy 2^x = 4, suy ra x = 2 đợt.
Bước 3: Tổng số liên kết hiđrô hình thành = H × 2^x = 3.600 × 4 = 14.400 liên kết.
Bước 4: Kiểm tra: 14.400 − 10.800 = 3.600, đúng bằng H.
Đáp số: gen nhân đôi 2 đợt; tổng số liên kết hiđrô hình thành là 14.400.
Dạng bài tính ngược này rất hay xuất hiện trong đề thi. Mẹo làm bài là luôn chia số liên kết bị phá vỡ cho H để tìm ra (2^x − 1), rồi cộng 1 và xem đó là lũy thừa nào của 2. Hãy thuộc lòng các lũy thừa của 2: 2, 4, 8, 16, 32, 64 — bạn sẽ nhận ra ngay x bằng mấy mà không cần bấm máy tính.
Lỗi sai thường gặp khi tính số liên kết hiđrô khi ADN nhân đôi
Lỗi 1: Dùng H × 2^x cho cả phá vỡ lẫn hình thành.
Nhiều bạn tính số liên kết phá vỡ sau 2 đợt là 3.600 × 4 = 14.400. Đó là số liên kết hình thành, không phải số phá vỡ. Số phá vỡ phải dùng H × (2^x − 1) = 10.800. Hãy nhớ: phá vỡ thì trừ 1, hình thành thì không trừ — vì phá vỡ đếm các "lượt mở khóa" đã qua, còn hình thành đếm tất cả các liên kết trong các phân tử con cuối cùng.
Lỗi 2: Dùng H × (2^x − 2) để tính số liên kết phá vỡ.
Có bạn nhầm với công thức đếm phân tử ADN con có cả hai mạch đều mới (2^x − 2) rồi áp dụng vào liên kết hiđrô. Sai hoàn toàn: số liên kết phá vỡ dùng (2^x − 1), không phải (2^x − 2). Hai công thức này trông giống nhau nhưng ý nghĩa khác hẳn: (2^x − 1) đếm tổng số lượt phân tử đã mở khóa, còn (2^x − 2) đếm số phân tử hoàn toàn mới.
Lỗi 3: Tính H sai ngay từ đầu.
Mọi phép tính trong bài này đều dựa trên H, nên nếu H sai thì tất cả đều sai. Lỗi phổ biến nhất là tính H = 2A + 2G (nhầm với công thức tính N) thay vì H = 2A + 3G. Với gen mẫu, tính sai kiểu này cho H = 2 × 900 + 2 × 600 = 3.000 thay vì 3.600, và mọi kết quả sau đó đều lệch. Hãy luôn kiểm tra H bằng cách tính lại: 2 × 900 = 1.800, 3 × 600 = 1.800, tổng 3.600.
Lỗi 4: Nhầm số liên kết hiđrô với số liên kết hoá trị.
Liên kết hiđrô nối hai mạch với nhau theo chiều ngang, còn liên kết hoá trị (phôtphođieste) nối các nuclêôtit dọc theo mạch. Gen mẫu có 3.600 liên kết hiđrô nhưng lại có 2.998 liên kết hoá trị nối các nu — hai con số này không liên quan gì đến nhau. Khi ADN nhân đôi, cả hai loại liên kết đều tham gia, nhưng công thức tính của chúng hoàn toàn khác nhau.
Lỗi 5: Cho rằng số liên kết hình thành bằng số liên kết phá vỡ.
Có bạn nghĩ "phá bao nhiêu thì hình thành bấy nhiêu", nhưng thực tế số hình thành luôn nhiều hơn số phá vỡ đúng H liên kết. Với gen mẫu nhân đôi 2 đợt, phá vỡ 10.800 nhưng hình thành tới 14.400. Lý do là sau cùng số phân tử ADN đã tăng lên, nên tổng số liên kết trong các phân tử con nhiều hơn tổng số liên kết đã từng bị phá vỡ trong các lần mở khóa.
Bài tập tự luyện
Câu 1: Gen mẫu (H = 3.600) nhân đôi liên tiếp 4 đợt. Tính tổng số liên kết hiđrô bị phá vỡ và tổng số liên kết hiđrô được hình thành.
Câu 2: Một gen có N = 2.000 nu, A = 400 nu, G = 600 nu. Gen nhân đôi 2 đợt. Tính số liên kết hiđrô của gen, tổng số liên kết hiđrô bị phá vỡ và tổng số liên kết hiđrô hình thành.
Câu 3: Gen mẫu nhân đôi 1 lần. Tính tổng số liên kết hiđrô bị phá vỡ và tổng số liên kết hiđrô hình thành.
Câu 4: Một gen có H = 3.600 liên kết hiđrô. Sau một số đợt nhân đôi, tổng số liên kết hiđrô hình thành là 28.800. Hỏi gen đã nhân đôi bao nhiêu đợt? Tính tổng số liên kết hiđrô bị phá vỡ.
Câu 5: Gen mẫu nhân đôi 2 đợt. Vì sao số liên kết hiđrô hình thành (14.400) lại nhiều hơn số liên kết bị phá vỡ (10.800)? Phần chênh lệch 3.600 có ý nghĩa gì?
Đáp án bài tập tự luyện
| Câu | Đáp án | Giải thích |
|---|---|---|
| 1 | Phá vỡ 54.000; hình thành 57.600 | x = 4 nên 2^x = 16, 2^x − 1 = 15. Số liên kết phá vỡ = 3.600 × 15 = 54.000. Số liên kết hình thành = 3.600 × 16 = 57.600. Kiểm tra: 57.600 − 54.000 = 3.600, đúng bằng H. Nếu bạn tính phá vỡ là 57.600 thì bạn đã dùng H × 2^x cho cả hai đại lượng — xem lại Lỗi 1. |
| 2 | H = 2.600; phá vỡ 7.800; hình thành 10.400 | Trước hết tính H = 2A + 3G = 2 × 400 + 3 × 600 = 800 + 1.800 = 2.600 liên kết. Kiểm tra N: 2A + 2G = 800 + 1.200 = 2.000 nu, khớp với đề cho. x = 2 nên 2^x − 1 = 3: số phá vỡ = 2.600 × 3 = 7.800; số hình thành = 2.600 × 4 = 10.400. Kiểm tra: 10.400 − 7.800 = 2.600, đúng bằng H. Nếu bạn tính H = 2.000 thì bạn đã nhầm H với N. |
| 3 | Phá vỡ 3.600; hình thành 7.200 | x = 1 nên 2^x − 1 = 1: số phá vỡ = 3.600 × 1 = 3.600. Số hình thành = 3.600 × 2 = 7.200. Đây là trường hợp đơn giản nhất: phá vỡ đúng H của mẹ, hình thành gấp đôi H vì có hai phân tử con. Nếu bạn tính phá vỡ là 7.200 thì bạn đã dùng công thức hình thành cho cả hai. |
| 4 | 3 đợt; phá vỡ 25.200 | Từ H × 2^x = 28.800 suy ra 2^x = 28.800 ÷ 3.600 = 8, vậy x = 3 đợt. Số liên kết phá vỡ = H × (2^x − 1) = 3.600 × 7 = 25.200. Kiểm tra: 28.800 − 25.200 = 3.600, đúng bằng H. Nếu bạn tính x = 8 thì bạn đã nhầm 2^x với x. |
| 5 | Chênh lệch 3.600 = H của gen mẹ | Số liên kết hình thành luôn nhiều hơn số liên kết phá vỡ đúng H liên kết, vì H × 2^x − H × (2^x − 1) = H. Với gen mẫu, 14.400 − 10.800 = 3.600, đúng bằng H. Phần chênh lệch này phản ánh rằng sau cùng có 4 phân tử ADN con, mỗi phân tử mang đủ 3.600 liên kết, trong khi tổng số lượt mở khóa chỉ là 3 lượt (1 + 2). Đây là phép kiểm tra đáp án nhanh nhất: hình thành trừ phá vỡ mà khác H thì chắc chắn đã tính sai. |
Câu hỏi thường gặp về số liên kết hiđrô khi ADN nhân đôi
Hỏi: Vì sao số liên kết hiđrô hình thành lại là H × 2^x mà không phải H × (2^x − 1)?
Đáp: Vì sau x đợt nhân đôi có 2^x phân tử ADN con, mỗi phân tử đều có đủ H liên kết hiđrô như mẹ. Tổng số liên kết trong tất cả các phân tử con là H × 2^x. Còn H × (2^x − 1) là số liên kết bị phá vỡ trong các lần mở khóa — một đại lượng khác, nhỏ hơn đúng H.
Hỏi: Số liên kết hiđrô hình thành có bao giờ bằng số liên kết bị phá vỡ không?
Đáp: Không bao giờ, vì hiệu số của chúng luôn bằng H, mà H luôn lớn hơn 0. Số hình thành luôn nhiều hơn số phá vỡ đúng H liên kết. Đây là một tính chất cố định, bạn có thể dùng nó để kiểm tra đáp án trong mọi bài tập.
Hỏi: Tính H như thế nào khi đề chỉ cho N và tỉ lệ %A?
Đáp: Từ %A bạn tính được A = %A × N, rồi tính %G = 50% − %A và G = %G × N, sau đó áp dụng H = 2A + 3G. Ví dụ gen mẫu có %A = 30% nên A = 900, %G = 20% nên G = 600, H = 2 × 900 + 3 × 600 = 3.600.
Hỏi: Liên kết hiđrô bị phá vỡ có cần năng lượng không?
Đáp: Có. Trong tế bào, enzim helicaza dùng năng lượng ATP để tháo xoắn và phá vỡ các liên kết hiđrô, tách hai mạch ADN ra. Liên kết hiđrô tuy yếu hơn liên kết hoá trị nhưng vẫn cần năng lượng để phá vỡ — đó là lý do quá trình nhân đôi ADN tiêu tốn nhiều ATP. Nhân tiện, theo chương trình mới, một phân tử glucôzơ qua hô hấp tế bào tạo ra 30–32 ATP, không phải con số đã lỗi thời trong sách cũ.
Hỏi: Biết số liên kết hiđrô phá vỡ và hình thành rồi thì tính được gì tiếp theo?
Đáp: Bạn suy ngược ra số đợt nhân đôi x và H của gen, rồi tính tiếp tổng số nu tự do cần dùng theo công thức N × (2^x − 1) và số phân tử ADN con theo công thức 2^x. Muốn làm được điều đó, bạn cần nắm chắc công thức tính số nuclêôtit của gen và công thức tính chiều dài gen để tính N và H từ các dữ kiện đề cho.
Kết luận
Số liên kết hiđrô bị phá vỡ và hình thành khi ADN nhân đôi gói gọn trong hai công thức: phá vỡ là H × (2^x − 1), hình thành là H × 2^x. Với gen mẫu H = 3.600 nhân đôi 2 đợt, bộ số cần nhớ là 10.800 – 14.400. Và hãy nhớ mẹo kiểm tra đáp án nhanh nhất của bài này: số hình thành trừ số phá vỡ luôn bằng đúng H. Chỉ cần nhớ hình ảnh chiếc khóa kéo — mở ra bao nhiêu thì đóng lại nhiều hơn một "lượt" H — bạn sẽ không bao giờ nhầm hai công thức này nữa.
Muốn chắc tay hơn, bạn hãy ôn lại công thức tính số liên kết hiđrô của gen, vì mọi phép tính trong bài này đều bắt đầu từ H = 2A + 3G. Khi làm bài, nếu phép tính có nhiều con số lớn như 25.200 hay 57.600, bạn có thể dùng máy tính Casio online để bấm nhanh và kiểm tra lại kết quả của mình. Chúc bạn học tốt và đạt điểm cao trong bài kiểm tra Sinh học sắp tới!