Bạn đã bao giờ xem thợ xích lô nối một sợi xích xe đạp chưa? Mỗi mắt xích mới muốn gắn vào sợi xích đều phải có một cái chốt nối nó với mắt xích kề bên. Thiếu một cái chốt, sợi xích đứt ngay ở chỗ đó. Phân tử ADN cũng vậy: mỗi mạch của nó là một chuỗi dài các nuclêôtit nối với nhau bằng những "cái chốt" gọi là liên kết hoá trị. Và khi tế bào nhân đôi ADN để chuẩn bị phân chia, nó không chỉ sao chép thông tin di truyền mà còn phải "đóng" thêm hàng nghìn cái chốt như thế cho các mạch mới vừa được tổng hợp.
Bài viết này sẽ giúp bạn nắm chắc công thức tính số liên kết hoá trị hình thành khi ADN nhân đôi — một công thức nhìn qua tưởng khó vì có lũy thừa, nhưng thực ra chỉ là một phép nhân rất gọn, nếu bạn hiểu rõ nó đếm cái gì. Bạn sẽ thấy công thức này được suy ra từng bước từ chính quá trình nhân đôi, rồi luyện qua bốn ví dụ tính từng bước, một bảng tóm tắt để tra nhanh, phần lỗi sai thường gặp và bài tập tự luyện có đáp án giải thích cặn kẽ như giáo viên chữa bài. Cuối bài còn có mục hỏi đáp cho những thắc mắc hay gặp nhất trong phòng thi.
Liên kết hoá trị trong ADN là gì, nằm ở đâu?
Trước khi tính toán, bạn cần phân biệt rõ hai loại liên kết trong phân tử ADN, vì đề thi rất hay gài bẫy ở chỗ này. Loại thứ nhất là liên kết hiđrô: nó nối hai mạch của ADN với nhau theo chiều ngang, giữa A với T bằng 2 liên kết hiđrô, giữa G với X bằng 3 liên kết hiđrô. Loại thứ hai là liên kết hoá trị, cụ thể là liên kết phôtphođieste: nó nối các nuclêôtit với nhau theo chiều dọc, dọc theo từng mạch đơn, gắn đường của nuclêôtit này với phôtphat của nuclêôtit kề bên.
Bạn cứ hình dung mỗi mạch ADN như một sợi dây chuyền hạt: mỗi hạt là một nuclêôtit, còn sợi dây xâu các hạt lại với nhau chính là các liên kết hoá trị. Một mạch có bao nhiêu nuclêôtit thì có bấy nhiêu "mối nối" trừ đi một, vì hai hạt ở hai đầu sợi dây chỉ cần một mối nối mỗi hạt, không nối vòng tròn lại. Cụ thể, một mạch có n nuclêôtit thì có n − 1 liên kết hoá trị. Đây chính là mẩu kiến thức nhỏ nhưng quyết định toàn bộ công thức của bài hôm nay, nên bạn hãy ghi nhớ nó thật kỹ.
Gen mẫu mà chúng ta sẽ dùng xuyên suốt cả bài này có tổng số nuclêôtit N = 3.000 nu, trong đó A = T = 900 nu và G = X = 600 nu. Mỗi mạch của gen có 1.500 nu, vì vậy mỗi mạch có 1.500 − 1 = 1.499 liên kết hoá trị. Cả phân tử ADN có hai mạch nên tổng số liên kết hoá trị ban đầu là 2 × 1.499 = 2.998 liên kết. Con số 1.499 này sẽ xuất hiện lại rất nhiều lần trong bài, bạn cứ nhớ: mạch 1.500 nu thì có 1.499 liên kết hoá trị.
Khi ADN nhân đôi, liên kết hoá trị mới hình thành ở đâu?
Quá trình nhân đôi ADN diễn ra theo nguyên tắc bán bảo toàn. Bạn hãy tưởng tượng phân tử ADN mẹ như một cái thang xoắn có hai thanh dọc. Khi nhân đôi, hai thanh dọc này tách nhau ra, mỗi thanh trở thành khuôn để tổng hợp nên một thanh mới bổ sung với nó. Kết quả sau một lần nhân đôi là hai phân tử ADN con, mỗi phân tử gồm một mạch cũ của mẹ và một mạch mới vừa tổng hợp.
Điểm mấu chốt nằm ở đây: hai mạch cũ của mẹ không hề bị tháo ra rồi lắp lại. Các liên kết hoá trị trên mạch cũ vẫn còn nguyên vẹn từ đầu đến cuối quá trình. Chỉ có các mạch mới là cần được "đóng chốt" từ đầu: enzim ADN pôlimeraza gắn từng nuclêôtit tự do vào mạch mới theo đúng nguyên tắc bổ sung với mạch khuôn, và mỗi lần gắn thêm một nuclêôtit là một liên kết hoá trị mới được hình thành. Vì vậy, số liên kết hoá trị hình thành trong quá trình nhân đôi chính là tổng số liên kết hoá trị trên tất cả các mạch mới mà thôi.
Sau x lần nhân đôi liên tiếp, từ một phân tử ADN ban đầu sẽ tạo ra 2^x phân tử ADN con. Mỗi phân tử ADN có 2 mạch, vậy tổng số mạch là 2 × 2^x = 2^(x+1) mạch. Trong số đó, chỉ có đúng 2 mạch là mạch cũ của phân tử mẹ ban đầu, còn lại đều là mạch mới. Suy ra số mạch mới được tổng hợp là 2^(x+1) − 2. Mỗi mạch mới có N/2 nuclêôtit nên có N/2 − 1 liên kết hoá trị. Nhân hai con số này với nhau, bạn được công thức của bài hôm nay.
Công thức tính số liên kết hoá trị hình thành khi ADN nhân đôi
Gọi N là tổng số nuclêôtit của gen ban đầu, x là số lần nhân đôi. Số liên kết hoá trị được hình thành trong suốt quá trình nhân đôi, ký hiệu là HT hình thành, được tính như sau:
HT hình thành = (2^(x+1) − 2) × (N/2 − 1)
Trong đó:
- 2^(x+1) − 2 là số mạch mới được tổng hợp sau x lần nhân đôi.
- N/2 − 1 là số liên kết hoá trị trên mỗi mạch mới, vì mỗi mạch mới có N/2 nuclêôtit.
- x là số lần nhân đôi, hay số đợt nhân đôi liên tiếp của gen.
- N là tổng số nuclêôtit của gen mẹ ban đầu, tính bằng đơn vị nu.
Công thức trên còn có một dạng rút gọn rất tiện để tính nhanh trong phòng thi. Bạn hãy biến đổi một chút: 2^(x+1) − 2 = 2 × (2^x − 1), còn N/2 − 1 = (N − 2) ÷ 2. Nhân hai vế lại, số 2 và phép chia cho 2 triệt tiêu nhau, còn lại dạng gọn:
HT hình thành = (2^x − 1) × (N − 2)
Hai dạng công thức này hoàn toàn tương đương nhau, cho cùng một kết quả. Dạng thứ nhất giúp bạn hiểu rõ bản chất: đếm số mạch mới rồi nhân với số liên kết trên mỗi mạch. Dạng thứ hai gọn hơn, chỉ cần nhớ (2^x − 1) nhân với (N − 2) là ra đáp số. Khi làm bài, bạn dùng dạng nào cũng được, miễn là tính đúng. Một mẹo nhỏ: nếu đề bài hỏi số mạch mới, bạn dùng ngay 2^(x+1) − 2; còn nếu đề chỉ hỏi số liên kết hoá trị hình thành thì dạng rút gọn (2^x − 1) × (N − 2) sẽ nhanh hơn một bước.
Bảng tóm tắt các công thức con
| Đại lượng cần tính | Công thức | Ghi chú |
|---|---|---|
| Số phân tử ADN con sau x lần nhân đôi | 2^x | Mỗi lần nhân đôi, số phân tử tăng gấp đôi |
| Số mạch mới được tổng hợp | 2^(x+1) − 2 | Tổng số mạch trừ 2 mạch cũ của mẹ |
| Số liên kết hoá trị trên một mạch mới | N/2 − 1 | Mạch có N/2 nu thì có N/2 − 1 liên kết |
| Số liên kết hoá trị hình thành | (2^(x+1) − 2) × (N/2 − 1) | Dạng đầy đủ, rõ bản chất |
| Số liên kết hoá trị hình thành | (2^x − 1) × (N − 2) | Dạng rút gọn, tính nhanh |
| Số liên kết hoá trị của gen mẹ ban đầu | 2 × (N/2 − 1) = N − 2 | Hai mạch cũ, không tính vào số hình thành |
Ví dụ minh họa có lời giải chi tiết
Ví dụ 1: Gen nhân đôi 2 lần — ví dụ gốc của bài
Đề bài: Gen mẫu có N = 3.000 nu. Gen nhân đôi 2 lần liên tiếp. Tính số liên kết hoá trị được hình thành trong quá trình nhân đôi.
Lời giải:
Bước 1: Ghi lại dữ kiện: N = 3.000 nu, x = 2 lần nhân đôi.
Bước 2: Tính số mạch mới được tổng hợp: 2^(x+1) − 2 = 2^3 − 2 = 8 − 2 = 6 mạch mới.
Bước 3: Tính số liên kết hoá trị trên mỗi mạch mới: mỗi mạch mới có N/2 = 3.000 ÷ 2 = 1.500 nu, nên có 1.500 − 1 = 1.499 liên kết hoá trị.
Bước 4: Nhân hai kết quả: HT hình thành = 6 × 1.499 = 8.994 liên kết hoá trị.
Đáp số: 8.994 liên kết hoá trị.
Kiểm tra bằng dạng rút gọn: (2^x − 1) × (N − 2) = (4 − 1) × (3.000 − 2) = 3 × 2.998 = 8.994. Hai cách cho cùng một đáp số, vậy kết quả đã đúng. Bạn thấy đấy, con số 8.994 lớn hơn nhiều so với 2.998 liên kết hoá trị ban đầu của gen mẹ, vì sau 2 lần nhân đôi đã có tới 6 mạch mới, mỗi mạch dài 1.500 nu.
Ví dụ 2: Gen nhân đôi 1 lần
Đề bài: Gen mẫu có N = 3.000 nu. Gen nhân đôi 1 lần. Tính số liên kết hoá trị được hình thành.
Lời giải:
Bước 1: Ghi lại dữ kiện: N = 3.000 nu, x = 1.
Bước 2: Dùng dạng rút gọn cho nhanh: HT hình thành = (2^x − 1) × (N − 2) = (2 − 1) × (3.000 − 2) = 1 × 2.998 = 2.998 liên kết hoá trị.
Bước 3: Kiểm tra bằng dạng đầy đủ: số mạch mới = 2^(1+1) − 2 = 4 − 2 = 2 mạch; mỗi mạch có 1.499 liên kết; 2 × 1.499 = 2.998. Kết quả khớp nhau.
Đáp số: 2.998 liên kết hoá trị.
Bạn có nhận ra điều thú vị không? Số liên kết hoá trị hình thành sau 1 lần nhân đôi đúng bằng số liên kết hoá trị của gen mẹ ban đầu, cũng là 2.998. Điều này hoàn toàn hợp lý: sau 1 lần nhân đôi có 2 mạch mới, mỗi mạch dài đúng bằng mạch cũ, nên số liên kết mới hình thành bằng đúng số liên kết đã có trên gen mẹ.
Ví dụ 3: Gen nhân đôi 3 lần
Đề bài: Gen mẫu có N = 3.000 nu. Gen nhân đôi 3 lần liên tiếp. Tính số liên kết hoá trị được hình thành.
Lời giải:
Bước 1: Ghi lại dữ kiện: N = 3.000 nu, x = 3.
Bước 2: Tính số mạch mới: 2^(x+1) − 2 = 2^4 − 2 = 16 − 2 = 14 mạch mới.
Bước 3: Mỗi mạch mới có 1.499 liên kết hoá trị.
Bước 4: HT hình thành = 14 × 1.499 = 20.986 liên kết hoá trị. Tính nhẩm kiểm tra: 1.499 × 10 = 14.990; 1.499 × 4 = 5.996; 14.990 + 5.996 = 20.986.
Đáp số: 20.986 liên kết hoá trị.
Kiểm tra bằng dạng rút gọn: (2^3 − 1) × (3.000 − 2) = 7 × 2.998 = 20.986. Bạn thấy số liên kết tăng rất nhanh theo số lần nhân đôi: 1 lần là 2.998, 2 lần là 8.994, 3 lần đã lên tới 20.986. Đó là vì số mạch mới tăng theo lũy thừa của 2, nên chỉ cần thêm một lần nhân đôi, khối lượng "đóng chốt" của tế bào đã tăng gần gấp đôi.
Ví dụ 4: Gen nhân đôi 4 lần và một gen ngắn hơn nhân đôi 2 lần
Đề bài: a) Gen mẫu có N = 3.000 nu nhân đôi 4 lần liên tiếp. Tính số liên kết hoá trị được hình thành. b) Một gen khác có N = 2.400 nu nhân đôi 2 lần. Tính số liên kết hoá trị được hình thành.
Lời giải:
Câu a) Bước 1: N = 3.000 nu, x = 4. Bước 2: Dạng rút gọn: HT = (2^4 − 1) × (3.000 − 2) = 15 × 2.998 = 44.970 liên kết hoá trị. Kiểm tra: 2.998 × 10 = 29.980; 2.998 × 5 = 14.990; 29.980 + 14.990 = 44.970. Kiểm tra bằng dạng đầy đủ: số mạch mới = 2^5 − 2 = 32 − 2 = 30 mạch; 30 × 1.499 = 44.970. Khớp nhau.
Câu b) Bước 1: N = 2.400 nu, x = 2. Bước 2: Mỗi mạch mới có N/2 = 1.200 nu nên có 1.200 − 1 = 1.199 liên kết hoá trị. Số mạch mới = 2^3 − 2 = 6 mạch. Bước 3: HT = 6 × 1.199 = 7.194 liên kết hoá trị. Kiểm tra dạng rút gọn: (4 − 1) × (2.400 − 2) = 3 × 2.398 = 7.194. Khớp nhau.
Đáp số: a) 44.970 liên kết hoá trị; b) 7.194 liên kết hoá trị.
So sánh hai câu, bạn thấy rõ cả N và x đều ảnh hưởng mạnh đến đáp số: gen dài hơn và nhân đôi nhiều lần hơn thì số liên kết hình thành lớn hơn rất nhiều. Khi làm bài, bạn đừng vội thay số mà hãy viết rõ N và x ra giấy trước, vì nhầm một trong hai là sai cả bài.
Vì sao chỉ tính liên kết hoá trị trên mạch mới?
Đây là câu hỏi mà rất nhiều bạn thắc mắc, và cũng là chỗ đề thi hay kiểm tra sự hiểu bản chất của bạn. Câu trả lời nằm ngay trong nguyên tắc bán bảo toàn mà chúng ta đã nói ở trên. Trong quá trình nhân đôi, hai mạch của phân tử ADN mẹ tách nhau ra nhưng không bị cắt nhỏ, không bị tháo rời từng nuclêôtit. Toàn bộ các liên kết hoá trị dọc theo hai mạch cũ vẫn còn nguyên vẹn, chúng chỉ tạm thời "đi theo" mạch cũ sang phân tử con. Vì các liên kết đó đã có từ trước, chúng không được tính là "hình thành" trong đợt nhân đôi này.
Chỉ có các mạch mới là được tổng hợp hoàn toàn từ đầu: enzim ADN pôlimeraza lấy mạch cũ làm khuôn, gắn từng nuclêôtit tự do trong môi trường nội bào vào đúng vị trí bổ sung, và mỗi lần gắn thêm một nuclêôtit thì một liên kết phôtphođieste mới xuất hiện. Một mạch mới có N/2 nuclêôtit thì cần N/2 − 1 liên kết để nối chúng thành chuỗi, trừ đi 1 vì nuclêôtit đầu tiên của mạch chưa cần nối với ai. Đó chính là lý do công thức có số hạng N/2 − 1 chứ không phải N/2.
Bạn cũng cần phân biệt rõ với một đại lượng khác hay bị nhầm lẫn: số liên kết hoá trị bị phá vỡ. Trong nhân đôi ADN, liên kết hoá trị trên mạch cũ không bị phá vỡ, nên số liên kết hoá trị bị phá vỡ bằng 0. Cái bị phá vỡ khi hai mạch tách nhau là các liên kết hiđrô nối giữa hai mạch, không phải liên kết hoá trị dọc mạch. Nếu đề bài hỏi "số liên kết hiđrô bị phá vỡ" thì bạn phải tính theo một công thức khác hẳn, dùng số liên kết hiđrô H = 2A + 3G của gen. Với gen mẫu của chúng ta, H = 2 × 900 + 3 × 600 = 1.800 + 1.800 = 3.600 liên kết hiđrô. Bạn có thể xem lại cách tính này trong bài công thức tính số liên kết hiđrô để không nhầm hai loại liên kết với nhau.
Lỗi sai thường gặp khi tính số liên kết hoá trị hình thành
Lỗi 1: Tính cả liên kết trên mạch cũ.
Nhiều bạn lấy tổng số mạch 2^(x+1) nhân với N/2 − 1 mà quên trừ đi 2 mạch cũ, ví dụ với x = 2 thì tính 8 × 1.499 = 11.992 thay vì 6 × 1.499 = 8.994. Hãy luôn nhớ: đề hỏi số liên kết "hình thành" thì chỉ đếm mạch mới. Trừ 2 mạch cũ là bước không được bỏ qua.
Lỗi 2: Quên trừ 1 trong N/2 − 1.
Nhiều bạn tính mỗi mạch mới có N/2 = 1.500 liên kết, rồi nhân ra đáp số lớn hơn đáp án đúng một khoảng bằng đúng số mạch mới. Với ví dụ 1, lỗi này cho ra 6 × 1.500 = 9.000 thay vì 8.994, lệch đúng 6, tức là lệch đúng bằng số mạch mới. Một mạch có n nu thì chỉ có n − 1 liên kết, vì nu đầu tiên không cần nối với nu nào trước nó.
Lỗi 3: Nhầm số phân tử ADN con với số mạch mới.
Sau x lần nhân đôi có 2^x phân tử ADN con, nhưng số mạch mới là 2^(x+1) − 2, lớn hơn nhiều. Với x = 2, số phân tử con là 4 nhưng số mạch mới là 6. Nếu bạn lấy 4 × 1.499 = 5.996 thì đã sai. Hãy đếm mạch, đừng đếm phân tử, khi tính liên kết hoá trị.
Lỗi 4: Nhầm liên kết hoá trị với liên kết hiđrô.
Có bạn thấy đề hỏi "liên kết hình thành khi nhân đôi" thì vội lấy công thức số liên kết hiđrô H = 2A + 3G ra tính. Hai loại liên kết này khác nhau hoàn toàn: liên kết hiđrô nối ngang giữa hai mạch, còn liên kết hoá trị nối dọc theo từng mạch. Đọc kỹ đề xem hỏi loại liên kết nào trước khi chọn công thức.
Lỗi 5: Tính sai lũy thừa 2^x.
Lỗi này nghe thì đơn giản nhưng lại rất hay gặp khi làm bài nhanh: 2^3 nhầm thành 6, 2^4 nhầm thành 8. Bạn hãy viết rõ từng lũy thừa ra giấy: 2^1 = 2, 2^2 = 4, 2^3 = 8, 2^4 = 16, 2^5 = 32. Chỉ cần sai một lũy thừa là cả đáp số sai theo, dù các bước sau đều đúng.
Bài tập tự luyện
Câu 1: Gen mẫu có N = 3.000 nu. Gen nhân đôi 1 lần. Tính số liên kết hoá trị được hình thành.
Câu 2: Gen mẫu có N = 3.000 nu. Gen nhân đôi 3 lần liên tiếp. Tính số liên kết hoá trị được hình thành.
Câu 3: Một gen có N = 2.400 nu, nhân đôi 2 lần. Tính số liên kết hoá trị được hình thành.
Câu 4: Một gen có N = 1.800 nu, nhân đôi 1 lần. Tính số liên kết hoá trị được hình thành.
Câu 5: Gen mẫu có N = 3.000 nu, nhân đôi 5 lần liên tiếp. Tính số liên kết hoá trị được hình thành.
Đáp án bài tập tự luyện
| Câu | Đáp án | Giải thích |
|---|---|---|
| 1 | 2.998 liên kết hoá trị | HT = (2^1 − 1) × (3.000 − 2) = 1 × 2.998 = 2.998. Số mạch mới là 2, mỗi mạch 1.499 liên kết, 2 × 1.499 = 2.998. Nếu bạn tính ra 5.996 thì bạn đã lấy tổng số mạch 2^(x+1) = 4 mà quên trừ đi 2 mạch cũ (4 × 1.499 = 5.996); nếu ra 3.000 thì bạn đã quên trừ 1 trong N/2 − 1. |
| 2 | 20.986 liên kết hoá trị | HT = (2^3 − 1) × (3.000 − 2) = 7 × 2.998 = 20.986. Số mạch mới là 2^4 − 2 = 14 mạch, mỗi mạch 1.499 liên kết, 14 × 1.499 = 20.986. Đáp án 11.992 là lỗi lấy số phân tử con 2^3 = 8 làm số mạch mới (8 × 1.499); đáp án 21.000 là lỗi quên trừ 1 (14 × 1.500). |
| 3 | 7.194 liên kết hoá trị | Mỗi mạch mới có 2.400 ÷ 2 = 1.200 nu nên có 1.199 liên kết. Số mạch mới sau 2 lần nhân đôi là 6. HT = 6 × 1.199 = 7.194. Kiểm tra dạng rút gọn: (4 − 1) × (2.400 − 2) = 3 × 2.398 = 7.194. Nếu bạn dùng N = 3.000 của gen mẫu thì đã nhầm đề, vì gen này chỉ có 2.400 nu. |
| 4 | 1.798 liên kết hoá trị | HT = (2^1 − 1) × (1.800 − 2) = 1 × 1.798 = 1.798. Mỗi mạch mới có 900 nu nên có 899 liên kết, 2 mạch mới cho 2 × 899 = 1.798. Đáp án 1.800 là lỗi quên trừ 1; đáp án 3.596 là lỗi lấy tổng số mạch 4 thay vì số mạch mới 2. |
| 5 | 92.938 liên kết hoá trị | HT = (2^5 − 1) × (3.000 − 2) = 31 × 2.998 = 92.938. Kiểm tra: 2.998 × 30 = 89.940, cộng thêm 2.998 được 92.938. Số mạch mới là 2^6 − 2 = 62 mạch, 62 × 1.499 = 92.938. Nếu bạn tính 2^5 = 10 thì đáp số sai hoàn toàn, hãy nhớ 2^5 = 32. |
Câu hỏi thường gặp về số liên kết hoá trị hình thành khi ADN nhân đôi
Hỏi: Vì sao công thức lại có số 2 trong 2^(x+1) − 2?
Đáp: Vì sau x lần nhân đôi, tổng số mạch là 2^(x+1), trong đó có đúng 2 mạch là mạch cũ của phân tử ADN mẹ ban đầu. Trừ đi 2 mạch cũ đó, phần còn lại mới là số mạch mới cần tính liên kết hoá trị. Số 2 này không đổi dù gen nhân đôi bao nhiêu lần, vì lúc nào cũng chỉ có 2 mạch gốc ban đầu.
Hỏi: Số liên kết hoá trị hình thành có bằng số liên kết hoá trị bị phá vỡ không?
Đáp: Không. Trong nhân đôi ADN, liên kết hoá trị trên mạch cũ không bị phá vỡ nên số liên kết hoá trị bị phá vỡ bằng 0. Cái bị phá vỡ là liên kết hiđrô giữa hai mạch khi chúng tách nhau ra. Hai đại lượng này khác nhau, đừng nhầm lẫn.
Hỏi: Nếu gen nhân đôi 0 lần thì công thức cho kết quả bao nhiêu?
Đáp: Thay x = 0 vào dạng rút gọn: (2^0 − 1) × (N − 2) = (1 − 1) × (N − 2) = 0. Kết quả bằng 0 là hoàn toàn hợp lý, vì gen không nhân đôi thì không có mạch mới nào, không hình thành thêm liên kết hoá trị nào.
Hỏi: Làm sao nhớ được N/2 − 1 mà không nhầm thành N/2?
Đáp: Bạn hãy nhớ hình ảnh sợi dây chuyền hạt: 2 hạt cần 1 mối nối, 3 hạt cần 2 mối nối, 10 hạt cần 9 mối nối. Số mối nối luôn ít hơn số hạt đúng 1 cái. Một mạch có N/2 nu thì có N/2 − 1 liên kết, quy luật này đúng với mọi mạch, kể cả mạch cũ lẫn mạch mới.
Hỏi: Học xong công thức này thì học tiếp công thức nào về gen?
Đáp: Bạn nên học tiếp công thức tính số nuclêôtit của gen nếu chưa vững phần nền, rồi sang công thức tính chiều dài gen và công thức tính số liên kết hiđrô. Các công thức này dùng chung một gen mẫu nên bạn chỉ cần nhớ một bộ số liệu là làm được cả chuỗi bài tập.
Kết luận
Số liên kết hoá trị hình thành khi ADN nhân đôi được tính bằng công thức HT hình thành = (2^(x+1) − 2) × (N/2 − 1), hay dạng rút gọn (2^x − 1) × (N − 2). Bản chất của công thức chỉ có hai ý: đếm xem có bao nhiêu mạch mới được tổng hợp, rồi nhân với số liên kết hoá trị trên mỗi mạch mới. Mạch cũ của mẹ không tạo thêm liên kết mới, và mỗi mạch mới có N/2 nu thì có N/2 − 1 liên kết. Nắm được hai ý này, bạn sẽ không bao giờ nhầm công thức này với công thức tính liên kết hiđrô nữa.
Muốn thành thạo, bạn hãy làm lại các bài tập cuối bài mà không nhìn đáp án, rồi đối chiếu từng bước giải thích để xem mình sai ở đâu. Khi làm bài kiểm tra, nếu phép tính có nhiều con số lớn, bạn có thể dùng máy tính Casio online để bấm nhanh lũy thừa và phép nhân rồi kiểm tra lại kết quả của mình. Chúc bạn học tốt và đạt điểm cao trong bài kiểm tra Sinh học sắp tới!