Bạn đã bao giờ photo một tập tài liệu chưa? Muốn photo 1 bản, bạn cần 1 tập giấy trắng. Muốn photo 3 lần liên tiếp, mỗi lần photo cả những bản vừa photo xong, thì số giấy bạn cần không phải là 3 tập mà nhiều hơn thế rất nhiều, vì số bản cứ nhân đôi sau mỗi lần photo. Quá trình nhân đôi ADN trong tế bào cũng hoạt động giống như một chiếc máy photo sinh học như vậy: mỗi lần nhân đôi, phân tử ADN mẹ tách ra, các nuclêôtit tự do trong môi trường nội bào lần lượt lắp ráp vào hai mạch khuôn để tạo thành các phân tử ADN con giống hệt mẹ.
Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ số nuclêôtit tự do cần dùng khi ADN nhân đôi — từ ý nghĩa của từng ký hiệu, cách tính tổng số nu tự do sau nhiều đợt nhân đôi, cho đến cách phân biệt số nu dùng cho tất cả các phân tử ADN con với số nu chỉ dùng cho các mạch hoàn toàn mới. Bài viết cũng chỉ ra một cái bẫy rất hay gặp trên mạng: có nguồn ghi sai công thức tính số nu tự do từng loại, và bạn cần biết vì sao nó sai. Mỗi công thức đều có ví dụ tính từng bước, có bảng tóm tắt để tra nhanh, có phần lỗi sai thường gặp và bài tập tự luyện cuối bài.
Nuclêôtit tự do là gì? Lấy ở đâu ra?
Trong nhân tế bào luôn có sẵn một "kho" các nuclêôtit tự do, gồm bốn loại A, T, G, X, trôi nổi trong môi trường nội bào. Khi ADN nhân đôi, hai mạch của phân tử ADN mẹ tách ra, mỗi mạch trở thành một mạch khuôn. Các nuclêôtit tự do sẽ đến bắt cặp bổ sung với các nu trên mạch khuôn — A bắt cặp với T, T bắt cặp với A, G bắt cặp với X, X bắt cặp với G — rồi nối với nhau bằng liên kết phôtphođieste để tạo thành mạch mới. Kết quả là từ một phân tử ADN mẹ, sau một đợt nhân đôi ta thu được hai phân tử ADN con, mỗi phân tử gồm một mạch cũ của mẹ và một mạch mới được tổng hợp từ các nuclêôtit tự do.
Điểm mấu chốt cần nhớ: các nuclêôtit trên mạch cũ của mẹ được tái sử dụng, không cần lấy từ môi trường. Chỉ những nuclêôtit trên các mạch mới mới phải lấy từ kho nuclêôtit tự do. Vì vậy, muốn tính số nu tự do cần dùng, bạn chỉ cần đếm xem có bao nhiêu nu nằm trên các mạch mới được tạo ra. Đây chính là logic đằng sau mọi công thức trong bài này, và cũng là chỗ mà nhiều bạn hay nhầm nhất.
Để tính được số nu tự do từng loại, bạn cần biết tổng số nu của gen và số nu từng loại. Gen mẫu dùng xuyên suốt bài này có N = 3.000 nu, A = T = 900 nu, G = X = 600 nu, chiều dài L = 5.100 Å, số liên kết hiđrô H = 3.600, mỗi mạch có 1.500 nu. Trên mạch 1: A1 = 400, T1 = 500, G1 = 350, X1 = 250; trên mạch 2: A2 = 500, T2 = 400, G2 = 250, X2 = 350. Cách tính N và số nu từng loại được trình bày kỹ trong bài công thức tính số nuclêôtit của gen, bạn hãy xem lại nếu chưa chắc.
Nhân đôi một lần cần bao nhiêu nuclêôtit tự do?
Hãy bắt đầu với trường hợp đơn giản nhất: gen nhân đôi đúng một lần. Sau một đợt nhân đôi, từ 1 phân tử ADN mẹ ta có 2 phân tử ADN con. Mỗi phân tử ADN con gồm một mạch cũ và một mạch mới. Như vậy, tổng cộng có 2 mạch mới được tạo ra, mỗi mạch có N ÷ 2 nu, tức là số nu tự do cần dùng bằng 2 × (N ÷ 2) = N. Nói cách khác, nhân đôi một lần cần đúng một "bộ" nu bằng tổng số nu của gen.
Chia theo từng loại thì cũng tương tự: số nu tự do loại A cần dùng bằng đúng số nu loại A của gen, vì mạch mới nào cũng cần đủ A để bắt cặp với T trên mạch khuôn. Cụ thể, tổng số nu tự do loại A cần dùng trong một đợt nhân đôi bằng A, loại T bằng T, loại G bằng G, loại X bằng X. Với gen mẫu, nhân đôi một lần cần 3.000 nu tự do, trong đó có 900 nu loại A, 900 nu loại T, 600 nu loại G và 600 nu loại X. Kiểm tra nhanh: 900 + 900 + 600 + 600 = 3.000, khớp với tổng số nu tự do cần dùng.
Một chi tiết thú vị: số nu tự do loại A và loại T luôn bằng nhau, số nu loại G và loại X luôn bằng nhau, vì A = T và G = X theo nguyên tắc bổ sung. Nếu bạn tính ra số nu tự do loại A khác loại T thì chắc chắn đã tính sai ở đâu đó — hãy kiểm tra lại ngay. Nguyên tắc này cũng giúp bạn tính nhanh: chỉ cần tính A và G là suy ra được T và X.
Công thức tính số nuclêôtit tự do cần dùng khi ADN nhân đôi
Khi gen nhân đôi nhiều lần liên tiếp, số phân tử ADN con tăng theo cấp số nhân: sau x đợt nhân đôi, từ 1 phân tử ADN mẹ ta có 2^x phân tử ADN con. Tổng số nu trong tất cả các phân tử ADN con là N × 2^x. Trừ đi N nu đã có sẵn trong phân tử ADN mẹ ban đầu (phần này không cần lấy từ môi trường), ta được tổng số nu tự do cần dùng:
Tổng số nu tự do cần dùng sau x đợt nhân đôi = N × (2^x − 1)
Tương tự cho từng loại nuclêôtit:
Tổng số nu tự do loại A cần dùng = A × (2^x − 1)
Tổng số nu tự do loại T cần dùng = T × (2^x − 1)
Tổng số nu tự do loại G cần dùng = G × (2^x − 1)
Tổng số nu tự do loại X cần dùng = X × (2^x − 1)
Trong đó:
- N là tổng số nuclêôtit của gen mẹ (đơn vị: nu).
- A, T, G, X là số lượng nuclêôtit từng loại của gen mẹ (đơn vị: nu).
- x là số đợt nhân đôi liên tiếp.
- 2^x là số phân tử ADN con tạo ra sau x đợt nhân đôi.
Ngoài ra còn một công thức nữa rất hay xuất hiện trong đề thi: số nu tự do chỉ dùng để tạo ra các mạch hoàn toàn mới, tức là các mạch mới nằm trong những phân tử ADN con mà cả hai mạch đều mới. Sau x đợt nhân đôi, số phân tử ADN con có cả hai mạch đều mới là 2^x − 2, mỗi phân tử có N nu, nên:
Số nu tự do tạo các mạch mới hoàn toàn = N × (2^x − 2)
Vì sao lại trừ 2? Vì trong 2^x phân tử ADN con, có đúng 2 phân tử giữ lại một mạch cũ của mẹ — đó là hai phân tử "bán bảo toàn" theo nguyên tắc bán bảo toàn. Chỉ những phân tử còn lại mới có cả hai mạch đều mới hoàn toàn. Bạn sẽ gặp lại con số 2^x − 2 này trong bài về số liên kết hiđrô của gen và các bài về nhân đôi ADN khác, nên hãy nhớ kỹ ý nghĩa của nó.
Bảng tóm tắt các công thức
| Đại lượng cần tính | Công thức | Gen mẫu, x = 3 |
|---|---|---|
| Tổng số nu tự do cần dùng | N × (2^x − 1) | 21.000 nu |
| Số nu tự do loại A | A × (2^x − 1) | 6.300 nu |
| Số nu tự do loại G | G × (2^x − 1) | 4.200 nu |
| Số nu cho các mạch mới hoàn toàn | N × (2^x − 2) | 18.000 nu |
| Số phân tử ADN con | 2^x | 8 phân tử |
Ví dụ minh họa có lời giải chi tiết
Ví dụ 1: Gen mẫu nhân đôi 3 đợt — ví dụ quan trọng nhất của bài
Đề bài: Gen mẫu có N = 3.000 nu, A = T = 900 nu, G = X = 600 nu. Gen nhân đôi liên tiếp 3 đợt. Tính tổng số nuclêôtit tự do cần dùng, số nu tự do từng loại A và G, và số nu tự do chỉ dùng để tạo các mạch mới hoàn toàn.
Lời giải:
Bước 1: Ghi lại dữ kiện: N = 3.000, A = 900, G = 600, x = 3. Tính 2^x = 2^3 = 8, tức là sau 3 đợt có 8 phân tử ADN con.
Bước 2: Tổng số nu tự do cần dùng = N × (2^x − 1) = 3.000 × (8 − 1) = 3.000 × 7 = 21.000 nu.
Bước 3: Tổng số nu tự do loại A = A × (2^x − 1) = 900 × 7 = 6.300 nu. Theo nguyên tắc bổ sung, số nu tự do loại T cũng bằng 6.300 nu.
Bước 4: Tổng số nu tự do loại G = G × (2^x − 1) = 600 × 7 = 4.200 nu. Số nu tự do loại X cũng bằng 4.200 nu.
Bước 5: Kiểm tra: 2 × 6.300 + 2 × 4.200 = 12.600 + 8.400 = 21.000 nu, đúng bằng tổng số nu tự do cần dùng. Phép kiểm tra này rất quan trọng — nếu hai vế không bằng nhau thì bạn đã tính sai.
Bước 6: Số nu tự do chỉ dùng cho các mạch mới hoàn toàn = N × (2^x − 2) = 3.000 × (8 − 2) = 3.000 × 6 = 18.000 nu.
Đáp số: tổng 21.000 nu; A = T = 6.300 nu; G = X = 4.200 nu; mạch mới hoàn toàn 18.000 nu.
Hãy để ý: 21.000 − 18.000 = 3.000 nu, đúng bằng N. Ba nghìn nu chênh lệch này chính là số nu dùng để tạo hai mạch mới nằm trong hai phân tử ADN con còn giữ một mạch cũ của mẹ — mỗi mạch mới đó có 1.500 nu, hai mạch là 3.000 nu.
Ví dụ 2: Nhân đôi một lần — trường hợp đơn giản nhất
Đề bài: Gen mẫu nhân đôi 1 lần. Tính tổng số nuclêôtit tự do cần dùng và số nu tự do từng loại.
Lời giải:
Bước 1: x = 1, 2^x = 2^1 = 2 phân tử ADN con.
Bước 2: Tổng số nu tự do = N × (2^1 − 1) = 3.000 × (2 − 1) = 3.000 × 1 = 3.000 nu.
Bước 3: Số nu tự do loại A = 900 × 1 = 900 nu; loại T = 900 nu; loại G = 600 × 1 = 600 nu; loại X = 600 nu.
Bước 4: Kiểm tra: 900 + 900 + 600 + 600 = 3.000 nu, khớp nhau.
Đáp số: tổng 3.000 nu; A = T = 900 nu; G = X = 600 nu.
Kết quả này khớp với lý luận ở đầu bài: nhân đôi một lần cần đúng một "bộ" nu bằng tổng số nu của gen. Đây cũng là cách kiểm tra công thức tổng quát: thay x = 1 vào công thức N × (2^x − 1), bạn phải được đúng N. Nếu công thức nào cho kết quả khác N khi x = 1 thì công thức đó sai.
Ví dụ 3: Gen mẫu nhân đôi 2 đợt
Đề bài: Gen mẫu nhân đôi liên tiếp 2 đợt. Tính tổng số nuclêôtit tự do cần dùng, số nu tự do loại A và loại G, và số nu tự do dùng cho các mạch mới hoàn toàn.
Lời giải:
Bước 1: x = 2, 2^x = 2^2 = 4 phân tử ADN con.
Bước 2: Tổng số nu tự do = N × (2^2 − 1) = 3.000 × (4 − 1) = 3.000 × 3 = 9.000 nu.
Bước 3: Số nu tự do loại A = 900 × 3 = 2.700 nu; loại T = 2.700 nu.
Bước 4: Số nu tự do loại G = 600 × 3 = 1.800 nu; loại X = 1.800 nu.
Bước 5: Kiểm tra: 2 × 2.700 + 2 × 1.800 = 5.400 + 3.600 = 9.000 nu, khớp nhau.
Bước 6: Số nu cho các mạch mới hoàn toàn = N × (2^2 − 2) = 3.000 × (4 − 2) = 3.000 × 2 = 6.000 nu.
Đáp số: tổng 9.000 nu; A = T = 2.700 nu; G = X = 1.800 nu; mạch mới hoàn toàn 6.000 nu.
Bạn có thể kiểm tra thêm bằng cách đếm thủ công: sau 2 đợt có 4 phân tử ADN con, tổng số nu trong đó là 4 × 3.000 = 12.000 nu, trừ đi 3.000 nu của phân tử mẹ ban đầu, còn 9.000 nu phải lấy từ môi trường. Cách đếm này luôn đúng và là "phao cứu sinh" khi bạn quên công thức trong phòng thi.
Ví dụ 4: Tính ngược — biết số nu tự do loại A, tìm số đợt nhân đôi
Đề bài: Một gen có A = 900 nu. Sau một số đợt nhân đôi liên tiếp, tổng số nuclêôtit tự do loại A môi trường đã cung cấp là 6.300 nu. Hỏi gen đã nhân đôi bao nhiêu đợt? Tính tổng số nuclêôtit tự do đã dùng, biết gen có N = 3.000 nu.
Lời giải:
Bước 1: Áp dụng công thức tổng số nu tự do loại A = A × (2^x − 1). Thay số: 900 × (2^x − 1) = 6.300.
Bước 2: Suy ra 2^x − 1 = 6.300 ÷ 900 = 7, vậy 2^x = 8, suy ra x = 3 đợt.
Bước 3: Tổng số nu tự do cần dùng = N × (2^x − 1) = 3.000 × 7 = 21.000 nu.
Bước 4: Kiểm tra: số nu tự do loại G = 600 × 7 = 4.200 nu; tổng kiểm tra 2 × 6.300 + 2 × 4.200 = 21.000 nu, khớp nhau.
Đáp số: gen nhân đôi 3 đợt; tổng số nu tự do đã dùng là 21.000 nu.
Dạng bài tính ngược này rất hay xuất hiện trong đề thi. Mẹo làm bài là luôn chia số nu tự do loại A cho A của gen để tìm ra (2^x − 1), rồi cộng 1 và xem đó là lũy thừa nào của 2. Hãy thuộc lòng các lũy thừa của 2: 2, 4, 8, 16, 32, 64 — bạn sẽ nhận ra ngay x bằng mấy mà không cần bấm máy tính.
Lỗi sai thường gặp khi tính số nuclêôtit tự do khi ADN nhân đôi
Lỗi 1: Dùng (2^x − 2) thay cho (2^x − 1) khi tính tổng số nu tự do từng loại — cái bẫy nổi tiếng nhất.
Một số trang web, trong đó có VietJack, ghi công thức tổng số nu tự do loại A là A × (2^x − 2). Công thức này là SAI. Bạn có thể tự chứng minh: với gen mẫu nhân đôi 3 đợt, nếu dùng A × (2^x − 2) thì tổng số nu tự do loại A là 900 × 6 = 5.400, loại G là 600 × 6 = 3.600, cộng lại tổng số nu tự do là 2 × 5.400 + 2 × 3.600 = 18.000 nu — nhưng công thức tổng số nu tự do N × (2^x − 1) lại cho 21.000 nu. Hai kết quả mâu thuẫn nhau, mà tổng số nu tự do thì chỉ có một. Lỗi nằm ở chỗ (2^x − 2) chỉ đúng cho phần nu tạo các mạch mới hoàn toàn, không phải cho tổng số nu tự do. Tổng số nu tự do từng loại phải dùng (2^x − 1): A × (2^x − 1), G × (2^x − 1). Hãy nhớ kỹ: (2^x − 1) là tổng, (2^x − 2) chỉ là một phần của tổng.
Lỗi 2: Quên trừ 1, tính tổng số nu tự do bằng N × 2^x.
Nhiều bạn tính tổng số nu tự do sau 3 đợt là 3.000 × 8 = 24.000 nu. Đó là tổng số nu trong tất cả các phân tử ADN con, trong đó đã bao gồm 3.000 nu của phân tử ADN mẹ ban đầu — phần này tế bào không cần lấy từ môi trường. Phải trừ đi N thì mới ra số nu môi trường thực sự cung cấp: 24.000 − 3.000 = 21.000 nu.
Lỗi 3: Nhầm số đợt nhân đôi với số phân tử ADN con.
Nhân đôi 3 đợt tạo ra 2^3 = 8 phân tử ADN con, chứ không phải 3 phân tử. Số phân tử tăng theo cấp số nhân, không tăng theo cấp số cộng. Nếu bạn thay x = 3 vào chỗ của 2^x thì mọi kết quả sau đó đều sai.
Lỗi 4: Tính số nu tự do loại A mà quên rằng T = A, X = G.
Có bạn tính đúng A_td = 6.300 nhưng lại tính T_td bằng một con số khác, hoặc quên mất X_td. Hãy nhớ: số nu tự do loại T luôn bằng loại A, loại X luôn bằng loại G. Tính được một loại là suy ra ngay loại còn lại, và phép kiểm tra tổng 2 × A_td + 2 × G_td sẽ giúp bạn phát hiện sai sót ngay lập tức.
Lỗi 5: Nhầm số nu cho mạch mới hoàn toàn với tổng số nu tự do.
Hai đại lượng này chỉ khác nhau 3.000 nu trong Ví dụ 1 (18.000 so với 21.000), rất dễ nhầm khi làm bài nhanh. Hãy đọc kỹ đề: nếu đề hỏi "tổng số nu tự do" thì dùng (2^x − 1); nếu đề hỏi "số nu tạo nên các mạch mới hoàn toàn" hay "các phân tử ADN con có cả hai mạch đều mới" thì mới dùng (2^x − 2).
Bài tập tự luyện
Câu 1: Gen mẫu (N = 3.000 nu, A = 900 nu, G = 600 nu) nhân đôi liên tiếp 4 đợt. Tính tổng số nuclêôtit tự do cần dùng và số nu tự do loại A, loại G.
Câu 2: Một gen có N = 2.000 nu, A = 500 nu. Gen nhân đôi 2 đợt. Tính tổng số nuclêôtit tự do cần dùng và số nu tự do loại A.
Câu 3: Gen mẫu nhân đôi 3 đợt. Một bạn tính tổng số nu tự do loại A là 900 × (2^3 − 2) = 5.400 nu. Kết quả này đúng hay sai? Vì sao?
Câu 4: Gen mẫu nhân đôi 3 đợt. Tính số nuclêôtit tự do chỉ dùng để tạo nên các mạch mới hoàn toàn.
Câu 5: Gen mẫu nhân đôi 2 đợt. Tính số nuclêôtit tự do loại T và loại X môi trường đã cung cấp.
Đáp án bài tập tự luyện
| Câu | Đáp án | Giải thích |
|---|---|---|
| 1 | Tổng 45.000 nu; A_td = 13.500 nu; G_td = 9.000 nu | x = 4 nên 2^x = 16, 2^x − 1 = 15. Tổng số nu tự do = 3.000 × 15 = 45.000 nu. A_td = 900 × 15 = 13.500 nu; G_td = 600 × 15 = 9.000 nu. Kiểm tra: 2 × 13.500 + 2 × 9.000 = 27.000 + 18.000 = 45.000 nu, khớp nhau. Nếu bạn tính ra 42.000 thì bạn đã dùng (2^x − 2) = 14 thay cho 15 — đó chính là cái bẫy ở Lỗi 1. |
| 2 | Tổng 6.000 nu; A_td = 1.500 nu | x = 2 nên 2^x − 1 = 3. Tổng số nu tự do = 2.000 × 3 = 6.000 nu. A_td = 500 × 3 = 1.500 nu. Lưu ý: gen này có A = 500 nu nên T = 500 nu, G = X = (2.000 − 2 × 500) ÷ 2 = 500 nu; số nu tự do loại G cũng là 500 × 3 = 1.500 nu, kiểm tra tổng: 1.500 × 4 = 6.000 nu, khớp nhau. |
| 3 | Sai | Kết quả đúng phải là A × (2^x − 1) = 900 × 7 = 6.300 nu, không phải 5.400 nu. Công thức A × (2^x − 2) chỉ cho số nu loại A nằm trong các mạch mới hoàn toàn, không phải tổng số nu tự do loại A. Bạn đó đã nhầm "tổng" với "một phần của tổng". Mâu thuẫn lộ rõ khi kiểm tra: 2 × 5.400 + 2 × 3.600 = 18.000 nu, khác với tổng số nu tự do N × (2^x − 1) = 21.000 nu. |
| 4 | 18.000 nu | Số nu cho các mạch mới hoàn toàn = N × (2^x − 2) = 3.000 × (8 − 2) = 3.000 × 6 = 18.000 nu. Con số này nhỏ hơn tổng số nu tự do 21.000 nu đúng 3.000 nu — chính là số nu dùng cho hai mạch mới nằm trong hai phân tử ADN con còn giữ một mạch cũ của mẹ. |
| 5 | T_td = 2.700 nu; X_td = 1.800 nu | x = 2 nên 2^x − 1 = 3. T = A = 900 nu nên T_td = 900 × 3 = 2.700 nu. X = G = 600 nu nên X_td = 600 × 3 = 1.800 nu. Nếu bạn tính T_td = 1.800 thì bạn đã nhầm T với G; hãy nhớ cặp bổ sung là A – T và G – X, nên T đi với A, X đi với G. |
Câu hỏi thường gặp về số nuclêôtit tự do khi ADN nhân đôi
Hỏi: Vì sao tổng số nu tự do lại là N × (2^x − 1) mà không phải N × 2^x?
Đáp: Vì N × 2^x là tổng số nu trong tất cả các phân tử ADN con, trong đó có N nu đã có sẵn từ phân tử ADN mẹ ban đầu. Phần nu của mẹ được tái sử dụng nên không cần lấy từ môi trường. Trừ đi N, ta được số nu môi trường thực sự phải cung cấp: N × 2^x − N = N × (2^x − 1).
Hỏi: Công thức A × (2^x − 2) có khi nào đúng không?
Đáp: Có, nhưng chỉ khi đề hỏi số nu loại A nằm trong các mạch mới hoàn toàn, tức là các mạch mới của những phân tử ADN con có cả hai mạch đều mới. Còn khi đề hỏi tổng số nu tự do loại A thì phải dùng A × (2^x − 1). Hai câu hỏi khác nhau thì dùng hai công thức khác nhau — đừng dùng lẫn.
Hỏi: Nhân đôi 1 lần thì (2^x − 2) bằng 0, nghĩa là gì?
Đáp: Nghĩa là sau 1 đợt nhân đôi, không có phân tử ADN con nào có cả hai mạch đều mới — cả hai phân tử con đều giữ một mạch cũ của mẹ. Điều này đúng với nguyên tắc bán bảo toàn: mỗi phân tử con luôn giữ lại một mạch của mẹ. Phải từ đợt nhân đôi thứ hai trở đi mới xuất hiện phân tử con có cả hai mạch đều mới.
Hỏi: Số nu tự do loại A và loại T có luôn bằng nhau không?
Đáp: Luôn bằng nhau, vì A = T trong gen mẹ theo nguyên tắc bổ sung, nên A × (2^x − 1) = T × (2^x − 1). Tương tự, số nu tự do loại G luôn bằng loại X. Đây là cách kiểm tra nhanh rất hữu ích khi làm bài.
Hỏi: Biết tổng số nu tự do rồi thì tính được gì tiếp theo?
Đáp: Rất nhiều thứ. Từ tổng số nu tự do, bạn có thể suy ngược ra số đợt nhân đôi x, rồi tính tiếp số phân tử ADN con và số liên kết hiđrô bị phá vỡ và hình thành trong quá trình nhân đôi. Bạn cũng nên ôn lại công thức tính chiều dài gen để thấy mọi đại lượng đều liên hệ với nhau qua N.
Kết luận
Số nuclêôtit tự do cần dùng khi ADN nhân đôi gói gọn trong một ý tưởng đơn giản: đếm số nu trên các mạch mới rồi trừ đi phần đã có sẵn của mẹ. Tổng số nu tự do là N × (2^x − 1), từng loại là A × (2^x − 1) và G × (2^x − 1), còn phần chỉ dành cho các mạch mới hoàn toàn là N × (2^x − 2). Với gen mẫu nhân đôi 3 đợt, bộ số cần nhớ là 21.000 – 6.300 – 4.200 – 18.000. Và hãy nhớ kỹ cái bẫy lớn nhất của bài này: tổng số nu tự do từng loại dùng (2^x − 1), chỉ (2^x − 2) mới là phần mạch mới hoàn toàn — đừng để một công thức sai trên mạng làm bạn mất điểm oan.
Muốn chắc tay hơn, bạn hãy ôn lại công thức tính số nuclêôtit của gen, vì mọi phép tính trong bài này đều bắt đầu từ N, A và G. Khi làm bài, nếu phép tính có nhiều con số lớn như 21.000 hay 45.000, bạn có thể dùng máy tính Casio online để bấm nhanh lũy thừa của 2 và kiểm tra lại kết quả của mình. Chúc bạn học tốt và đạt điểm cao trong bài kiểm tra Sinh học sắp tới!