Đề kiểm tra giữa kỳ 1 Lịch sử và Địa lí 7 (Kết nối tri thức) — Đề bài, đáp án và giải thích chi tiết

Nếu Lịch sử và Địa lí 6 đưa em về thời nguyên thủy và những quốc gia cổ đại đầu tiên, thì lớp 7 mở ra một châu Âu hoàn toàn khác: những lãnh địa phong kiến khép kín, những thành thị trung đại sầm uất mọc lên giữa thời phong kiến phân quyền, và những đoàn thuyền dũng cảm vượt đại dương làm thay đổi nhận thức của cả nhân loại về Trái Đất. Đề kiểm tra giữa kỳ 1 Lịch sử và Địa lí 7 dưới đây do ClassOn biên soạn theo sách Kết nối tri thức với cuộc sống, gồm 20 câu, làm bài trong 60 phút: Phần I có 16 câu trắc nghiệm nhiều lựa chọn (4,0 điểm) và Phần II có 4 câu tự luận (6,0 điểm). Điểm số chia đều cho hai phân môn — Lịch sử 5,0 điểm, Địa lí 5,0 điểm.

Bài viết này in trọn bộ cho em: ma trận đề, toàn bộ đề bài, bảng đáp án nhanh, giải thích chi tiết từng câu trắc nghiệm, gợi ý chấm từng câu tự luận theo từng bước điểm và thang điểm đầy đủ để em tự đối chiếu sau khi làm. Phần Lịch sử tập trung vào Tây Âu thời trung đại, các cuộc phát kiến địa lí và hai điểm sáng phương Đông là Trung Quốc thời Đường cùng Ấn Độ thời Gúp-ta; phần Địa lí tập trung vào châu Âu — bờ biển, khí hậu, dân cư và đô thị hoá.

Nhưng khoan mở phần đáp án vội. Hãy tự làm đề một lượt như thi thật — bấm giờ 60 phút, không mở sách — rồi mới quay lại xem mình hay vấp ở đâu: lẫn ba nhà hàng hải Đi-a-xơ, Cô-lôm-bô và da Ga-ma với nhau, nhầm sông dài nhất châu Âu, hay đọc sai bảng số liệu về đô thị hoá. Em có thể làm đề trực tuyến trên ClassOn để có đồng hồ bấm giờ như phòng thi và được chấm tự động phần trắc nghiệm; xem đề không cần đăng nhập và hoàn toàn miễn phí.

Thông tin chung về đề thi

• Môn: Lịch sử và Địa lí — Lớp: 7 — Kỳ thi: Giữa kỳ 1, năm học 2026–2027
• Bộ sách: Kết nối tri thức với cuộc sống (KNTT)
• Thời gian làm bài: 60 phút — Thang điểm: 10,0 điểm
• Cấu trúc: 20 câu. Phần I — Trắc nghiệm nhiều lựa chọn gồm 16 câu (mỗi câu 0,25 điểm, tổng 4,0 điểm). Phần II — Tự luận gồm 4 câu (mỗi câu 1,5 điểm, tổng 6,0 điểm)
• Phân bổ theo phân môn: Lịch sử 5,0 điểm (Phần I Câu 1–8 và 2 câu tự luận đầu), Địa lí 5,0 điểm (Phần I Câu 9–16 và 2 câu tự luận cuối)
• Tỉ lệ trắc nghiệm / tự luận: 40% / 60% — đúng chuẩn đề kiểm tra định kỳ môn xã hội cấp THCS: phần tự luận nặng điểm để rèn kĩ năng trình bày, giải thích và đọc số liệu
• Phân bổ mức độ: Nhận biết 4,0 điểm (40%) — Thông hiểu 3,0 điểm (30%) — Vận dụng 2,0 điểm (20%) — Vận dụng cao 1,0 điểm (10%)
• Hình thức: Làm online trên ClassOn có bấm giờ và chấm tự động phần trắc nghiệm; phần tự luận em đối chiếu bài làm của mình với gợi ý chấm và thang điểm từng bước trong bài này để tự chấm và rút kinh nghiệm

Phạm vi kiến thức của đề

Đề bám tiến độ nửa đầu học kỳ 1 Lịch sử và Địa lí 7 KNTT, phủ ba chủ đề chính:

• Phân môn Lịch sử — Tây Âu thời trung đại: sự hình thành xã hội phong kiến với hai giai cấp cơ bản là lãnh chúa và nông nô; lãnh địa phong kiến là đơn vị kinh tế — chính trị cơ bản thời phân quyền; thành thị trung đại xuất hiện và phát triển mạnh từ thế kỉ XI; phường hội là tổ chức của thợ thủ công cùng nghề.
• Phân môn Lịch sử — Các cuộc phát kiến địa lí và phương Đông trung đại: Đi-a-xơ vòng qua mũi Hảo Vọng năm 1488; Cô-lôm-bô đến châu Mỹ năm 1492; da Ga-ma đến Ấn Độ bằng đường biển năm 1498; đoàn thuyền của Ma-gien-lăng đi vòng quanh thế giới 1519 — 1522; Trung Quốc thịnh trị thời Đường (618 — 907); vương triều Gúp-ta là thời kì hoàng kim của Ấn Độ thế kỉ IV — VI.
• Phân môn Địa lí — Châu Âu: đường bờ biển bị cắt xẻ mạnh với nhiều bán đảo, vũng, vịnh; khí hậu ôn đới hải dương ở Tây và Trung Âu; dân cư chủng tộc Ơ-rô-pê-ô-ít; cách tính mật độ dân số; sông Von-ga dài nhất châu Âu; mức độ đô thị hoá rất cao qua bảng số liệu tỉ lệ dân thành thị; mở đầu về châu Á — châu lục có diện tích lớn nhất thế giới.

Đề chưa đưa vào các nội dung thuộc nửa sau học kỳ 1 như Trung Quốc và Đông Nam Á thời phong kiến ở mức chuyên sâu, châu Á về tự nhiên và dân cư chi tiết, châu Phi — đó là phạm vi của các đề cuối kỳ và giữa kỳ 2.

Một lưu ý hữu ích: Tây Âu trung đại và châu Âu là hai mảng mở đầu của Lịch sử và Địa lí 7 ở cả ba bộ sách (Kết nối tri thức, Chân trời sáng tạo, Cánh diều). Dù lớp em học bộ sách nào, em vẫn dùng đề này để luyện đúng những khái niệm nền tảng nhất — đặc biệt là bộ ba phát kiến địa lí 1488 — 1492 — 1498, cụm kiến thức bị nhầm lẫn nhiều nhất của học kỳ này.

Ma trận đề

Nhìn vào ma trận, phân môn Địa lí dồn toàn bộ 5,0 điểm vào một chủ đề duy nhất là châu Âu, và câu tự luận cuối (Câu 20) chứa ý vận dụng cao duy nhất của cả đề — phân tích thuận lợi và khó khăn của đô thị hoá — nên em cần chuẩn bị cho mảng này cả kiến thức tự nhiên lẫn kĩ năng đọc và bàn luận về bảng số liệu. Ở phân môn Lịch sử, chủ đề Tây Âu trung đại và phát kiến địa lí chiếm 4,0 trên 5,0 điểm; hai câu về Trung Quốc và Ấn Độ tuy chỉ 0,5 điểm nhưng là dạng câu "phân hoá thầm lặng" vì học sinh thường bỏ qua hai bài ngắn này khi ôn tập.

Đề bài đầy đủ

Phần I — Trắc nghiệm nhiều lựa chọn (4,0 điểm)

Mỗi câu chỉ có một đáp án đúng. Mỗi câu đúng được 0,25 điểm.

Phân môn Lịch sử

Câu 1. Hai giai cấp cơ bản trong xã hội phong kiến Tây Âu thời trung đại là

• A. chủ nô và nô lệ
• B. tư sản và vô sản
• C. vua và tăng lữ
• D. lãnh chúa và nông nô

Câu 2. Đơn vị kinh tế — chính trị cơ bản của chế độ phong kiến Tây Âu thời kì phân quyền là

• A. lãnh địa phong kiến
• B. thành thị trung đại
• C. phường hội
• D. công xã nông thôn

Câu 3. Các thành thị ở Tây Âu trung đại xuất hiện và phát triển mạnh từ khoảng thời gian nào?

• A. Thế kỉ V
• B. Thế kỉ XI
• C. Thế kỉ XV
• D. Thế kỉ XVIII

Câu 4. Năm 1498, nhà hàng hải nào sau đây đã đi vòng qua mũi Hảo Vọng ở cực nam châu Phi để đến được Ấn Độ?

• A. C. Cô-lôm-bô
• B. B. Đi-a-xơ
• C. V. da Ga-ma
• D. Ph. Ma-gien-lăng

Câu 5. Chuyến đi vòng quanh thế giới của đoàn thuyền do Ph. Ma-gien-lăng chỉ huy (1519 — 1522) đã chứng minh điều gì?

• A. Trái Đất có dạng hình cầu
• B. Châu Mỹ là một phần của châu Á
• C. Có thể đến Ấn Độ bằng đường bộ
• D. Đại Tây Dương là đại dương lớn nhất thế giới

Câu 6. Phường hội trong các thành thị Tây Âu trung đại là tổ chức của

• A. các thương nhân giàu có
• B. các lãnh chúa phong kiến
• C. những người nông dân ở nông thôn
• D. những thợ thủ công cùng làm một nghề

Câu 7. Thời kì thịnh trị của chế độ phong kiến Trung Quốc gắn liền với triều đại nào sau đây?

• A. Nhà Tần
• B. Nhà Hán
• C. Nhà Đường
• D. Nhà Thanh

Câu 8. Vương triều Gúp-ta ở Ấn Độ (khoảng thế kỉ IV — VI) được đánh giá là

• A. giai đoạn Ấn Độ bị chia cắt thành nhiều vương quốc nhỏ
• B. thời kì hoàng kim, đất nước thống nhất và phát triển rực rỡ về kinh tế, văn hoá
• C. giai đoạn Ấn Độ bị thực dân Anh đô hộ
• D. thời kì Ấn Độ chỉ có hoạt động buôn bán với bên ngoài

Phân môn Địa lí

Câu 9. Đường bờ biển của châu Âu có đặc điểm nổi bật nào sau đây?

• A. Ít bị cắt xẻ, tương đối thẳng
• B. Chủ yếu là bờ biển băng giá quanh năm
• C. Bị cắt xẻ mạnh, tạo thành nhiều bán đảo, vũng, vịnh và đảo
• D. Hầu như không có biển bao quanh

Câu 10. Phần lớn lãnh thổ châu Âu nằm trong đới khí hậu nào?

• A. Đới nóng
• B. Đới ôn hoà (ôn đới)
• C. Đới lạnh
• D. Đới cận cực

Câu 11. Kiểu khí hậu phổ biến ở khu vực Tây và Trung Âu là

• A. Ôn đới hải dương
• B. Ôn đới lục địa
• C. Địa Trung Hải
• D. Hàn đới

Câu 12. Dân cư châu Âu chủ yếu thuộc chủng tộc nào?

• A. Môn-gô-lô-ít (da vàng)
• B. Nê-grô-ít (da đen)
• C. Ốt-xtra-lô-ít
• D. Ơ-rô-pê-ô-ít (da trắng)

Câu 13. Một quốc gia ở châu Âu có diện tích 100 000 km² và dân số 20 triệu người. Mật độ dân số trung bình của quốc gia này là

• A. 20 người/km²
• B. 200 người/km²
• C. 2 000 người/km²
• D. 5 người/km²

Câu 14. Sông dài nhất châu Âu là

• A. Sông Đa-nuýp
• B. Sông Rai-nơ
• C. Sông Von-ga
• D. Sông Xen

Câu 15. Cho bảng số liệu rút gọn về tỉ lệ dân thành thị của một số nước châu Âu hiện nay: Bỉ khoảng 98%, Hà Lan khoảng 92%, Đức khoảng 78%, Ba Lan khoảng 60%. Nhận xét nào sau đây đúng nhất?

• A. Các nước châu Âu đều có tỉ lệ dân thành thị dưới 50%
• B. Châu Âu có mức độ đô thị hoá thấp nhất thế giới
• C. Chỉ các nước Tây Âu mới có dân thành thị
• D. Mức độ đô thị hoá của các nước châu Âu nhìn chung rất cao, phần lớn dân cư sống ở đô thị

Câu 16. Châu lục có diện tích lớn nhất thế giới là

• A. Châu Á (khoảng 44,4 triệu km²)
• B. Châu Mỹ (khoảng 42 triệu km²)
• C. Châu Phi (khoảng 30,3 triệu km²)
• D. Châu Âu (khoảng 10 triệu km²)

Phần II — Tự luận (6,0 điểm)

Câu 17 (1,5 điểm — Lịch sử). Trình bày những đặc điểm cơ bản của lãnh địa phong kiến ở Tây Âu thời trung đại. Đời sống kinh tế trong lãnh địa có điểm gì đặc trưng?

Câu 18 (1,5 điểm — Lịch sử). Kể tên các cuộc phát kiến địa lí lớn cuối thế kỉ XV — đầu thế kỉ XVI và người thực hiện. Các cuộc phát kiến địa lí đó có ý nghĩa như thế nào đối với châu Âu và thế giới?

Câu 19 (1,5 điểm — Địa lí). Nêu đặc điểm nổi bật về đường bờ biển và khí hậu của châu Âu. Vì sao ở cùng vĩ độ, khí hậu khu vực Tây Âu thường ấm và ẩm hơn khu vực Đông Âu?

Câu 20 (1,5 điểm — Địa lí). Cho bảng số liệu tham khảo rút gọn về tỉ lệ dân thành thị của một số nước châu Âu: Bỉ khoảng 98%, Hà Lan khoảng 92%, Đức khoảng 78%, Ba Lan khoảng 60%.

a) Nhận xét về mức độ đô thị hoá của các nước châu Âu qua bảng số liệu.

b) Theo em, mức độ đô thị hoá cao mang lại những thuận lợi và khó khăn gì cho các nước châu Âu?

Đáp án và giải thích chi tiết

Bảng đáp án nhanh Phần I (Câu 1–16)

Đáp án phân bố đều tuyệt đối: A, B, C, D mỗi phương án đúng đúng 4 câu (A: 2, 5, 11, 16; B: 3, 8, 10, 13; C: 4, 7, 9, 14; D: 1, 6, 12, 15). Hãy làm chắc từng câu theo phần giải thích dưới đây thay vì đoán theo quy luật — quy luật phân bố chỉ nên dùng để soát lại bài khi đã làm xong.

Giải thích từng câu Phần I

Câu 1 — Đáp án D. Xã hội phong kiến Tây Âu có hai giai cấp cơ bản đối lập nhau: lãnh chúa là giai cấp thống trị, sở hữu ruộng đất; nông nô là giai cấp bị trị, phải phụ thuộc vào lãnh chúa và lao động trên đất của lãnh địa. Hai phương án nhiễu là cặp giai cấp của hai xã hội khác: chủ nô — nô lệ thuộc xã hội cổ đại; tư sản — vô sản thuộc xã hội tư bản sau này. Vua và tăng lữ là các tầng lớp cụ thể chứ không phải hai giai cấp cơ bản đối lập. Thuộc "bộ ba cặp giai cấp theo thời đại" là em xử lí được dạng câu này ở mọi đề.

Câu 2 — Đáp án A. Trong thời kì phong kiến phân quyền, mỗi lãnh địa phong kiến là một đơn vị kinh tế — chính trị gần như độc lập: có đất đai, có nông nô, có quân đội, luật lệ và cả tiền tệ riêng của lãnh chúa. Thành thị trung đại và phường hội là các tổ chức xuất hiện muộn hơn, bên trong và bên cạnh hệ thống lãnh địa, không phải đơn vị cơ bản của chế độ phân quyền.

Câu 3 — Đáp án B. Từ khoảng thế kỉ XI, sản xuất thủ công nghiệp và thương nghiệp phát triển, thợ thủ công tách khỏi nông nghiệp và tụ tập ở những nơi thuận tiện cho buôn bán — các thành thị trung đại ra đời và lớn mạnh từ đó. Thế kỉ V là thời điểm chế độ phong kiến Tây Âu mới hình thành sau khi đế quốc La Mã sụp đổ; thế kỉ XV đã là giai đoạn cuối của thời trung đại. Câu này kiểm tra mốc thế kỉ — một dạng bẫy niên đại rất đặc trưng của Lịch sử 7.

Câu 4 — Đáp án C. Năm 1498, Va-xcô đơ Ga-ma của Bồ Đào Nha đi vòng qua mũi Hảo Vọng đến Ca-li-cút (Ấn Độ), mở ra con đường biển từ châu Âu sang phương Đông. Đây là câu hỏi chứa cái bẫy kinh điển nhất của chương phát kiến địa lí: Đi-a-xơ là người đầu tiên vòng qua được mũi Hảo Vọng năm 1488 nhưng chưa tới Ấn Độ; Cô-lôm-bô năm 1492 đi về phía tây và đến châu Mỹ chứ không đến Ấn Độ; Ma-gien-lăng chỉ huy chuyến đi vòng quanh thế giới 1519 — 1522. Phân biệt ba người theo "đích đến": Đi-a-xơ — mũi Hảo Vọng; Cô-lôm-bô — châu Mỹ; da Ga-ma — Ấn Độ.

Câu 5 — Đáp án A. Đoàn thuyền của Ma-gien-lăng hoàn thành chuyến đi vòng quanh Trái Đất đầu tiên trong lịch sử (1519 — 1522), chứng minh bằng thực tiễn chứ không chỉ bằng lí thuyết rằng Trái Đất có dạng hình cầu. Phương án B là ngộ nhận ban đầu của Cô-lôm-bô khi tưởng vùng đất mới đến là Ấn Độ ở châu Á — đề đưa vào để kiểm tra em có tách được hai chuyến đi nổi tiếng nhất này không.

Câu 6 — Đáp án D. Phường hội là tổ chức của những thợ thủ công cùng làm một nghề trong thành thị, đặt ra quy chế về sản xuất và tiêu thụ sản phẩm cho nghề đó (ví dụ phường dệt, phường rèn). Tổ chức của các thương nhân giàu có là thương hội — một khái niệm khác mà đề cố tình không đưa làm đáp án đúng. Nông dân sống trong lãnh địa ở nông thôn, còn lãnh chúa sống trong lâu đài; cả hai đều không phải chủ thể của phường hội.

Câu 7 — Đáp án C. Dưới triều Đường (618 — 907), Trung Quốc thống nhất và bước vào thời kì thịnh trị: kinh tế, văn hoá phát triển rực rỡ, kinh đô Trường An là một trong những thành phố lớn nhất thế giới thời bấy giờ. Nhà Tần thống nhất Trung Quốc năm 221 trước Công nguyên nhưng triều đại tồn tại rất ngắn; nhà Thanh là triều đại phong kiến cuối cùng, thuộc giai đoạn về sau và suy yếu dần. Dạng câu này yêu cầu em gắn đúng "thời thịnh trị" với đúng triều đại — sai một triều là sai cả câu.

Câu 8 — Đáp án B. Vương triều Gúp-ta (khoảng thế kỉ IV — VI) là thời kì hoàng kim của Ấn Độ thời cổ — trung đại: đất nước thống nhất, kinh tế phát triển, văn hoá và khoa học — đặc biệt là toán học và thiên văn học — đạt nhiều thành tựu lớn. Giai đoạn Ấn Độ bị thực dân Anh đô hộ thuộc thời cận — hiện đại, cách thời Gúp-ta hơn một nghìn năm; đưa mốc thời gian vào khi đọc đáp án là cách đơn giản nhất để loại phương án này.

Câu 9 — Đáp án C. Châu Âu có đường bờ biển dài, bị cắt xẻ mạnh: biển ăn sâu vào đất liền tạo thành nhiều bán đảo (I-bê-ri-a, I-ta-li-a, Xcan-đi-na-vi...), nhiều vũng, vịnh và đảo — điều kiện rất thuận lợi cho giao thông và thương mại đường biển. Đây là đặc điểm đối lập hoàn toàn với châu Phi, châu lục có bờ biển ít bị cắt xẻ; em có thể nhớ theo cặp tương phản này để không nhầm giữa hai châu lục.

Câu 10 — Đáp án B. Phần lớn lãnh thổ châu Âu nằm trong đới khí hậu ôn hoà (ôn đới); chỉ một phần nhỏ ở phía bắc nằm trong đới lạnh. Dữ kiện này là nền cho Câu 11 và Câu 19: cùng nằm trong đới ôn hoà nhưng phía tây và phía đông châu Âu lại có khí hậu khác nhau rõ rệt vì mức độ ảnh hưởng của biển.

Câu 11 — Đáp án A. Tây và Trung Âu chịu ảnh hưởng mạnh của biển Đại Tây Dương và dòng biển nóng chảy ven bờ nên có kiểu khí hậu ôn đới hải dương: mùa đông ấm, mùa hạ mát, mưa nhiều và phân bố đều quanh năm. Càng đi về phía đông, tính chất lục địa càng tăng và khí hậu chuyển dần sang ôn đới lục địa — lạnh và khô hơn. Địa Trung Hải là kiểu khí hậu của vùng ven biển phía nam châu lục (mùa hạ nóng khô, mùa đông ấm và có mưa), không phải kiểu phổ biến ở Tây và Trung Âu.

Câu 12 — Đáp án D. Đại bộ phận dân cư châu Âu thuộc chủng tộc Ơ-rô-pê-ô-ít, tức người da trắng. Môn-gô-lô-ít là chủng tộc chủ yếu của châu Á, Nê-grô-ít là chủng tộc chủ yếu của châu Phi — hai phương án nhiễu này kiểm tra em có gắn đúng chủng tộc với đúng châu lục hay không.

Câu 13 — Đáp án B. Mật độ dân số được tính bằng cách lấy số dân chia cho diện tích: 20 000 000 người : 100 000 km² = 200 người/km². Ba phương án nhiễu ứng với ba lỗi tính quen thuộc: 20 là khi chia thừa một số 0, 2 000 là khi chia thiếu một số 0, còn 5 là kết quả của phép chia ngược (lấy diện tích chia cho dân số). Mẹo kiểm tra nhanh: mật độ vài trăm người/km² là mức hợp lí cho một quốc gia châu Âu đông dân; vài nghìn người/km² chỉ gặp ở các thành phố lớn.

Câu 14 — Đáp án C. Sông Von-ga, chảy ở phần châu Âu của nước Nga ngày nay, dài khoảng 3 530 km — là sông dài nhất châu Âu. Sông Đa-nuýp dài khoảng 2 850 km, đứng thứ hai, là phương án nhiễu mạnh nhất vì rất nổi tiếng và chảy qua nhiều thủ đô châu Âu. Nhớ cặp thứ hạng "Von-ga nhất — Đa-nuýp nhì" là em giữ được điểm câu này.

Câu 15 — Đáp án D. Cả bốn nước trong bảng đều có tỉ lệ dân thành thị từ khoảng 60% trở lên, cao nhất là Bỉ với khoảng 98% — nghĩa là gần như toàn bộ dân cư sống ở đô thị. Ba phương án còn lại đều mâu thuẫn trực tiếp với số liệu: không nước nào dưới 50%, châu Âu thuộc nhóm đô thị hoá cao nhất thế giới chứ không phải thấp nhất, và Ba Lan — một nước Trung Âu — cũng có tới khoảng 60% dân thành thị. Với câu hỏi đọc bảng, chiến thuật đúng là đối chiếu từng phương án với con số cụ thể trong bảng, phương án nào ngược số liệu thì loại ngay.

Câu 16 — Đáp án A. Châu Á là châu lục có diện tích lớn nhất thế giới, khoảng 44,4 triệu km² kể cả các đảo, lớn hơn châu Mỹ (khoảng 42 triệu km²) và châu Phi (khoảng 30,3 triệu km²). Châu Âu chỉ khoảng 10 triệu km² — nhỏ hơn châu Á hơn bốn lần. Câu này là "cầu nối" sang phần Địa lí châu Á của học kỳ sau, đồng thời kiểm tra em có nhớ đúng thứ hạng diện tích các châu lục hay không.

Đáp án và gợi ý chấm Phần II (tự luận)

Trong đề trực tuyến, 4 câu tự luận được đánh số Câu 17–20; dưới đây là gợi ý chấm theo từng bước điểm. Hai câu đầu thuộc phân môn Lịch sử, hai câu cuối thuộc phân môn Địa lí.

Câu 17 (1,5 điểm — Lịch sử). Đặc điểm của lãnh địa phong kiến và đặc trưng kinh tế trong lãnh địa.

• Đặc điểm của lãnh địa (0,75 điểm): lãnh địa là vùng đất rộng lớn thuộc quyền của lãnh chúa, gồm đất khẩu phần giao cho nông nô cày cấy và phần đất của lãnh địa do nông nô lao động không công; trong lãnh địa có lâu đài, nhà thờ, xưởng thủ công, đồng ruộng...; lãnh chúa có quyền cai trị, xét xử, thu thuế và có quân đội riêng — lãnh địa là một đơn vị chính trị gần như độc lập trong thời kì phong kiến phân quyền.
• Đặc trưng kinh tế (0,75 điểm): kinh tế trong lãnh địa là kinh tế tự cung tự cấp, khép kín — nông nô sản xuất ra hầu hết những gì cần cho đời sống của lãnh địa, từ lương thực, vải mặc đến công cụ lao động; hàng hoá trao đổi với bên ngoài rất ít. Cụm từ ghi điểm của ý này là "tự cung tự cấp".

Câu 18 (1,5 điểm — Lịch sử). Các cuộc phát kiến địa lí lớn và ý nghĩa của chúng.

• Kể tên các cuộc phát kiến chính (0,75 điểm): năm 1488, B. Đi-a-xơ vòng qua mũi Hảo Vọng ở cực nam châu Phi; năm 1492, C. Cô-lôm-bô đến châu Mỹ; năm 1498, V. da Ga-ma đến Ấn Độ bằng đường biển; từ 1519 đến 1522, đoàn thuyền của Ph. Ma-gien-lăng thực hiện chuyến đi vòng quanh thế giới. Yêu cầu tối thiểu để đạt phần lớn số điểm là nêu đúng 3 trong 4 sự kiện, kèm nhân vật và mốc năm.
• Ý nghĩa (0,75 điểm): các cuộc phát kiến mở ra những tuyến đường biển mới, thúc đẩy thương nghiệp và kinh tế châu Âu phát triển; mở rộng hiểu biết của con người về Trái Đất và khẳng định bằng thực tiễn Trái Đất có hình cầu. Mặt trái: đây cũng là điểm mở đầu cho quá trình xâm chiếm thuộc địa của các nước châu Âu, gây nhiều hệ lụy đau thương cho các dân tộc bị xâm lược. Nêu được cả hai mặt mới đạt trọn điểm phần này.

Câu 19 (1,5 điểm — Địa lí). Đặc điểm bờ biển, khí hậu châu Âu và lời giải thích vì sao Tây Âu ấm và ẩm hơn Đông Âu.

• Đặc điểm bờ biển và khí hậu (0,5 điểm): đường bờ biển châu Âu bị cắt xẻ mạnh, nhiều bán đảo, vũng, vịnh; phần lớn lãnh thổ có khí hậu ôn đới, trong đó phía tây là ôn đới hải dương ấm và ẩm, càng vào sâu trong lục địa và sang phía đông khí hậu càng mang tính lục địa — lạnh hơn và khô hơn.
• Giải thích (1,0 điểm): Tây Âu nằm sát Đại Tây Dương, được dòng biển nóng Bắc Đại Tây Dương chảy ven bờ "sưởi ấm", lại có gió Tây ôn đới thổi từ biển vào quanh năm mang theo hơi ẩm, nên mùa đông ấm, mưa nhiều; trong khi Đông Âu nằm sâu trong lục địa, xa ảnh hưởng điều hoà của biển, gió từ lục địa khô và lạnh chiếm ưu thế nên mùa đông lạnh và khô hơn hẳn dù ở cùng vĩ độ. Ba yếu tố cần có trong bài làm: vị trí sát biển, dòng biển nóng, gió Tây ôn đới.

Câu 20 (1,5 điểm — Địa lí). Nhận xét và phân tích mức độ đô thị hoá của các nước châu Âu.

• Ý a — Nhận xét (0,5 điểm): tỉ lệ dân thành thị của các nước đều cao, từ khoảng 60% đến khoảng 98%, đa số các nước trong bảng đều trên 75%; Bỉ và Hà Lan gần như toàn bộ dân cư sống ở đô thị. Nhìn chung, châu Âu là châu lục có mức độ đô thị hoá thuộc hàng cao nhất thế giới, dù vẫn có chênh lệch nhất định giữa các nước.
• Ý b — Thuận lợi và khó khăn (1,0 điểm — mức vận dụng cao): Thuận lợi (0,5 điểm): đô thị là trung tâm kinh tế, văn hoá, giáo dục; người dân được tiếp cận dịch vụ, việc làm và hạ tầng hiện đại; lực lượng lao động có trình độ cao tập trung ở đô thị, thúc đẩy kinh tế phát triển. Khó khăn (0,5 điểm): áp lực lớn về nhà ở và giao thông, ô nhiễm môi trường, tệ nạn xã hội; chi phí sinh hoạt cao; dân số già hoá nhanh ở nhiều đô thị. Nêu được ít nhất hai thuận lợi và hai khó khăn hợp lí là đạt điểm tối đa của ý này.

Thang điểm chi tiết của đề

Để tự chấm bài sau khi làm, em đối chiếu theo thang điểm sau:

• Phần I: 16 câu × 0,25 điểm = 4,0 điểm (mỗi câu đúng 0,25 điểm, sai hoặc bỏ trống 0 điểm). Trong đó phân môn Lịch sử: Câu 1–8 = 2,0 điểm; phân môn Địa lí: Câu 9–16 = 2,0 điểm
• Phần II: 4 câu × 1,5 điểm = 6,0 điểm, chấm theo từng bước như gợi ý chấm ở trên. Hai câu Lịch sử = 3,0 điểm, hai câu Địa lí = 3,0 điểm; cộng với Phần I, mỗi phân môn đúng 5,0 điểm

Tổng cộng 10,0 điểm. Trên hệ thống ClassOn, điểm được quy đổi sang thang 40. Gợi ý phân bổ 60 phút làm bài: Phần I khoảng 18 phút, mỗi câu tự luận khoảng 9–10 phút, chừa khoảng 4 phút cuối để soát lại ba chi tiết hay sai nhất của đề: bộ ba nhân vật — đích đến của các cuộc phát kiến, thứ hạng hai con sông Von-ga và Đa-nuýp, và việc bài tự luận Câu 18 đã viết đủ cả hai mặt ý nghĩa hay chưa.

Làm đề trực tuyến trên ClassOn

Đọc đề và đáp án trong bài viết giúp em hiểu cách giải, nhưng cảm giác thi thật chỉ có khi bấm giờ và tự làm trọn vẹn trong 60 phút. Em có thể làm đề kiểm tra giữa kỳ 1 Lịch sử và Địa lí 7 trực tuyến ngay trên ClassOn:

• Đồng hồ đếm ngược 60 phút như phòng thi, giúp em tập phân bổ thời gian cho cả phần trắc nghiệm và tự luận.
• Phần trắc nghiệm (Phần I) được chấm tự động ngay khi nộp bài — em biết ngay mình mất điểm ở câu nào để đối chiếu với phần giải thích trong bài viết này.
• Xem đề thi công khai không cần đăng nhập; chỉ khi muốn nộp bài và lưu kết quả, em mới cần một tài khoản ClassOn miễn phí.
• Giáo viên cũng có thể tạo lớp miễn phí trên ClassOn và giao chính đề này cho học sinh làm, rồi dùng gợi ý chấm và thang điểm chi tiết trong bài viết này để chấm và nhận xét phần tự luận.

Cách ôn tập theo từng chủ đề của đề

Chủ đề 1 — Tây Âu thời trung đại (Lịch sử). Học theo cấu trúc "xã hội — đơn vị — thành thị": xã hội phong kiến gồm hai giai cấp cơ bản là lãnh chúa và nông nô; đơn vị kinh tế — chính trị cơ bản thời phân quyền là lãnh địa phong kiến với nền kinh tế tự cung tự cấp; từ thế kỉ XI, thành thị trung đại xuất hiện cùng các phường hội của thợ thủ công và thương hội của thương nhân. Ba tầng này nối với nhau bằng một mạch nguyên nhân: sản xuất phát triển thì nông thôn khép kín dần bị phá vỡ và thành thị ra đời.

Chủ đề 2 — Các cuộc phát kiến địa lí (Lịch sử). Học theo bảng bốn dòng "năm — người — đích đến — ý nghĩa": 1488 — Đi-a-xơ — mũi Hảo Vọng; 1492 — Cô-lôm-bô — châu Mỹ; 1498 — da Ga-ma — Ấn Độ; 1519 đến 1522 — Ma-gien-lăng — vòng quanh thế giới. Học thuộc bảng này theo cả hai chiều: cho năm hỏi người và ngược lại, cho đích đến hỏi người và ngược lại, vì đề thi sẽ hỏi ở mọi chiều.

Chủ đề 3 — Trung Quốc và Ấn Độ thời trung đại ở mức cơ bản (Lịch sử). Hai điểm sáng cần giữ: Trung Quốc thịnh trị thời Đường (618 — 907) với kinh đô Trường An; Ấn Độ hoàng kim thời vương triều Gúp-ta (thế kỉ IV — VI) với các thành tựu toán học, thiên văn. Đặt hai dữ kiện này cạnh nhau trên trục thời gian thế giới để tránh gắn thịnh trị của nước này sang triều đại của nước khác.

Chủ đề 4 — Châu Âu: tự nhiên và dân cư (Địa lí). Học theo trình tự "bờ biển — khí hậu — dân cư — đô thị": bờ biển cắt xẻ mạnh tạo nhiều bán đảo, vũng, vịnh; khí hậu ôn đới hải dương ở phía tây ấm ẩm nhờ biển, dòng biển nóng và gió Tây ôn đới, chuyển dần sang lục địa ở phía đông; dân cư chủng tộc Ơ-rô-pê-ô-ít, mật độ dân số tính bằng dân số chia diện tích, sông Von-ga dài nhất; đô thị hoá ở mức rất cao và cần biết đọc — nhận xét bảng tỉ lệ dân thành thị theo mẫu: nêu khoảng giá trị, nêu cao nhất — thấp nhất, rút ra kết luận chung.

Lộ trình ôn 3 buổi gợi ý:

• Buổi 1: Ôn Chủ đề 1 và Chủ đề 2 (phần lớn phân môn Lịch sử); làm lại Phần I Câu 1–6 và hai câu tự luận Câu 17, 18; tự viết lại bảng bốn cuộc phát kiến ra giấy mà không nhìn sách.
• Buổi 2: Ôn Chủ đề 3 và Chủ đề 4; làm lại Phần I Câu 7–16 và hai câu tự luận Câu 19, 20; luyện thêm một bài tính mật độ dân số tự đặt số và một bài nhận xét bảng số liệu đô thị hoá tự chọn.
• Buổi 3: Làm trọn đề trong 60 phút trên ClassOn, tự chấm bằng thang điểm chi tiết, ghi lại các lỗi của mình vào sổ tay lỗi sai — đặc biệt là các lỗi nhầm nhân vật phát kiến và nhầm thứ hạng sông dài nhất châu Âu.

Lỗi sai thường gặp — những cái bẫy mất điểm đáng tiếc nhất ở đề này

1. Nhầm lẫn ba nhà hàng hải lớn với nhau (Câu 4 và Câu 18). Đi-a-xơ đến mũi Hảo Vọng năm 1488 nhưng chưa tới Ấn Độ; Cô-lôm-bô đến châu Mỹ năm 1492; da Ga-ma mới là người đến Ấn Độ năm 1498. Cách tránh: thuộc bộ ba theo "đích đến" chứ không theo tên người — thấy chữ "Ấn Độ 1498" là chọn da Ga-ma.

2. Đảo thứ tự các cuộc phát kiến địa lí (Câu 18). Thứ tự đúng là 1488, 1492, 1498, rồi 1519 — 1522; viết sai thứ tự trong bài tự luận vừa mất điểm sự kiện vừa làm sai mạch ý nghĩa. Cách tránh: nhớ dãy số theo nhịp "88 — 92 — 98" rồi cộng thêm chuyến đi vòng quanh thế giới ở đầu thế kỉ XVI.

3. Nhầm sông dài nhất châu Âu (Câu 14). Von-ga mới là sông dài nhất (khoảng 3 530 km); Đa-nuýp nổi tiếng hơn nhưng chỉ dài thứ hai. Cách tránh: thuộc kèm con số, vì "nổi tiếng nhất" và "dài nhất" là hai khái niệm khác nhau mà đề rất thích đánh tráo.

4. Đọc sai bảng số liệu đô thị hoá (Câu 15 và Câu 20). Nhiều bạn chỉ nhìn một con số rồi vội kết luận, hoặc kết luận ngược hẳn số liệu như "đô thị hoá thấp" khi mọi con số đều từ 60% trở lên. Cách tránh: luôn nhận xét theo ba bước — khoảng giá trị chung, nước cao nhất và thấp nhất, kết luận xu hướng — và kiểm tra lại kết luận có mâu thuẫn với bất kỳ con số nào trong bảng không.

5. Gắn nhầm thời thịnh trị của Trung Quốc và thời hoàng kim của Ấn Độ (Câu 7, 8). Thịnh trị phong kiến Trung Quốc gắn với nhà Đường, hoàng kim Ấn Độ gắn với vương triều Gúp-ta. Cách tránh: đặt cả hai lên trục thời gian (Gúp-ta thế kỉ IV — VI, Đường 618 — 907) để thấy hai giai đoạn này liên tiếp nhau chứ không trùng nhau.

6. Quên mặt trái khi viết ý nghĩa của phát kiến địa lí (Câu 18). Chỉ kể mặt tích cực (đường biển mới, thương mại, hiểu biết về Trái Đất) mà quên quá trình xâm chiếm thuộc địa đi kèm là mất một phần điểm của ý ý nghĩa. Cách tránh: với mọi sự kiện lịch sử lớn, tập thói quen tự hỏi "ai được lợi, ai chịu thiệt" trước khi viết.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi: Đề kiểm tra giữa kỳ 1 Lịch sử và Địa lí 7 trên ClassOn có miễn phí không?

Đáp: Có. ClassOn miễn phí 100% — xem đề, làm bài, xem đáp án và giải thích đều không thu phí, không có gói trả tiền ẩn.

Hỏi: Vì sao đề Lịch sử và Địa lí lại có phần tự luận chiếm tới 60% điểm số?

Đáp: Vì đây là môn xã hội cấp THCS: bên cạnh việc nhớ dữ kiện, em cần biết trình bày và giải thích — đặc điểm của lãnh địa phong kiến, ý nghĩa hai mặt của phát kiến địa lí, nguyên nhân Tây Âu ấm hơn Đông Âu. Cấu trúc 40% trắc nghiệm — 60% tự luận là cấu trúc phổ biến của đề kiểm tra định kỳ môn này ở trường, và đề trên ClassOn bám đúng cấu trúc đó để em luyện đúng dạng bài sẽ gặp trong phòng thi.

Hỏi: Xem và làm đề có cần đăng nhập không?

Đáp: Xem đề thi công khai và đọc đáp án, gợi ý chấm trong bài viết này không cần đăng nhập. Nếu muốn nộp bài, xem điểm chấm tự động và lưu kết quả trên hệ thống, em cần một tài khoản ClassOn miễn phí.

Hỏi: Đề này có khớp với tiến độ giữa kỳ 1 ở trường em không?

Đáp: Đề biên soạn theo sách Kết nối tri thức với cuộc sống, phạm vi là Tây Âu thời trung đại, các cuộc phát kiến địa lí, Trung Quốc thời Đường và Ấn Độ thời Gúp-ta ở mức cơ bản (Lịch sử), cùng địa lí tự nhiên và dân cư châu Âu (Địa lí) — đúng phần nửa đầu học kỳ 1 của đa số trường. Học sinh học Chân trời sáng tạo hoặc Cánh diều vẫn dùng đề này để ôn rất tốt, vì các mảng nền tảng này gần như trùng nhau ở cả ba bộ sách.

Hỏi: Làm sao để nhớ hết các năm của các cuộc phát kiến địa lí mà không bị lẫn?

Đáp: Đừng học từng năm rời rạc. Hãy học một dãy duy nhất "1488 — 1492 — 1498 — 1519" gắn với bốn đích đến "mũi Hảo Vọng — châu Mỹ — Ấn Độ — vòng quanh thế giới" và bốn cái tên "Đi-a-xơ — Cô-lôm-bô — da Ga-ma — Ma-gien-lăng". Khi vào phòng thi, viết ngay dãy này ra giấy nháp, sau đó mọi câu hỏi về phát kiến chỉ là việc tra lại dãy số em vừa viết.

Hỏi: Giáo viên có thể dùng đề này cho lớp của mình không?

Đáp: Hoàn toàn được: tạo lớp miễn phí trên ClassOn, giao đề cho học sinh làm trực tuyến có bấm giờ và chấm tự động phần trắc nghiệm, và dùng gợi ý chấm cùng thang điểm chi tiết trong bài viết này để chấm, nhận xét phần tự luận của học sinh.

Tài liệu liên quan và đề thi tiếp theo

Đề Lịch sử và Địa lí 7 này thuộc đợt đề kiểm tra giữa kỳ 1 các môn lớp 6–12 đang được ClassOn đăng tải dần lên kho đề thi công khai — vào Xem đề thi công khai để làm bài ngay, hoặc xem toàn bộ danh sách đề tại kho đề thi công khai của ClassOn để chọn thêm đề các môn, các lớp khác, trong đó có đề giữa kỳ 1 Lịch sử và Địa lí 6, 8, 9 cùng đợt — nơi em sẽ gặp lại thời nguyên thủy và các quốc gia cổ đại phương Đông, Cách mạng tư sản Anh và độc lập Hoa Kỳ, cùng địa lí dân cư Việt Nam.

Chúc em ôn tập hiệu quả: với Lịch sử và Địa lí 7, điểm số quyết định ở việc thuộc bộ ba phát kiến địa lí theo đích đến, phân biệt rạch ròi lãnh địa — thành thị — phường hội, và luôn đối chiếu kết luận với con số cụ thể khi đọc bảng số liệu địa lí. Học tốt nhé!