Đề kiểm tra giữa kỳ 1 Lịch sử và Địa lí 8 (Kết nối tri thức) — Đề bài, đáp án và giải thích chi tiết

Lịch sử và Địa lí 8 là năm học của những “lần đầu tiên” rất lớn: lần đầu tiên một cuộc cách mạng tư sản lật đổ chế độ quân chủ chuyên chế ở châu Âu, lần đầu tiên một quốc gia tư sản ra đời ở châu Mỹ với bản Tuyên ngôn khẳng định quyền con người — và ở phân môn Địa lí, lần đầu tiên em học sâu về chính đất nước mình: lãnh thổ Việt Nam trải dài bao nhiêu vĩ độ, địa hình đồi núi chiếm phần lớn diện tích mang lại những gì và gây khó khăn ra sao. Đề kiểm tra giữa kỳ 1 Lịch sử và Địa lí 8 dưới đây do ClassOn biên soạn theo sách Kết nối tri thức với cuộc sống, gồm 20 câu, làm bài trong 60 phút: Phần I có 16 câu trắc nghiệm nhiều lựa chọn (4,0 điểm) và Phần II có 4 câu tự luận (6,0 điểm). Điểm số chia đều cho hai phân môn — Lịch sử 5,0 điểm, Địa lí 5,0 điểm.

Bài viết này in trọn bộ cho em: ma trận đề, toàn bộ đề bài, bảng đáp án nhanh, giải thích chi tiết từng câu trắc nghiệm, gợi ý chấm từng câu tự luận theo từng bước điểm và thang điểm đầy đủ để em tự đối chiếu sau khi làm. Điểm đặc biệt của đề này là cả hai phân môn đều có câu hỏi gắn ngữ liệu: phân môn Lịch sử dùng đoạn tóm tắt nội dung Tuyên ngôn Độc lập của Hoa Kỳ năm 1776, phân môn Địa lí dùng cụm số liệu về đường bờ biển, diện tích vùng biển và đất liền Việt Nam.

Nhưng khoan mở phần đáp án vội. Hãy tự làm đề một lượt như thi thật — bấm giờ 60 phút, không mở sách — rồi mới quay lại xem mình hay vấp ở đâu: lẫn các mốc 1640, 1688, 1776, 1783 của hai cuộc cách mạng, đọc tư liệu mà không nhận ra văn kiện, hay tính sai bài toán tỉ lệ bản đồ. Em có thể làm đề trực tuyến trên ClassOn để có đồng hồ bấm giờ như phòng thi và được chấm tự động phần trắc nghiệm; xem đề không cần đăng nhập và hoàn toàn miễn phí.

Thông tin chung về đề thi

• Môn: Lịch sử và Địa lí — Lớp: 8 — Kỳ thi: Giữa kỳ 1, năm học 2026–2027
• Bộ sách: Kết nối tri thức với cuộc sống (KNTT)
• Thời gian làm bài: 60 phút — Thang điểm: 10,0 điểm
• Cấu trúc: 20 câu. Phần I — Trắc nghiệm nhiều lựa chọn gồm 16 câu (mỗi câu 0,25 điểm, tổng 4,0 điểm). Phần II — Tự luận gồm 4 câu (mỗi câu 1,5 điểm, tổng 6,0 điểm)
• Phân bổ theo phân môn: Lịch sử 5,0 điểm (Phần I Câu 1–8 và 2 câu tự luận đầu), Địa lí 5,0 điểm (Phần I Câu 9–16 và 2 câu tự luận cuối)
• Tỉ lệ trắc nghiệm / tự luận: 40% / 60% — đúng chuẩn đề kiểm tra định kỳ môn xã hội cấp THCS: phần tự luận nặng điểm để rèn kĩ năng trình bày, khai thác tư liệu và giải thích
• Phân bổ mức độ: Nhận biết 4,0 điểm (40%) — Thông hiểu 3,0 điểm (30%) — Vận dụng 2,0 điểm (20%) — Vận dụng cao 1,0 điểm (10%)
• Hình thức: Làm online trên ClassOn có bấm giờ và chấm tự động phần trắc nghiệm; phần tự luận em đối chiếu bài làm của mình với gợi ý chấm và thang điểm từng bước trong bài này để tự chấm và rút kinh nghiệm

Phạm vi kiến thức của đề

Đề bám tiến độ nửa đầu học kỳ 1 Lịch sử và Địa lí 8 KNTT, phủ ba chủ đề chính:

• Phân môn Lịch sử — Châu Âu và nước Mỹ thế kỉ XVI đến XVIII: Cách mạng tư sản Anh bùng nổ năm 1640 và "Cách mạng vinh quang" năm 1688 đưa nước Anh thành quân chủ lập hiến; Chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ với Tuyên ngôn Độc lập ngày 4/7/1776, Oa-sinh-tơn là tổng thống đầu tiên, Anh công nhận độc lập năm 1783 và Hiến pháp năm 1787; Cách mạng công nghiệp bắt đầu ở Anh vào những năm 60 của thế kỉ XVIII.
• Phân môn Địa lí — Vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ Việt Nam: phần đất liền kéo dài từ khoảng 8°34′B đến 23°23′B; điểm cực Tây ở tỉnh Điện Biên, điểm cực Nam ở tỉnh Cà Mau; đường bờ biển dài khoảng 3 260 km, vùng biển rộng khoảng 1 triệu km² so với đất liền khoảng 331 nghìn km²; vị trí địa lí tạo nhiều thuận lợi cho giao lưu, hợp tác quốc tế.
• Phân môn Địa lí — Địa hình Việt Nam: đồi núi chiếm khoảng 3/4 diện tích nhưng chủ yếu là đồi núi thấp, đồng bằng chỉ khoảng 1/4; hai hướng chính của địa hình là tây bắc — đông nam và vòng cung; đồng bằng sông Cửu Long là đồng bằng châu thổ lớn nhất; những khó khăn do địa hình đồi núi gây ra cho sản xuất và đời sống.

Đề chưa đưa vào các nội dung thuộc nửa sau học kỳ 1 như Cách mạng tư sản Pháp chuyên sâu, các nước châu Á thế kỉ XIX, khí hậu và sông ngòi Việt Nam ở mức chi tiết — đó là phạm vi của các đề cuối kỳ và giữa kỳ 2.

Một lưu ý hữu ích: châu Âu và nước Mỹ thế kỉ XVI — XVIII cùng địa lí tự nhiên Việt Nam là hai mảng mở đầu của Lịch sử và Địa lí 8 ở cả ba bộ sách (Kết nối tri thức, Chân trời sáng tạo, Cánh diều). Dù lớp em học bộ sách nào, em vẫn dùng đề này để luyện đúng những kiến thức nền tảng nhất — đặc biệt là dãy mốc năm 1640 — 1688 — 1776 — 1783 — 1787, cụm niên đại bị nhầm lẫn nhiều nhất của học kỳ.

Ma trận đề

Nhìn vào ma trận, phân môn Lịch sử dồn toàn bộ 5,0 điểm vào một chủ đề duy nhất và đoạn tư liệu Tuyên ngôn Độc lập 1776 xuất hiện ở cả một câu trắc nghiệm lẫn một câu tự luận — nghĩa là đọc kĩ tư liệu và thuộc nội dung của nó cho em lợi thế ở hai vị trí điểm khác nhau. Câu tự luận Câu 18 cũng là nơi tập trung phần điểm vận dụng cao của phân môn: phần đánh giá vì sao Cách mạng tư sản Anh chưa triệt để. Ở phân môn Địa lí, hai chủ đề lãnh thổ và địa hình chia nhau 2,75 và 2,25 điểm, trong đó bài toán tỉ lệ bản đồ (Câu 13 trắc nghiệm và ý a của Câu 19 tự luận) là cụm điểm “tính là ra” — rất đáng để giữ chắc.

Đề bài đầy đủ

Phần I — Trắc nghiệm nhiều lựa chọn (4,0 điểm)

Mỗi câu chỉ có một đáp án đúng. Mỗi câu đúng được 0,25 điểm.

Phân môn Lịch sử

Câu 1. Đọc đoạn tư liệu tóm tắt sau: "Mọi người sinh ra đều bình đẳng. Tạo hoá ban cho họ những quyền không thể bị tước bỏ, trong đó có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc. Khi một chính quyền phá hoại những mục đích đó, nhân dân có quyền thay đổi hoặc xoá bỏ chính quyền ấy." (tóm tắt nội dung một văn kiện ra đời năm 1776). Đoạn tư liệu trên thuộc văn kiện nào sau đây?

• A. Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của Pháp
• B. Hiến pháp đầu tiên của Hoa Kỳ (1787)
• C. Tuyên ngôn Độc lập của Hoa Kỳ
• D. Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản

Câu 2. Cách mạng tư sản Anh bùng nổ vào năm nào?

• A. 1688
• B. 1640
• C. 1776
• D. 1789

Câu 3. Sau sự kiện "Cách mạng vinh quang" (1688), nước Anh trở thành quốc gia theo chế độ nào?

• A. Quân chủ chuyên chế
• B. Cộng hoà tổng thống
• C. Cộng hoà liên bang
• D. Quân chủ lập hiến

Câu 4. Người chỉ huy quân đội của 13 thuộc địa Anh trong Chiến tranh giành độc lập ở Bắc Mỹ, sau này trở thành tổng thống đầu tiên của Hoa Kỳ, là

• A. G. Oa-sinh-tơn
• B. T. Giép-phơ-sơn
• C. A. Lin-côn
• D. B. Phranh-klin

Câu 5. Chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa kết thúc khi Anh chính thức công nhận nền độc lập của Hoa Kỳ vào năm nào?

• A. 1776
• B. 1783
• C. 1787
• D. 1791

Câu 6. Cách mạng công nghiệp thế kỉ XVIII bắt đầu đầu tiên ở quốc gia nào?

• A. Nước Anh
• B. Nước Pháp
• C. Nước Đức
• D. Hoa Kỳ

Câu 7. Nguyên nhân sâu xa dẫn đến Cách mạng tư sản Anh (1640) là

• A. vua Anh quyết định xoá bỏ hoàn toàn Quốc hội và chế độ phong kiến
• B. nông dân Anh đòi chia lại ruộng đất của nhà thờ
• C. nước Anh bị nước Pháp xâm lược
• D. mâu thuẫn giữa tầng lớp tư sản và quý tộc mới đang lớn mạnh với chế độ chuyên chế của nhà vua và thế lực phong kiến lỗi thời

Câu 8. Ý nghĩa quan trọng nhất của Chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ là

• A. xoá bỏ hoàn toàn chế độ nô lệ trên toàn lãnh thổ Hoa Kỳ
• B. thống nhất toàn bộ châu Mỹ thành một quốc gia
• C. đưa tới sự ra đời của Hợp chúng quốc Hoa Kỳ — quốc gia tư sản đầu tiên ở châu Mỹ, mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển
• D. chấm dứt mọi mâu thuẫn về quyền lợi giữa các bang của Hoa Kỳ

Phân môn Địa lí

Câu 9. Phần đất liền của Việt Nam kéo dài từ khoảng vĩ độ 8°34′B đến 23°23′B, tức là trải dài khoảng

• A. 15 vĩ độ
• B. 25 vĩ độ
• C. 5 vĩ độ
• D. 30 vĩ độ

Câu 10. Điểm cực Tây của phần đất liền Việt Nam nằm trên địa bàn tỉnh nào?

• A. Lai Châu
• B. Sơn La
• C. Điện Biên
• D. Lào Cai

Câu 11. Điểm cực Nam của phần đất liền Việt Nam nằm trên địa bàn tỉnh nào?

• A. Kiên Giang
• B. Cà Mau
• C. Bạc Liêu
• D. Sóc Trăng

Câu 12. Đặc điểm nào sau đây đúng với địa hình Việt Nam?

• A. Đồng bằng chiếm khoảng 3/4 diện tích lãnh thổ
• B. Địa hình chủ yếu là cao nguyên băng giá
• C. Núi cao trên 2 000 m chiếm phần lớn diện tích
• D. Đồi núi chiếm phần lớn diện tích, trong đó chủ yếu là đồi núi thấp

Câu 13. Trên bản đồ có tỉ lệ 1 : 1 000 000, khoảng cách giữa hai thành phố đo được là 12 cm. Khoảng cách thực tế giữa hai thành phố đó là

• A. 12 km
• B. 1 200 km
• C. 120 km
• D. 1,2 km

Câu 14. Địa hình Việt Nam có hai hướng chính là

• A. đông bắc — tây nam và hướng bắc — nam
• B. tây bắc — đông nam và hướng vòng cung
• C. đông — tây và hướng vòng cung
• D. bắc — nam và hướng đông — tây

Câu 15. Cho thông tin sau: Việt Nam có đường bờ biển dài khoảng 3 260 km; vùng biển của nước ta rộng khoảng 1 triệu km², trong khi diện tích phần đất liền là khoảng 331 nghìn km². Nhận định nào sau đây đúng nhất?

• A. Vùng biển của Việt Nam rộng lớn, gấp khoảng ba lần diện tích phần đất liền, nên lãnh thổ nước ta gồm cả vùng đất, vùng biển và vùng trời
• B. Vùng biển của Việt Nam nhỏ hơn diện tích phần đất liền
• C. Lãnh thổ Việt Nam chỉ bao gồm phần đất liền và các đảo
• D. Đường bờ biển của Việt Nam thuộc loại ngắn nhất trong khu vực Đông Nam Á

Câu 16. Đồng bằng châu thổ có diện tích lớn nhất ở Việt Nam là

• A. Đồng bằng Thanh — Nghệ — Tĩnh
• B. Đồng bằng duyên hải miền Trung
• C. Đồng bằng sông Hồng
• D. Đồng bằng sông Cửu Long

Phần II — Tự luận (6,0 điểm)

Câu 17 (1,5 điểm — Lịch sử). Đọc đoạn tư liệu tóm tắt sau: "Mọi người sinh ra đều bình đẳng. Tạo hoá ban cho họ những quyền không thể bị tước bỏ, trong đó có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc." (trích ý của Tuyên ngôn Độc lập Hoa Kỳ, năm 1776).

a) Đoạn tư liệu khẳng định những quyền nào của con người?

b) Nêu ý nghĩa của bản Tuyên ngôn Độc lập năm 1776 đối với nước Mỹ và phong trào đấu tranh của nhân dân các nước thuộc địa.

Câu 18 (1,5 điểm — Lịch sử). Trình bày nguyên nhân bùng nổ và kết quả, ý nghĩa của Cách mạng tư sản Anh (1640 — 1688). Theo em, vì sao cách mạng này vẫn được đánh giá là một cuộc cách mạng chưa triệt để?

Câu 19 (1,5 điểm — Địa lí). Trên bản đồ hành chính Việt Nam có tỉ lệ 1 : 2 000 000, khoảng cách từ Hà Nội đến Hải Phòng đo được là 5 cm.

a) Tính khoảng cách thực tế từ Hà Nội đến Hải Phòng theo đường chim bay.

b) Vị trí địa lí của Việt Nam có những thuận lợi gì cho việc giao lưu, hợp tác với các nước trong khu vực và trên thế giới?

Câu 20 (1,5 điểm — Địa lí). Trình bày đặc điểm chung của địa hình Việt Nam. Địa hình đồi núi chiếm phần lớn diện tích mang lại những khó khăn gì cho sản xuất và đời sống của nhân dân ta?

Đáp án và giải thích chi tiết

Bảng đáp án nhanh Phần I (Câu 1–16)

Đáp án phân bố đều tuyệt đối: A, B, C, D mỗi phương án đúng đúng 4 câu (A: 4, 6, 9, 15; B: 2, 5, 11, 14; C: 1, 8, 10, 13; D: 3, 7, 12, 16). Hãy làm chắc từng câu theo phần giải thích dưới đây thay vì đoán theo quy luật — quy luật phân bố chỉ nên dùng để soát lại bài khi đã làm xong.

Giải thích từng câu Phần I

Câu 1 — Đáp án C. Ba quyền "được sống, tự do, mưu cầu hạnh phúc" cùng tư tưởng nhân dân có quyền thay đổi một chính quyền phá hoại các quyền ấy là nội dung nổi tiếng nhất của Tuyên ngôn Độc lập của Hoa Kỳ, thông qua ngày 4/7/1776, do T. Giép-phơ-sơn dự thảo chính. Chiến thuật làm câu khai thác tư liệu: bám vào "từ khoá nhận diện" trong đoạn trích — ở đây là bộ ba quyền và mốc năm 1776. Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền là của Pháp năm 1789; Hiến pháp Hoa Kỳ ra đời năm 1787 — cả hai đều là mốc gần kề được đưa vào để gây nhiễu theo niên đại.

Câu 2 — Đáp án B. Cách mạng tư sản Anh bùng nổ năm 1640, khi mâu thuẫn giữa nhà vua và Quốc hội lên tới đỉnh điểm. Ba mốc còn lại đều là những năm rất dễ bị "mượn" nhầm: 1688 là năm "Cách mạng vinh quang" kết thúc thời kì cách mạng ở Anh; 1776 thuộc về Tuyên ngôn Độc lập của Hoa Kỳ; 1789 là năm Cách mạng tư sản Pháp bùng nổ. Viết dãy mốc của riêng nước Anh "1640 bùng nổ — 1688 kết thúc" ra giấy nháp là cách chống nhiễu hiệu quả nhất.

Câu 3 — Đáp án D. Sau "Cách mạng vinh quang" năm 1688, quyền lực của nhà vua Anh bị hạn chế bởi luật pháp và Quốc hội, nước Anh trở thành nước quân chủ lập hiến — vua vẫn còn nhưng "trị vì mà không cai trị" theo đúng nghĩa đầy đủ. Đây là bẫy thứ tự chế độ: quân chủ chuyên chế là chế độ trước cách mạng, không phải kết quả của cách mạng; Anh không trở thành cộng hoà lâu dài sau 1688.

Câu 4 — Đáp án A. G. Oa-sinh-tơn là Tổng chỉ huy quân đội của 13 thuộc địa trong Chiến tranh giành độc lập và trở thành tổng thống đầu tiên của Hoa Kỳ (1789 — 1797). Cần tách bạch vai trò của bốn nhân vật cùng thời: Giép-phơ-sơn là tác giả chính của Tuyên ngôn Độc lập; Phranh-klin là nhà khoa học và nhà ngoại giao; còn Lin-côn là tổng thống thời Nội chiến Hoa Kỳ ở thế kỉ XIX — cách thời Oa-sinh-tơn gần một thế kỉ.

Câu 5 — Đáp án B. Năm 1783, Anh kí Hiệp ước Pa-ri chính thức công nhận nền độc lập của Hoa Kỳ — đó mới là thời điểm chiến tranh kết thúc về mặt pháp lí. Năm 1776 là năm thông qua Tuyên ngôn Độc lập, tức thuộc địa tự tuyên bố độc lập chứ chưa được Anh công nhận; năm 1787 là năm ban hành Hiến pháp Hoa Kỳ. Phân biệt "tuyên bố độc lập" với "được công nhận độc lập" là chìa khoá của câu này.

Câu 6 — Đáp án A. Cách mạng công nghiệp bắt đầu ở Anh từ những năm 60 của thế kỉ XVIII, trước hết trong ngành dệt, rồi lan dần sang Pháp, Đức, Hoa Kỳ và các nước khác. Lí do Anh đi đầu gắn với kết quả của Câu 2 và Câu 3: cách mạng tư sản mở đường cho kinh tế tư bản phát triển, tích luỹ vốn và nhân công cho sản xuất lớn bằng máy móc.

Câu 7 — Đáp án D. Nguyên nhân sâu xa của Cách mạng tư sản Anh là mâu thuẫn giai cấp: kinh tế tư bản chủ nghĩa phát triển mạnh, tầng lớp tư sản và quý tộc mới ngày càng giàu lên nhưng bị chế độ chuyên chế của nhà vua và các đặc quyền phong kiến lỗi thời kìm hãm. Phương án A đảo ngược bản chất sự việc — chính nhà vua muốn duy trì và củng cố chuyên chế chứ không hề muốn xoá bỏ Quốc hội theo hướng tiến bộ hay xoá bỏ phong kiến; hai phương án còn lại không phải nguyên nhân theo sách giáo khoa.

Câu 8 — Đáp án C. Ý nghĩa quan trọng nhất của Chiến tranh giành độc lập là sự ra đời của Hợp chúng quốc Hoa Kỳ — quốc gia tư sản đầu tiên ở châu Mỹ — mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển ở châu lục này. Phương án A là bẫy niên đại kinh điển: chế độ nô lệ ở miền Nam Hoa Kỳ chỉ bị xoá bỏ sau Nội chiến 1861 — 1865, tức gần 90 năm sau Tuyên ngôn Độc lập. Châu Mỹ không hề được thống nhất thành một quốc gia, và mâu thuẫn giữa các bang vẫn tiếp diễn sau độc lập.

Câu 9 — Đáp án A. Lấy vĩ độ cực Bắc trừ vĩ độ cực Nam: 23°23′ − 8°34′ = 14°49′, tức khoảng 15 vĩ độ. Câu này kiểm tra đồng thời hai việc: thuộc hai con số vĩ độ giới hạn lãnh thổ và biết làm phép trừ có đổi đơn vị phút. Kết quả xấp xỉ 15 cũng là con số đáng nhớ về "độ dài theo chiều bắc — nam" của lãnh thổ nước ta.

Câu 10 — Đáp án C. Điểm cực Tây của phần đất liền Việt Nam nằm ở xã Sín Thầu, huyện Mường Nhé, tỉnh Điện Biên — khu vực ngã ba biên giới Việt Nam — Lào — Trung Quốc, gần đỉnh A Pa Chải. Ba tỉnh còn lại đều là tỉnh miền núi phía Bắc nên rất dễ gây nhầm; cách nhớ chắc chắn là gắn điểm cực Tây với địa danh A Pa Chải của Điện Biên.

Câu 11 — Đáp án B. Điểm cực Nam của phần đất liền nằm ở xã Đất Mũi, huyện Ngọc Hiển, tỉnh Cà Mau — mảnh đất tận cùng phía nam của Tổ quốc, nơi có cột mốc toạ độ và mũi đất nhô ra biển. Kiên Giang nằm ở phía tây nam nhưng cực Nam thuộc về Cà Mau; cặp điểm cực Tây — cực Nam (Điện Biên — Cà Mau) là bộ đôi cần thuộc cùng nhau.

Câu 12 — Đáp án D. Địa hình Việt Nam chủ yếu là đồi núi, chiếm khoảng 3/4 diện tích lãnh thổ; nhưng phần lớn trong số đó là đồi núi thấp dưới 1 000 m, đồng bằng chỉ chiếm khoảng 1/4 diện tích. Phương án A đảo ngược đúng cặp tỉ lệ đồi núi — đồng bằng, là cái bẫy kinh điển nhất của chủ đề địa hình: thuộc câu "đồi núi ba phần, đồng bằng một phần, đồi núi phần lớn là thấp" là em qua được cả câu này lẫn nền của Câu 20.

Câu 13 — Đáp án C. Khoảng cách thực tế = 12 cm × 1 000 000 = 12 000 000 cm = 120 000 m = 120 km. Với bản đồ tỉ lệ 1 : 1 000 000 có một mẹo tính nhanh: mỗi xăng-ti-mét trên bản đồ ứng với 10 km ngoài thực tế, nên 12 cm ứng với 120 km. Phương án 1 200 km là lỗi thừa một số 0, phương án 12 km là lỗi quên hẳn phép đổi đơn vị.

Câu 14 — Đáp án B. Địa hình Việt Nam có hai hướng chính: hướng tây bắc — đông nam, thể hiện ở dãy Hoàng Liên Sơn và dãy Trường Sơn Bắc; và hướng vòng cung, thể hiện ở các dãy núi vùng Đông Bắc như Sông Gâm, Ngân Sơn, Bắc Sơn, Đông Triều. Gắn mỗi hướng với một ví dụ dãy núi cụ thể là cách nhớ bền nhất, vì đề thường hoán đổi tên hai hướng này cho nhau trong các phương án nhiễu.

Câu 15 — Đáp án A. Vùng biển Việt Nam rộng khoảng 1 triệu km², gấp khoảng ba lần diện tích phần đất liền (khoảng 331 nghìn km²); vì vậy lãnh thổ nước ta là một khối thống nhất gồm vùng đất, vùng biển và vùng trời. Phương án C sai ở chỗ gạt bỏ vùng biển và vùng trời khỏi khái niệm lãnh thổ; phương án D sai vì đường bờ biển 3 260 km thuộc loại dài trong khu vực Đông Nam Á. Khi làm câu hỏi có số liệu, em hãy tự làm phép so sánh "1 triệu so với 331 nghìn — gấp khoảng ba lần" ngay trong đầu trước khi đọc các phương án.

Câu 16 — Đáp án D. Đồng bằng sông Cửu Long có diện tích khoảng 40 nghìn km², là đồng bằng châu thổ lớn nhất Việt Nam; đồng bằng sông Hồng khoảng 15 nghìn km², chỉ bằng hơn một phần ba. Nhớ kèm con số diện tích của cả hai đồng bằng là cách phân biệt chắc chắn nhất, vì cảm giác "đồng bằng sông Hồng quan trọng hơn nên chắc lớn hơn" chính là cái bẫy mà câu hỏi này giăng ra.

Đáp án và gợi ý chấm Phần II (tự luận)

Trong đề trực tuyến, 4 câu tự luận được đánh số Câu 17–20; dưới đây là gợi ý chấm theo từng bước điểm. Hai câu đầu thuộc phân môn Lịch sử, hai câu cuối thuộc phân môn Địa lí.

Câu 17 (1,5 điểm — Lịch sử, khai thác tư liệu). Tuyên ngôn Độc lập Hoa Kỳ năm 1776.

• Ý a (0,75 điểm): Đoạn tư liệu khẳng định con người sinh ra bình đẳng và có những quyền không thể bị tước bỏ: quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc. Trả lời đủ ba quyền, đúng cụm từ "không thể bị tước bỏ" là đạt trọn ý này.
• Ý b (0,75 điểm): Đối với nước Mỹ, Tuyên ngôn chính thức tuyên bố 13 thuộc địa thoát li khỏi Anh, khai sinh ra nước Mỹ độc lập, đồng thời thể hiện tư tưởng tiến bộ về quyền con người và quyền dân tộc. Đối với thế giới, bản Tuyên ngôn cổ vũ mạnh mẽ phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc và đấu tranh cho quyền con người ở các nước thuộc địa, trong đó có Việt Nam sau này.

Câu 18 (1,5 điểm — Lịch sử). Cách mạng tư sản Anh: nguyên nhân, kết quả, ý nghĩa và đánh giá tính chưa triệt để.

• Nguyên nhân (0,75 điểm): kinh tế tư bản chủ nghĩa ở Anh phát triển mạnh; tầng lớp tư sản và quý tộc mới giàu lên nhưng bị chế độ chuyên chế của vua Sáclơ I cùng các đặc quyền phong kiến kìm hãm (thu thuế tuỳ tiện, độc quyền thương mại...); mâu thuẫn giữa nhà vua với Quốc hội và nhân dân trở nên gay gắt, dẫn tới cách mạng bùng nổ năm 1640.
• Kết quả và ý nghĩa (0,75 điểm): cách mạng lật đổ chế độ quân chủ chuyên chế, xử tử vua Sáclơ I, trải qua nền cộng hoà rồi xác lập chế độ quân chủ lập hiến sau năm 1688, mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển ở Anh. Phần kết quả — ý nghĩa cơ bản chiếm 0,25 điểm; phần đánh giá chưa triệt để chiếm 0,5 điểm (mức vận dụng cao): cách mạng do tư sản và quý tộc mới lãnh đạo nên thành quả chủ yếu rơi vào tay giai cấp này; ruộng đất của nông dân không được chia, nông dân vẫn mất đất và bị bần cùng hoá; quyền lợi của đông đảo nhân dân lao động chưa được giải quyết.

Câu 19 (1,5 điểm — Địa lí). Bài toán tỉ lệ bản đồ và thuận lợi của vị trí địa lí Việt Nam.

• Ý a (0,75 điểm): Khoảng cách thực tế từ Hà Nội đến Hải Phòng = 5 cm × 2 000 000 = 10 000 000 cm = 100 000 m = 100 km (theo đường chim bay) — kết quả này khớp với khoảng cách thực tế quen thuộc giữa hai thành phố, là dấu hiệu em đã tính đúng.
• Ý b (0,75 điểm): Việt Nam nằm ở rìa phía đông của bán đảo Đông Dương, gần trung tâm khu vực Đông Nam Á; nằm trên các tuyến giao thông biển và hàng không quan trọng nối Ấn Độ Dương với Thái Bình Dương, giữa Đông Bắc Á và Đông Nam Á; có đường bờ biển dài, nhiều cảng biển — rất thuận lợi cho giao thương quốc tế và hợp tác kinh tế, văn hoá với khu vực và thế giới. Nêu được 2 đến 3 ý chính là đạt.

Câu 20 (1,5 điểm — Địa lí). Đặc điểm chung của địa hình Việt Nam và khó khăn do địa hình đồi núi gây ra.

• Đặc điểm chung (1,0 điểm): đồi núi chiếm khoảng 3/4 diện tích lãnh thổ, đồng bằng chỉ khoảng 1/4; địa hình thấp dần từ tây bắc xuống đông nam; có hai hướng chính là tây bắc — đông nam và vòng cung; địa hình đa dạng, bị chia cắt với nhiều vùng núi, cao nguyên và đồng bằng châu thổ. Nêu được 3 trong 4 ý chính là đạt điểm tối đa của phần này.
• Khó khăn (0,5 điểm — mức vận dụng cao): địa hình đồi núi làm giao thông đi lại khó khăn, tốn kém khi xây dựng đường sá; đất dễ bị xói mòn, sạt lở và lũ quét; gây khó khăn cho việc xây dựng các công trình lớn, mở rộng diện tích canh tác và phát triển đô thị. Nêu được ít nhất hai khó khăn có liên hệ thực tế là đạt.

Thang điểm chi tiết của đề

Để tự chấm bài sau khi làm, em đối chiếu theo thang điểm sau:

• Phần I: 16 câu × 0,25 điểm = 4,0 điểm (mỗi câu đúng 0,25 điểm, sai hoặc bỏ trống 0 điểm). Trong đó phân môn Lịch sử: Câu 1–8 = 2,0 điểm; phân môn Địa lí: Câu 9–16 = 2,0 điểm
• Phần II: 4 câu × 1,5 điểm = 6,0 điểm, chấm theo từng bước như gợi ý chấm ở trên. Hai câu Lịch sử = 3,0 điểm, hai câu Địa lí = 3,0 điểm; cộng với Phần I, mỗi phân môn đúng 5,0 điểm

Tổng cộng 10,0 điểm. Trên hệ thống ClassOn, điểm được quy đổi sang thang 40. Gợi ý phân bổ 60 phút làm bài: Phần I khoảng 18 phút, mỗi câu tự luận khoảng 9–10 phút, chừa khoảng 4 phút cuối để soát lại ba chi tiết hay sai nhất của đề: dãy mốc 1640 — 1688 — 1776 — 1783, cặp tỉ lệ đồi núi 3/4 và đồng bằng 1/4, và đơn vị cuối cùng của bài toán tỉ lệ bản đồ.

Làm đề trực tuyến trên ClassOn

Đọc đề và đáp án trong bài viết giúp em hiểu cách giải, nhưng cảm giác thi thật chỉ có khi bấm giờ và tự làm trọn vẹn trong 60 phút. Em có thể làm đề kiểm tra giữa kỳ 1 Lịch sử và Địa lí 8 trực tuyến ngay trên ClassOn:

• Đồng hồ đếm ngược 60 phút như phòng thi, giúp em tập phân bổ thời gian cho cả phần trắc nghiệm và tự luận.
• Phần trắc nghiệm (Phần I) được chấm tự động ngay khi nộp bài — em biết ngay mình mất điểm ở câu nào để đối chiếu với phần giải thích trong bài viết này.
• Xem đề thi công khai không cần đăng nhập; chỉ khi muốn nộp bài và lưu kết quả, em mới cần một tài khoản ClassOn miễn phí.
• Giáo viên cũng có thể tạo lớp miễn phí trên ClassOn và giao chính đề này cho học sinh làm, rồi dùng gợi ý chấm và thang điểm chi tiết trong bài viết này để chấm và nhận xét phần tự luận.

Cách ôn tập theo từng chủ đề của đề

Chủ đề 1 — Cách mạng tư sản Anh (Lịch sử). Học theo mạch "nguyên nhân — diễn biến — kết quả — đánh giá": nguyên nhân sâu xa là mâu thuẫn giữa tư sản và quý tộc mới với chế độ chuyên chế; mốc mở đầu 1640, mốc kết thúc 1688 với chế độ quân chủ lập hiến; kết quả tích cực là mở đường cho chủ nghĩa tư bản, hạn chế là thành quả rơi vào tay tư sản và quý tộc mới, nông dân không được chia ruộng đất. Mạch bốn đoạn này dùng được cho gần như mọi câu hỏi về cuộc cách mạng này, cả trắc nghiệm lẫn tự luận.

Chủ đề 2 — Chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa và sự ra đời của Hoa Kỳ (Lịch sử). Học theo bảng nhân vật — vai trò — văn kiện — năm: Oa-sinh-tơn, tổng chỉ huy quân đội và tổng thống đầu tiên; Giép-phơ-sơn, tác giả chính của Tuyên ngôn Độc lập năm 1776; mốc 1783 Anh công nhận độc lập; mốc 1787 Hiến pháp ra đời. Đồng thời thuộc nội dung cốt lõi của Tuyên ngôn — ba quyền không thể bị tước bỏ — vì tư liệu này được hỏi ở cả hai phần của đề.

Chủ đề 3 — Vị trí và phạm vi lãnh thổ Việt Nam (Địa lí). Học theo hệ thống bốn điểm cực và ba bộ phận lãnh thổ: cực Bắc và cực Nam giới hạn bởi hai vĩ độ 23°23′B và 8°34′B; cực Tây ở Điện Biên, cực Nam ở Cà Mau; lãnh thổ gồm vùng đất, vùng biển và vùng trời với các con số 331 nghìn km² đất liền, khoảng 1 triệu km² vùng biển, 3 260 km bờ biển. Kèm theo đó là các thuận lợi của vị trí địa lí đối với giao lưu quốc tế.

Chủ đề 4 — Địa hình Việt Nam (Địa lí). Học theo bộ bốn đặc điểm: tỉ lệ đồi núi — đồng bằng là 3/4 — 1/4 và đồi núi chủ yếu là thấp; hướng nghiêng thấp dần từ tây bắc xuống đông nam; hai hướng chính tây bắc — đông nam và vòng cung; tính đa dạng và chia cắt. Sau đặc điểm là liên hệ: địa hình đồi núi gây khó khăn gì cho giao thông, sản xuất và đời sống — phần liên hệ này chính là ý vận dụng cao của Câu 20.

Lộ trình ôn 3 buổi gợi ý:

• Buổi 1: Ôn Chủ đề 1 và Chủ đề 2 (toàn bộ phân môn Lịch sử); làm lại Phần I Câu 1–8 và hai câu tự luận Câu 17, 18; tự viết dãy mốc 1640 — 1688 — 1776 — 1783 — 1787 kèm sự kiện ra giấy nháp cho đến khi thuộc.
• Buổi 2: Ôn Chủ đề 3 và Chủ đề 4 (toàn bộ phân môn Địa lí); làm lại Phần I Câu 9–16 và hai câu tự luận Câu 19, 20; luyện thêm một bài toán tỉ lệ bản đồ tự đặt số để quen bước đổi đơn vị.
• Buổi 3: Làm trọn đề trong 60 phút trên ClassOn, tự chấm bằng thang điểm chi tiết, ghi lại các lỗi của mình vào sổ tay lỗi sai — đặc biệt là các lỗi nhầm mốc năm giữa hai cuộc cách mạng và đảo tỉ lệ đồi núi — đồng bằng.

Lỗi sai thường gặp — những cái bẫy mất điểm đáng tiếc nhất ở đề này

1. Lẫn lộn các mốc năm giữa hai cuộc cách mạng (Câu 2, 3, 5). 1640 và 1688 thuộc về Anh; 1776, 1783 và 1787 thuộc về Hoa Kỳ; 1789 thuộc về Pháp. Cách tránh: học mốc năm theo "quốc gia chủ quản" thành từng cụm riêng, và viết cụm Anh "1640 — 1688" tách hẳn cụm Mỹ "1776 — 1783 — 1787" khi ôn tập.

2. Nhầm vai trò của các nhân vật lịch sử cùng thời (Câu 4). Oa-sinh-tơn chỉ huy quân đội và làm tổng thống đầu tiên; Giép-phơ-sơn viết Tuyên ngôn; Lin-côn thuộc thế kỉ XIX, hoàn toàn khác thời. Cách tránh: học nhân vật theo cặp "người — việc tiêu biểu nhất", một người chỉ gắn với một việc duy nhất khi ôn.

3. Cho rằng Tuyên ngôn Độc lập 1776 đồng nghĩa với việc được công nhận độc lập và nô lệ được xoá bỏ (Câu 5, 8). Tuyên bố độc lập năm 1776, Anh công nhận năm 1783, chế độ nô lệ chỉ chấm dứt sau Nội chiến 1861 — 1865: ba sự kiện cách nhau hàng chục năm. Cách tránh: với mọi sự kiện lớn, tách riêng ba thời điểm "xảy ra — được công nhận — hệ quả hoàn tất".

4. Đảo ngược tỉ lệ đồi núi và đồng bằng (Câu 12). Đồi núi chiếm khoảng 3/4, đồng bằng khoảng 1/4 — đảo hai con số này là sai trọn câu. Cách tránh: nhớ theo câu "đất nước ba phần núi đồi, một phần đồng bằng" và kiểm tra tính hợp lí: Việt Nam là nước nhiều đồi núi, đồng bằng không thể chiếm phần lớn.

5. Tính sai bài toán tỉ lệ bản đồ (Câu 13 và Câu 19). Nhân đúng nhưng đổi đơn vị sai là lỗi chiếm đa số: 12 000 000 cm phải đổi thành 120 km, 10 000 000 cm thành 100 km. Cách tránh: thuộc hai mốc quy đổi nhanh — tỉ lệ 1 : 1 000 000 thì 1 cm ứng với 10 km; tỉ lệ 1 : 2 000 000 thì 1 cm ứng với 20 km — và luôn đối chiếu kết quả với khoảng cách thực tế quen thuộc nếu đề bài dùng địa danh thật.

6. Viết ý nghĩa Tuyên ngôn và đánh giá Cách mạng Anh chỉ một chiều (Câu 17, 18). Bài làm chỉ khen mặt tiến bộ mà không nêu hạn chế (Cách mạng Anh chưa triệt để vì nông dân không được chia đất) sẽ mất phần điểm vận dụng cao. Cách tránh: tập mẫu câu hai vế "mặt tích cực là...; tuy nhiên hạn chế là..." cho mọi câu hỏi đánh giá sự kiện.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi: Đề kiểm tra giữa kỳ 1 Lịch sử và Địa lí 8 trên ClassOn có miễn phí không?

Đáp: Có. ClassOn miễn phí 100% — xem đề, làm bài, xem đáp án và giải thích đều không thu phí, không có gói trả tiền ẩn.

Hỏi: Vì sao đề Lịch sử và Địa lí lại có phần tự luận chiếm tới 60% điểm số?

Đáp: Vì đây là môn xã hội cấp THCS: bên cạnh việc nhớ dữ kiện, em cần biết khai thác tư liệu, trình bày nguyên nhân — kết quả của một cuộc cách mạng và liên hệ đặc điểm địa hình với đời sống. Cấu trúc 40% trắc nghiệm — 60% tự luận là cấu trúc phổ biến của đề kiểm tra định kỳ môn này ở trường, và đề trên ClassOn bám đúng cấu trúc đó để em luyện đúng dạng bài sẽ gặp trong phòng thi.

Hỏi: Xem và làm đề có cần đăng nhập không?

Đáp: Xem đề thi công khai và đọc đáp án, gợi ý chấm trong bài viết này không cần đăng nhập. Nếu muốn nộp bài, xem điểm chấm tự động và lưu kết quả trên hệ thống, em cần một tài khoản ClassOn miễn phí.

Hỏi: Đề này có khớp với tiến độ giữa kỳ 1 ở trường em không?

Đáp: Đề biên soạn theo sách Kết nối tri thức với cuộc sống, phạm vi là châu Âu và nước Mỹ thế kỉ XVI — XVIII với trọng tâm Cách mạng tư sản Anh và Chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa (Lịch sử), cùng vị trí, phạm vi lãnh thổ và địa hình Việt Nam (Địa lí) — đúng phần nửa đầu học kỳ 1 của đa số trường. Học sinh học Chân trời sáng tạo hoặc Cánh diều vẫn dùng đề này để ôn rất tốt, vì các mảng nền tảng này gần như trùng nhau ở cả ba bộ sách.

Hỏi: Câu hỏi khai thác tư liệu như Câu 1 và Câu 17 nên làm thế nào để không mất điểm?

Đáp: Hãy làm theo ba bước: đọc kĩ đoạn trích và gạch chân các từ khoá nhận diện (tên quyền, tên sự kiện, con số); đối chiếu từ khoá với các văn kiện hoặc dữ kiện đã học để xác định đúng nguồn; khi viết tự luận, trả lời đúng trọng tâm câu hỏi và dẫn lại ý trong tư liệu thay vì chép nguyên cả đoạn. Tư liệu trong đề đều là bản tóm tắt ngắn gọn, từ khoá nhận diện luôn nằm ngay trong đoạn trích.

Hỏi: Giáo viên có thể dùng đề này cho lớp của mình không?

Đáp: Hoàn toàn được: tạo lớp miễn phí trên ClassOn, giao đề cho học sinh làm trực tuyến có bấm giờ và chấm tự động phần trắc nghiệm, và dùng gợi ý chấm cùng thang điểm chi tiết trong bài viết này để chấm, nhận xét phần tự luận của học sinh.

Tài liệu liên quan và đề thi tiếp theo

Đề Lịch sử và Địa lí 8 này thuộc đợt đề kiểm tra giữa kỳ 1 các môn lớp 6–12 đang được ClassOn đăng tải dần lên kho đề thi công khai — vào Xem đề thi công khai để làm bài ngay, hoặc xem toàn bộ danh sách đề tại kho đề thi công khai của ClassOn để chọn thêm đề các môn, các lớp khác, trong đó có đề giữa kỳ 1 Lịch sử và Địa lí 6, 7, 9 cùng đợt — nơi em sẽ gặp lại thời nguyên thủy và các quốc gia cổ đại phương Đông, Tây Âu thời trung đại và phát kiến địa lí, cùng Việt Nam giai đoạn 1919 — 1930.

Chúc em ôn tập hiệu quả: với Lịch sử và Địa lí 8, điểm số quyết định ở việc thuộc dãy mốc năm theo từng quốc gia, đọc tư liệu bằng từ khoá nhận diện, và thuộc lòng cặp tỉ lệ đồi núi 3/4 — đồng bằng 1/4 của địa hình Việt Nam. Học tốt nhé!