Trong giờ Sinh học, cô giáo vẽ lên bảng một tế bào đang giảm phân rồi hỏi: "Tế bào này đang ở kì giữa I hay kì giữa II?" Cả lớp nhìn nhau. Hình vẽ nào cũng có những sợi nhiễm sắc thể xếp thành hàng, chỉ khác nhau ở con số: chỗ thì 46, chỗ thì 23, chỗ thì 92. Một bạn giơ tay đoán "kì giữa I", một bạn khác nói "kì giữa II", và cả hai đều không chắc vì sao mình đúng. Cô giáo cười: "Muốn trả lời, các em đừng đếm hình, hãy đếm ba con số: số nhiễm sắc thể, số cromatit và số tâm động. Ba con số này chính là 'chứng minh thư' của từng kì giảm phân."
Bài viết này sẽ dạy bạn cách đọc "chứng minh thư" đó. Bạn sẽ hiểu nhiễm sắc thể kép khác nhiễm sắc thể đơn ở điểm nào, vì sao một nhiễm sắc thể kép luôn có đúng hai cromatit và một tâm động, và vì sao số tâm động lúc nào cũng bằng số nhiễm sắc thể. Bạn sẽ có một bảng tổng hợp đầy đủ cho mọi kì của giảm phân, tính 4 ví dụ từng bước với người, ruồi giấm và đậu Hà Lan, tránh 5 lỗi sai mà học sinh hay mắc nhất, rồi tự luyện 5 bài tập trắc nghiệm có đáp án giải thích cặn kẽ. Cuối bài là 5 câu hỏi thường gặp, trong đó có câu hỏi kinh điển: vì sao kì sau II lại có tới 46 nhiễm sắc thể đơn dù tế bào chỉ còn một nửa bộ nhiễm sắc thể?

Số nhiễm sắc thể, số cromatit, số tâm động qua các kì giảm phân
Trước khi đếm, bạn cần nắm chắc ba khái niệm. Nhiễm sắc thể (NST) là cấu trúc mang gen trong nhân tế bào. Sau khi ADN nhân đôi ở kì trung gian, mỗi nhiễm sắc thể gồm hai sợi giống hệt nhau gọi là hai cromatit chị em, dính nhau ở một điểm gọi là tâm động — lúc này người ta gọi là nhiễm sắc thể kép. Khi tâm động tách ra, hai cromatit tách rời nhau và mỗi sợi trở thành một nhiễm sắc thể đơn, lúc này mỗi nhiễm sắc thể đơn không còn cromatit nào. Từ đó bạn suy ra ba quy tắc đếm không bao giờ thay đổi: thứ nhất, số tâm động luôn bằng số nhiễm sắc thể, vì mỗi nhiễm sắc thể dù kép hay đơn cũng chỉ có một tâm động; thứ hai, số cromatit bằng hai lần số nhiễm sắc thể kép và bằng 0 khi toàn bộ nhiễm sắc thể đều ở dạng đơn; thứ ba, nhiễm sắc thể kép chỉ "biến" thành nhiễm sắc thể đơn khi tâm động tách ra, mà điều này trong giảm phân chỉ xảy ra ở kì sau II.
Giảm phân gồm hai lần phân bào liên tiếp: giảm phân I là phân bào giảm nhiễm, giảm phân II là phân bào nguyên nhiễm giống như nguyên phân nhưng bắt đầu từ tế bào đơn bội. Bạn hãy nhìn bảng tổng hợp dưới đây, với 2n là bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội của loài. Ở kì giữa I, mỗi tế bào có 2n nhiễm sắc thể kép, 4n cromatit và 2n tâm động. Ở kì sau I, các cặp nhiễm sắc thể tương đồng tách nhau về hai cực nhưng tâm động chưa tách, nên mỗi tế bào vẫn có 2n nhiễm sắc thể kép, 4n cromatit, 2n tâm động; khi kì cuối I kết thúc, mỗi tế bào con nhận n nhiễm sắc thể kép, 2n cromatit, n tâm động. Sang giảm phân II, kì giữa II có n nhiễm sắc thể kép, 2n cromatit, n tâm động. Kì sau II là kì đặc biệt nhất: tâm động tách ra, mỗi cromatit trở thành một nhiễm sắc thể đơn nên số nhiễm sắc thể tăng gấp đôi thành 2n nhiễm sắc thể đơn, số cromatit về 0 và số tâm động là 2n. Cuối cùng, kì cuối II cho ra mỗi tế bào con có n nhiễm sắc thể đơn, 0 cromatit, n tâm động — chính là bộ nhiễm sắc thể đơn bội của giao tử. Bạn hãy nhớ, trong giảm phân, số nhiễm sắc thể chỉ giảm một nửa sau khi kết thúc giảm phân I, còn trong giảm phân II số nhiễm sắc thể tạm thời tăng gấp đôi ở kì sau II rồi lại trở về n ở kì cuối II. Nếu bạn muốn đối chiếu với nguyên phân để thấy sự khác nhau, hãy xem thêm bài số nhiễm sắc thể khi đột biến lệch bội và đa bội để thấy bộ nhiễm sắc thể thay đổi ra sao khi quá trình phân bào gặp trục trặc. Bạn cũng có thể kiểm chứng nhanh mọi phép nhân trong bài này bằng máy tính Casio online trên ClassOn mỗi khi làm bài tập về nhà.
Cách nhớ bảng này nhanh nhất là câu "kép thì nhân hai, đơn thì về không": nhiễm sắc thể kép thì số cromatit gấp đôi số nhiễm sắc thể, nhiễm sắc thể đơn thì số cromatit bằng 0; còn số tâm động thì luôn bằng số nhiễm sắc thể, khỏi cần nhớ riêng. Một mẹo nữa: bạn chỉ cần nhớ ba mốc là kì giữa I (2n kép, 4n cromatit, 2n tâm động), kì giữa II (n kép, 2n cromatit, n tâm động) và kì sau II (2n đơn, 0 cromatit, 2n tâm động), còn các kì khác suy ra từ ba mốc này: kì đầu giống kì giữa cùng một lần phân bào, kì cuối bằng một nửa của kì sau cùng lần phân bào đó. Bạn cũng cần phân biệt rõ "số nhiễm sắc thể" với "số bộ nhiễm sắc thể": một tế bào ở kì giữa I có 46 nhiễm sắc thể nhưng vẫn là bộ 2n, còn tế bào ở kì giữa II có 23 nhiễm sắc thể và là bộ n — số nhiễm sắc thể giảm một nửa vì mỗi cặp tương đồng đã chia về hai tế bào con khác nhau, không phải vì nhiễm sắc thể "mất đi" đâu cả.
Bốn ví dụ đếm nhiễm sắc thể, cromatit, tâm động từng bước
Ví dụ 1 (dùng đúng số liệu mẫu): Ở người, bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội 2n = 46. Xác định số nhiễm sắc thể, số cromatit và số tâm động trong một tế bào ở kì giữa I, kì giữa II và kì cuối II.
Bạn bắt đầu với kì giữa I: tế bào chưa phân chia lần nào nên còn đủ 2n = 46 nhiễm sắc thể, tất cả đều ở dạng kép sau khi ADN nhân đôi. Bạn tính số cromatit: mỗi nhiễm sắc thể kép có 2 cromatit, nên 46 × 2 = 92 cromatit. Bạn tính số tâm động: mỗi nhiễm sắc thể có 1 tâm động, nên có 46 tâm động. Bạn chuyển sang kì giữa II: sau giảm phân I, mỗi tế bào con chỉ còn một nửa, tức là n = 23 nhiễm sắc thể kép. Bạn tính số cromatit: 23 × 2 = 46 cromatit. Bạn tính số tâm động: 23 tâm động. Bạn kết thúc ở kì cuối II: sau kì sau II tâm động đã tách, mỗi tế bào con có n = 23 nhiễm sắc thể đơn. Bạn tính số cromatit: nhiễm sắc thể đơn không có cromatit nên bằng 0. Bạn tính số tâm động: 23 tâm động. Bạn kiểm tra lại: từ kì giữa I sang kì giữa II, cả ba con số đều giảm đúng một nửa (46 → 23, 92 → 46, 46 → 23) — khớp với bản chất giảm nhiễm của giảm phân I.
Ví dụ 2 (ruồi giấm): Ruồi giấm có bộ nhiễm sắc thể 2n = 8. Xác định số nhiễm sắc thể, số cromatit và số tâm động trong một tế bào ở kì giữa I, kì sau II và kì cuối II.
Bạn tính kì giữa I: tế bào có 2n = 8 nhiễm sắc thể kép. Bạn tính số cromatit: 8 × 2 = 16 cromatit. Bạn tính số tâm động: 8 tâm động. Bạn tính kì sau II: trước kì sau II, tế bào ở kì giữa II có n = 4 nhiễm sắc thể kép, 8 cromatit, 4 tâm động; sang kì sau II tâm động tách ra, mỗi cromatit thành một nhiễm sắc thể đơn nên số nhiễm sắc thể tăng gấp đôi: 4 × 2 = 8 nhiễm sắc thể đơn. Bạn tính số cromatit: bằng 0. Bạn tính số tâm động: 8 tâm động. Bạn tính kì cuối II: mỗi tế bào con nhận một nửa số nhiễm sắc thể đơn của kì sau II, tức là n = 4 nhiễm sắc thể đơn, 0 cromatit, 4 tâm động. Bạn kiểm tra lại: kì cuối II có đúng 4 nhiễm sắc thể đơn, bằng một nửa bộ lưỡng bội 2n = 8 — khớp, vì giao tử của ruồi giấm mang bộ đơn bội n = 4.
Ví dụ 3 (đậu Hà Lan): Đậu Hà Lan có 2n = 14. Một tế bào đang ở kì sau I, mỗi cực của tế bào nhận được bao nhiêu nhiễm sắc thể kép, bao nhiêu cromatit và bao nhiêu tâm động?
Bạn nhớ lại: ở kì sau I, các cặp nhiễm sắc thể tương đồng tách nhau, mỗi cực nhận một chiếc của mỗi cặp, nhưng tâm động chưa tách nên nhiễm sắc thể vẫn ở dạng kép. Bạn tính số nhiễm sắc thể mỗi cực nhận: một nửa của 2n = 14, tức là n = 7 nhiễm sắc thể kép. Bạn tính số cromatit: mỗi nhiễm sắc thể kép có 2 cromatit, nên 7 × 2 = 14 cromatit. Bạn tính số tâm động: 7 tâm động. Bạn kiểm tra lại: cộng số nhiễm sắc thể ở hai cực lại được 7 + 7 = 14, đúng bằng số nhiễm sắc thể của tế bào trước khi phân chia — khớp, vì kì sau I chỉ phân phối lại nhiễm sắc thể chứ không làm tăng hay giảm tổng số. Bạn hãy để ý: nếu đề hỏi "cả tế bào" ở kì sau I thì đáp án là 14 nhiễm sắc thể kép, 28 cromatit, 14 tâm động; còn nếu đề hỏi "mỗi cực" hay "mỗi tế bào con" thì phải chia đôi — đây là chỗ nhiều bạn mất điểm nhất.
Ví dụ 4 (đếm tổng trong nhiều tế bào): Có 4 tế bào sinh dục của người cùng đang ở kì giữa II. Tính tổng số cromatit trong cả 4 tế bào và tổng số tâm động trong cả 4 tế bào.
Bạn tính cho một tế bào trước: ở kì giữa II, tế bào người có n = 23 nhiễm sắc thể kép, số cromatit là 23 × 2 = 46, số tâm động là 23. Bạn nhân với số tế bào: tổng số cromatit là 4 × 46 = 184 cromatit. Bạn tính tổng số tâm động: 4 × 23 = 92 tâm động. Bạn kiểm tra lại bằng cách tính tổng số nhiễm sắc thể trước: 4 × 23 = 92 nhiễm sắc thể, mà số tâm động luôn bằng số nhiễm sắc thể nên tổng số tâm động là 92 — khớp. Bạn hãy để ý: dạng bài này chỉ khó ở chỗ phải nhớ đúng con số của một tế bào ở đúng kì đề cho, còn lại chỉ là phép nhân; vì vậy bạn hãy viết rõ "một tế bào ở kì giữa II có..." ra giấy trước khi nhân với số tế bào.
Năm lỗi sai thường gặp — và cách tránh
Lỗi 1: Đếm mỗi cromatit là một nhiễm sắc thể ở kì giữa I và kì giữa II.
Nhiều bạn thấy kì giữa I có 92 cromatit thì kết luận tế bào có 92 nhiễm sắc thể. Cách tránh: bạn hãy nhớ hai cromatit dính nhau ở một tâm động mới tính là MỘT nhiễm sắc thể kép; chỉ khi tâm động tách ra, mỗi cromatit mới trở thành một nhiễm sắc thể đơn. Vì vậy kì giữa I ở người có 46 nhiễm sắc thể (kép) và 92 cromatit, chứ không phải 92 nhiễm sắc thể. Bạn hãy tập thói quen đếm tâm động trước: có bao nhiêu tâm động thì có bấy nhiêu nhiễm sắc thể, vì mỗi nhiễm sắc thể chỉ có đúng một tâm động.
Lỗi 2: Cho rằng kì sau I làm tăng số nhiễm sắc thể.
Nhiều bạn thấy nhiễm sắc thể tách về hai cực ở kì sau I thì nghĩ số nhiễm sắc thể tăng gấp đôi như ở kì sau của nguyên phân. Cách tránh: bạn hãy nhớ ở kì sau I, thứ tách nhau là các nhiễm sắc thể tương đồng trong từng cặp, còn tâm động chưa tách nên mỗi nhiễm sắc thể vẫn là kép; tổng số nhiễm sắc thể trong cả tế bào vẫn là 2n. Chỉ ở kì sau II, khi tâm động tách ra, số nhiễm sắc thể mới tăng gấp đôi. Bạn hãy ghi nhớ câu "sau I chia cặp, sau II tách tâm động" để phân biệt hai kì sau này.
Lỗi 3: Nhầm số cromatit ở kì sau II và kì cuối II.
Nhiều bạn tính kì sau II vẫn còn 2n cromatit vì quên rằng tâm động đã tách. Cách tránh: bạn hãy nhớ ngay khi tâm động tách, cromatit không còn tồn tại nữa — mỗi sợi đã trở thành một nhiễm sắc thể đơn độc lập, nên số cromatit bằng 0 từ kì sau II trở đi. Bạn hãy kiểm tra lại bằng quy tắc "kép thì nhân hai, đơn thì về không": kì sau II toàn nhiễm sắc thể đơn nên cromatit bằng 0, còn số nhiễm sắc thể thì bằng đúng số cromatit trước khi tách.
Lỗi 4: Nhầm kì giữa II với kì giữa của nguyên phân.
Nhiều bạn thấy kì giữa II cũng xếp nhiễm sắc thể thành một hàng ở mặt phẳng xích đạo thì kết luận số liệu giống hệt nguyên phân. Cách tránh: bạn hãy nhớ kì giữa II diễn ra trong tế bào đơn bội nên chỉ có n nhiễm sắc thể kép, còn kì giữa nguyên phân diễn ra trong tế bào lưỡng bội nên có 2n nhiễm sắc thể kép. Ở người, kì giữa II có 23 nhiễm sắc thể kép, 46 cromatit, 23 tâm động; còn kì giữa nguyên phân có 46 nhiễm sắc thể kép, 92 cromatit, 46 tâm động. Bạn hãy luôn hỏi "tế bào này là 2n hay n?" trước khi thay số.
Lỗi 5: Quên chia đôi khi đề hỏi "mỗi tế bào con" hoặc "mỗi cực".
Nhiều bạn tính đúng số liệu của cả tế bào ở kì sau I là 14 nhiễm sắc thể kép rồi trả lời luôn, trong khi đề hỏi mỗi cực nhận được bao nhiêu. Cách tránh: bạn hãy gạch chân cụm "mỗi tế bào con", "mỗi cực", "mỗi giao tử" trong đề bài ngay khi đọc; những cụm này báo hiệu bạn phải chia đôi kết quả của cả tế bào. Ngược lại, nếu đề hỏi "tổng số" trong nhiều tế bào thì phải nhân lên. Bạn hãy viết rõ ra giấy "cả tế bào: ...; mỗi cực: ..." rồi mới chọn đáp án.
Năm bài tập tự luyện
Hãy làm 5 bài tập sau đây rồi đối chiếu với bảng đáp án bên dưới. Nhớ đếm tâm động trước để xác định số nhiễm sắc thể, rồi mới tính số cromatit.
Câu 1: Ở người (2n = 46), một tế bào đang ở kì giữa I có bao nhiêu nhiễm sắc thể, bao nhiêu cromatit và bao nhiêu tâm động?
A. 46 nhiễm sắc thể kép, 92 cromatit, 46 tâm động
B. 23 nhiễm sắc thể kép, 46 cromatit, 23 tâm động
C. 46 nhiễm sắc thể đơn, 0 cromatit, 46 tâm động
D. 92 nhiễm sắc thể kép, 184 cromatit, 92 tâm động
Câu 2: Ở người (2n = 46), một tế bào đang ở kì giữa II có bao nhiêu nhiễm sắc thể, bao nhiêu cromatit và bao nhiêu tâm động?
A. 46 nhiễm sắc thể kép, 92 cromatit, 46 tâm động
B. 23 nhiễm sắc thể kép, 46 cromatit, 23 tâm động
C. 23 nhiễm sắc thể đơn, 0 cromatit, 23 tâm động
D. 46 nhiễm sắc thể đơn, 0 cromatit, 46 tâm động
Câu 3: Ở người (2n = 46), một tế bào đang ở kì sau II có bao nhiêu nhiễm sắc thể, bao nhiêu cromatit và bao nhiêu tâm động?
A. 46 nhiễm sắc thể đơn, 0 cromatit, 46 tâm động
B. 23 nhiễm sắc thể đơn, 0 cromatit, 23 tâm động
C. 46 nhiễm sắc thể kép, 92 cromatit, 46 tâm động
D. 23 nhiễm sắc thể kép, 46 cromatit, 23 tâm động
Câu 4: Ruồi giấm có 2n = 8. Sau khi giảm phân kết thúc, mỗi giao tử có bao nhiêu nhiễm sắc thể, bao nhiêu cromatit và bao nhiêu tâm động?
A. 4 nhiễm sắc thể đơn, 0 cromatit, 4 tâm động
B. 8 nhiễm sắc thể đơn, 0 cromatit, 8 tâm động
C. 4 nhiễm sắc thể kép, 8 cromatit, 4 tâm động
D. 8 nhiễm sắc thể kép, 16 cromatit, 8 tâm động
Câu 5: Tâm động tách ra làm hai cromatit trở thành hai nhiễm sắc thể đơn xảy ra ở kì nào của giảm phân?
A. Kì sau I
B. Kì sau II
C. Kì giữa I
D. Kì giữa II
| Câu | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
|---|---|---|---|---|---|
| Đáp án | A | B | A | A | B |
Giải thích Câu 1 — Đáp án A đúng: Kì giữa I diễn ra trước lần phân bào nào nên tế bào còn đủ 2n = 46 nhiễm sắc thể, tất cả ở dạng kép sau khi ADN nhân đôi; số cromatit là 46 × 2 = 92; số tâm động bằng số nhiễm sắc thể là 46. Đáp án B sai vì đó là số liệu của kì giữa II, khi tế bào chỉ còn một nửa bộ nhiễm sắc thể. Đáp án C sai vì nhiễm sắc thể đơn và 0 cromatit chỉ xuất hiện sau khi tâm động tách ở kì sau II. Đáp án D sai vì 92 là số cromatit, không phải số nhiễm sắc thể — đếm mỗi cromatit thành một nhiễm sắc thể là lỗi kinh điển.
Giải thích Câu 2 — Đáp án B đúng: Sau giảm phân I, mỗi tế bào con chỉ còn n = 23 nhiễm sắc thể kép; số cromatit là 23 × 2 = 46; số tâm động là 23. Đáp án A sai vì đó là số liệu của kì giữa I, khi tế bào còn đủ bộ 2n. Đáp án C sai vì ở kì giữa II tâm động chưa tách nên nhiễm sắc thể vẫn ở dạng kép và còn 46 cromatit. Đáp án D sai vì đó là số liệu của kì sau II, khi tâm động đã tách và số nhiễm sắc thể đơn tăng gấp đôi.
Giải thích Câu 3 — Đáp án A đúng: Ở kì sau II, tâm động tách ra nên 23 nhiễm sắc thể kép (46 cromatit) trở thành 46 nhiễm sắc thể đơn; số cromatit về 0; số tâm động bằng số nhiễm sắc thể là 46. Đáp án B sai vì 23 là số nhiễm sắc thể của kì cuối II, khi tế bào đã chia đôi xong; ở kì sau II tế bào chưa chia nên vẫn chứa đủ 46 nhiễm sắc thể đơn. Đáp án C sai vì đó là số liệu của kì giữa I. Đáp án D sai vì đó là số liệu của kì giữa II, trước khi tâm động tách.
Giải thích Câu 4 — Đáp án A đúng: Giao tử là sản phẩm cuối của giảm phân, mang bộ đơn bội n = 4 nhiễm sắc thể đơn; nhiễm sắc thể đơn không có cromatit nên số cromatit bằng 0; số tâm động bằng số nhiễm sắc thể là 4. Đáp án B sai vì 8 là bộ lưỡng bội 2n, giao tử chỉ mang một nửa. Đáp án C sai vì giao tử mang nhiễm sắc thể đơn, không còn dạng kép sau khi tâm động đã tách ở kì sau II. Đáp án D sai vì đó là số liệu của kì giữa I của ruồi giấm, không phải của giao tử.
Giải thích Câu 5 — Đáp án B đúng: Tâm động chỉ tách ra ở kì sau II, khi các cromatit chị em tách nhau về hai cực và trở thành nhiễm sắc thể đơn. Đáp án A sai vì ở kì sau I, thứ tách nhau là các nhiễm sắc thể tương đồng trong từng cặp, còn tâm động vẫn nguyên vẹn nên nhiễm sắc thể vẫn ở dạng kép. Đáp án C và D sai vì ở kì giữa, nhiễm sắc thể chỉ xếp hàng ở mặt phẳng xích đạo, chưa có sự tách nào xảy ra.
Câu hỏi thường gặp về số nhiễm sắc thể, cromatit, tâm động trong giảm phân
Hỏi: Vì sao kì sau II lại có 46 nhiễm sắc thể đơn dù tế bào chỉ còn bộ đơn bội?
Đáp: Vì số nhiễm sắc thể được đếm theo số tâm động, mà ở kì sau II tâm động tách ra nên mỗi cromatit trở thành một nhiễm sắc thể riêng. Tế bào ở kì giữa II có 23 nhiễm sắc thể kép, tức là 46 cromatit; khi tâm động tách, 46 cromatit này thành 46 nhiễm sắc thể đơn. Tuy số lượng là 46 nhưng đó là 46 chiếc đơn, mỗi chiếc chỉ mang một cromatit, nên lượng ADN vẫn chỉ bằng một nửa so với tế bào lưỡng bội. Sau khi tế bào chia đôi ở kì cuối II, mỗi tế bào con nhận 23 nhiễm sắc thể đơn.
Hỏi: Nhiễm sắc thể kép và nhiễm sắc thể đơn khác nhau như thế nào?
Đáp: Nhiễm sắc thể kép gồm hai cromatit chị em giống hệt nhau dính ở một tâm động, hình thành sau khi ADN nhân đôi; nhiễm sắc thể đơn chỉ gồm một sợi duy nhất, hình thành sau khi tâm động tách ra. Bạn có thể hình dung nhiễm sắc thể kép như chữ X, còn nhiễm sắc thể đơn như chữ I. Số cromatit của nhiễm sắc thể kép là 2, của nhiễm sắc thể đơn là 0.
Hỏi: Số tâm động có bao giờ khác số nhiễm sắc thể không?
Đáp: Không, trong chương trình lớp 10, số tâm động luôn bằng số nhiễm sắc thể, vì mỗi nhiễm sắc thể dù kép hay đơn cũng chỉ có đúng một tâm động. Đây chính là cách đếm nhanh nhất: nếu bạn đếm được bao nhiêu tâm động thì đó chính là số nhiễm sắc thể. Quy tắc này đúng ở mọi kì của cả nguyên phân lẫn giảm phân.
Hỏi: Kì giữa I và kì giữa II khác nhau ở những điểm nào?
Đáp: Có ba điểm khác. Thứ nhất, ở kì giữa I các nhiễm sắc thể tương đồng xếp thành từng cặp (thể kép) ở mặt phẳng xích đạo, còn ở kì giữa II các nhiễm sắc thể xếp thành một hàng đơn lẻ như trong nguyên phân. Thứ hai, kì giữa I có 2n nhiễm sắc thể kép còn kì giữa II chỉ có n nhiễm sắc thể kép. Thứ ba, kì giữa I diễn ra trong tế bào lưỡng bội, kì giữa II diễn ra trong tế bào đơn bội sau khi đã qua giảm phân I.
Hỏi: Học bảng số liệu này để làm gì trong thực tế?
Đáp: Bảng này là chìa khóa để giải mọi bài tập về giảm phân, thụ tinh và đột biến số lượng nhiễm sắc thể. Khi biết số nhiễm sắc thể ở từng kì, bạn mới tính được số giao tử tạo thành, mới hiểu vì sao đột biến lệch bội (thừa hoặc thiếu một nhiễm sắc thể) xảy ra khi các nhiễm sắc thể không phân li đúng ở kì sau I hoặc kì sau II, và mới hiểu vì sao mỗi giao tử của người mang đúng 23 nhiễm sắc thể để khi thụ tinh, hợp tử khôi phục đủ 46 nhiễm sắc thể.
Kết luận
Đếm nhiễm sắc thể trong giảm phân chỉ gói gọn trong ba quy tắc: số tâm động luôn bằng số nhiễm sắc thể; nhiễm sắc thể kép thì số cromatit gấp đôi, nhiễm sắc thể đơn thì số cromatit bằng 0; và tâm động chỉ tách ra ở kì sau II. Bạn hãy nhớ ba mốc là kì giữa I (2n kép, 4n cromatit, 2n tâm động), kì giữa II (n kép, 2n cromatit, n tâm động) và kì sau II (2n đơn, 0 cromatit, 2n tâm động), còn các kì khác suy ra từ ba mốc này. Làm xong 5 bài tập ở trên, bạn đã đủ tự tin để đếm đúng số nhiễm sắc thể, số cromatit và số tâm động ở bất kì kì nào của giảm phân — và cũng hiểu vì sao con số 46, 23 hay 92 trên hình vẽ lại chính là "chứng minh thư" cho biết tế bào đang ở kì nào.