Hướng dẫn giải đề · Toán · Lớp 6 · Tin giáo dục

Toán 6: Sử dụng máy tính cầm tay và kiểm tra kết quả

Thực hành máy tính cầm tay Toán 6 với ngoặc, số nguyên, chia có dư, phân tích thừa số, ƯCLN và BCNN, kèm cách kiểm tra độc lập.

Ba bước thực hành máy tính cầm tay giữ biểu thức ghi kết quả và kiểm tra

Hoạt động “Sử dụng máy tính cầm tay” trong Toán 6 Kết nối tri thức không chỉ yêu cầu tìm đáp số nhanh. Em cần nhập đúng biểu thức, đọc đúng kết quả và kiểm tra bằng kiến thức đã học. Bài thực hành này kết hợp phép tính số học, dấu ngoặc, lũy thừa, thương và số dư, phân tích thừa số nguyên tố, ƯCLN và BCNN.

SGK minh họa bằng Casio fx-570VN PLUS. Bài dưới đây dùng cách mô tả biểu thức và quy trình kiểm tra chung, không coi vị trí phím hoặc chức năng của mọi máy là giống nhau. Các ví dụ đều được tính độc lập bằng toán học; đây không phải báo cáo đã thử các thao tác trên từng máy vật lý hay mọi phiên bản máy tính online.

Chuẩn bị trước buổi thực hành

Chuẩn bị máy được giáo viên cho phép sử dụng, hướng dẫn đúng model và giấy ghi kết quả. Nếu dùng một ứng dụng thay máy cầm tay, cần xác định ứng dụng hỗ trợ những chức năng nào. Phép chia thông thường có thể cho số thập phân nhưng không tự hiển thị thương nguyên và số dư; một máy có phím lũy thừa chưa chắc có chức năng phân tích thừa số nguyên tố.

Lập phiếu gồm bốn phần cho mỗi bài: biểu thức gốc, biểu thức đã nhập, kết quả nhận được và phép kiểm tra. Nếu chưa biết phím nhập số âm hoặc chức năng chuyên biệt trên model đang dùng, hãy đọc hướng dẫn đúng model hoặc hỏi giáo viên. Không thử các tổ hợp xóa toàn bộ bộ nhớ chỉ để sửa một chữ số.

Trong hoạt động học tập này, máy dùng để kiểm tra và thực hành. Việc được dùng máy trong một bài kiểm tra cụ thể phụ thuộc hướng dẫn của giáo viên hoặc quy định áp dụng cho bài đó. Không suy ra rằng có bài học sử dụng máy thì mọi bài kiểm tra đều cho phép sử dụng.

Giữ đúng cấu trúc trước khi tính

Máy tính xử lí biểu thức em nhập, không đọc được ý định trong đầu em. Chẳng hạn 18 + 6 × 4 bằng 42, còn (18 + 6) × 4 bằng 96. Hai kết quả khác nhau không nhất thiết do máy hỏng: dấu ngoặc làm thay đổi thứ tự tính.

Với biểu thức có ngoặc vuông hoặc ngoặc nhọn trong vở, có thể biểu diễn bằng các cặp ngoặc tròn lồng nhau khi thiết bị hỗ trợ. Mỗi ngoặc mở cần có ngoặc đóng tương ứng. Viết rõ dấu nhân trong biểu thức một dòng để tránh phụ thuộc vào cách máy hiểu phép nhân được viết sát nhau.

Ví dụ, 3[20 − 2(4 + 1)] có thể viết thành 3 × (20 − 2 × (4 + 1)). Tính nhẩm từng lớp: 4 + 1 = 5; 2 × 5 = 10; 20 − 10 = 10; cuối cùng 3 × 10 = 30. Nếu máy cho kết quả khác 30, hãy đối chiếu từng phần đã nhập, không vội thay đổi phép toán trong đề để ép kết quả khớp.

Biểu thức 3 nhân ngoặc 20 trừ 2 nhân ngoặc 4 cộng 1 được kiểm tra từng lớp để ra 30
Phép kiểm tra trên giấy giữ nguyên cấu trúc của biểu thức, giúp tìm đúng vị trí nhập sai.

Số âm và lũy thừa: kiểm tra phần cơ số

Dấu âm của một số và phép trừ hai số có vai trò khác nhau. Với biểu thức (−8) + 13, số đầu tiên là số âm. Với 13 − 8, dấu trừ là phép toán giữa hai số. Một số máy có cách nhập dấu âm riêng; hãy dùng chức năng được hướng dẫn cho model, không mặc định mọi dấu trên bàn phím đều thay thế nhau.

Phân biệt (−4)² với −(4²). Ở biểu thức thứ nhất, cơ số là −4 nên (−4) × (−4) = 16. Ở biểu thức thứ hai, tính 4² = 16 trước rồi lấy số đối, được −16. Khi nhập, dùng ngoặc để thể hiện rõ cơ số cần nâng lên lũy thừa.

Với lũy thừa có số mũ lớn, dự đoán dấu trước cũng hữu ích. Tích một số chẵn thừa số âm khác 0 là số dương; số lẻ thừa số âm là số âm. Tuy nhiên, dự đoán dấu không thay thế phép tính giá trị. Cần kiểm tra cả cơ số, số mũ và dấu của kết quả.

Thương và số dư: không đọc phần thập phân thành số dư

Xét phép chia 257 cho 12. Ta có 12 × 21 = 252, nên 257 = 12 × 21 + 5. Vì 0 ≤ 5 < 12, thương nguyên là 21 và số dư là 5. Đây là cách kiểm tra bất kể máy có chức năng chia lấy dư hay không.

Nếu màn hình hiển thị một giá trị gần 21,4167 thì 4167 không phải số dư. Phần thập phân biểu diễn phần còn lại dưới dạng phần của số chia, không phải cách viết trực tiếp số dư. Không lấy các chữ số sau dấu phẩy rồi gắn nhãn “dư”.

Muốn kiểm tra một kết quả thương q, dư r, dùng hai điều kiện cùng lúc: số bị chia bằng số chia nhân q cộng r; đồng thời r phải không âm và nhỏ hơn số chia dương. Chỉ khớp phép cộng chưa đủ. Ví dụ 257 = 12 × 20 + 17 đúng, nhưng 17 lớn hơn 12 nên không phải số dư hợp lệ.

Phân tích thừa số nguyên tố và kiểm tra nguyên tố

Với 630, ta có 630 = 63 × 10 = 3² × 7 × 2 × 5, thường viết gọn 2 × 3² × 5 × 7. Kiểm tra bằng cách nhân lại: 2 × 9 × 5 × 7 = 630. Mỗi thừa số cuối cùng phải là số nguyên tố; viết 630 = 9 × 70 mới chỉ là tách thành tích, chưa hoàn thành phân tích ra thừa số nguyên tố.

Nếu máy đang dùng có chức năng phân tích số nguyên, dùng đúng hướng dẫn của máy rồi kiểm tra phép nhân trở lại. Nếu không có, em vẫn có thể chia lần lượt cho các số nguyên tố nhỏ trên giấy. Không coi việc máy không trả một dạng phân tích là bằng chứng chắc chắn rằng số đó nguyên tố; có thể chức năng không hỗ trợ số hoặc thao tác đang nhập.

Để chứng minh một số là hợp số, chỉ cần tìm được một ước dương khác 1 và chính nó. Chẳng hạn 221 = 13 × 17 nên 221 là hợp số. Khi kiểm tra các số nhỏ bằng chia thử, phải xét đủ các ước cần thiết theo kiến thức đã học, không chỉ thử 2, 3 và 5 rồi kết luận ngay.

ƯCLN và BCNN: kết quả phải thỏa mãn điều kiện

Với 84 và 126, ta có 84 = 2² × 3 × 7, 126 = 2 × 3² × 7. ƯCLN bằng 2 × 3 × 7 = 42; BCNN bằng 2² × 3² × 7 = 252. Đây là hai câu hỏi khác nhau, không đổi tên chỉ vì cùng nhập một cặp số.

Kiểm tra 42 bằng 84 : 42 = 2 và 126 : 42 = 3. Kiểm tra 252 bằng 252 : 84 = 3 và 252 : 126 = 2. Những phép chia này xác nhận tính chất ước chung hoặc bội chung; lập luận chọn số mũ trong phân tích giúp xác nhận tính lớn nhất hoặc nhỏ nhất.

Với hai số nguyên dương, còn có phép đối chiếu ƯCLN × BCNN bằng tích hai số: 42 × 252 = 84 × 126 = 10 584. Đây là bước kiểm tra bổ sung, không phải lí do để bỏ qua việc phân biệt hai đại lượng. Chỉ một cặp số có tích đúng chưa chứng minh từng số là đáp án đúng.

Phiếu thực hành tự luyện

Với mỗi ý, tính hoặc dự đoán trên giấy trước, dùng máy để đối chiếu nếu phù hợp rồi ghi phép kiểm tra. Các bài dưới đây là bài tự biên soạn; không có yêu cầu sử dụng một model cụ thể.

Bài 1. Biểu thức và dấu ngoặc

a) Tính 25 + 7 × 6.

b) Tính (25 + 7) × 6.

c) Tính 4 × (18 − 2 × (3 + 2)).

Bài 2. Số nguyên và lũy thừa

a) Tính (−9) + 24 − (−6).

b) Tính (−5)² và −(5²), giải thích sự khác nhau.

c) Tính (−3)³ + 2⁴.

Bài 3. Chia có dư

a) Tìm thương nguyên và số dư của 347 chia cho 15.

b) Kiểm tra kết quả bằng đẳng thức số bị chia = số chia × thương + số dư.

c) Một bạn viết 347 = 15 × 22 + 17 rồi kết luận thương 22, dư 17. Sai ở đâu?

Bài 4. Phân tích và nhận dạng số

a) Phân tích 756 ra thừa số nguyên tố.

b) Nhân các thừa số vừa tìm để kiểm tra lại.

c) Biết 247 = 13 × 19. Số 247 là nguyên tố hay hợp số? Vì sao?

Bài 5. ƯCLN và BCNN

a) Tìm ƯCLN của 72 và 120.

b) Tìm BCNN của 72 và 120.

c) Kiểm tra tích hai kết quả có bằng 72 × 120 không.

Đáp án và kiểm tra độc lập

Bài 1

a) Nhân trước: 7 × 6 = 42, sau đó 25 + 42 = 67.

b) Tính trong ngoặc: 25 + 7 = 32; 32 × 6 = 192. Khác câu a vì dấu ngoặc thay đổi nhóm tính.

c) Ngoặc trong bằng 5; 2 × 5 = 10; 18 − 10 = 8; 4 × 8 = 32. Đọc lại biểu thức đã nhập theo đúng bốn bước này.

Bài 2

a) (−9) + 24 = 15; 15 − (−6) = 15 + 6 = 21.

b) (−5)² = 25, còn −(5²) = −25. Câu đầu bình phương số âm, câu sau lấy số đối của bình phương số dương.

c) (−3)³ = −27 và 2⁴ = 16; tổng bằng −27 + 16 = −11. Dấu âm của lũy thừa thứ nhất phù hợp với ba thừa số âm.

Bài 3

a) Thương nguyên là 23, số dư là 2 vì 15 × 23 = 345 và 347 − 345 = 2.

b) Kiểm tra: 15 × 23 + 2 = 347, đồng thời 0 ≤ 2 < 15.

c) Đẳng thức của bạn đúng nhưng số dư 17 không nhỏ hơn số chia 15. Có thể tăng thương thêm 1 và giảm phần dư đi 15, được thương 23, dư 2.

Bài 4

a) 756 = 2 × 378 = 2² × 189 = 2² × 3³ × 7.

b) 4 × 27 × 7 = 108 × 7 = 756. Các thừa số 2, 3, 7 đều nguyên tố, nên kết quả đã phân tích đến các thừa số nguyên tố.

c) 247 là hợp số vì có ước 13 khác 1 và 247; cũng có thể dùng ước 19. Không cần dựa vào một thông báo trên máy để xác nhận điều này.

Bài 5

a) 72 = 2³ × 3², 120 = 2³ × 3 × 5. ƯCLN bằng 2³ × 3 = 24.

b) BCNN bằng 2³ × 3² × 5 = 360. Ta có 360 : 72 = 5 và 360 : 120 = 3.

c) 24 × 360 = 8 640 và 72 × 120 = 8 640, hai tích bằng nhau. Kiểm tra thêm 72 : 24 = 3 và 120 : 24 = 5.

Hoàn thành phiếu và học tiếp

Nếu muốn luyện thêm trên trình duyệt, em có thể mở máy tính Casio online của ClassOn. Đây là công cụ học tập độc lập, không phải máy vật lý trong SGK. Bài này không xác nhận mọi chức năng chuyên biệt trên trang đó hoạt động giống fx-570VN PLUS; hãy ghi rõ thiết bị thực sự đã dùng trong phiếu thực hành.

Nếu kết quả máy khác phép tính trên giấy, ghi lại cả biểu thức đã nhập trước khi sửa. So từng dấu, ngoặc và số mũ, sau đó thử lại một lần có chủ đích. Nếu chức năng không có trên thiết bị, ghi rõ giới hạn đó và dùng phép kiểm tra toán học; không ghi là đã thực hành thành công một chức năng chưa sử dụng.

Phạm vi hoạt động được đối chiếu với Toán 6 tập một, Kết nối tri thức với cuộc sống của NXB Giáo dục Việt Nam. Bài này không hướng dẫn căn bậc hai, lượng giác hoặc các chế độ chuyên sâu. Những nội dung đó cần tài liệu riêng đúng thiết bị và không cần thiết để hoàn thành phiếu thực hành hiện tại.

Bài trước và bài tiếp theo: Toán 6 Kết nối tri thức

Bài trước: Vẽ hình đơn giản với phần mềm GeoGebra.

Bài tiếp theo: Bài 23. Mở rộng khái niệm phân số. Phân số bằng nhau.

Luyện đề trên ClassOn

Xem đề thi công khai, ngân hàng câu hỏi và công thức — miễn phí.

Bài liên quan

Trợ giúp tại màn hình

Hướng dẫn màn hình

Chọn một chức năng hoặc xem hướng dẫn từng ô nhập và nút bấm trên màn hình này.

Chỉ dẫn chỉ giải thích thao tác; không tự bấm nút, lưu hay gửi dữ liệu.

Đọc hướng dẫn đầy đủ ↗