Bài tập cuối chương III Toán 6 Kết nối tri thức là dịp tự kiểm tra toàn bộ phần số nguyên: đọc và so sánh số, cộng trừ, dấu ngoặc, nhân, chia hết, ước và bội. Bộ đánh giá dưới đây giúp em nhận diện phần còn yếu thay vì chỉ cộng điểm rồi chuyển sang chương mới.
Đề và lời giải do ClassOn tự biên soạn, không phải đề kiểm tra chính thức hoặc bản sao bài tập sách giáo khoa. Em nên làm hết phần đề trước, ghi các bước quan trọng và chưa dùng máy tính. Khi xem đáp án, chú ý cả cách chọn phép toán lẫn kết quả cuối.
1. Cách sử dụng bộ tự kiểm tra
Theo mục lục Toán 6 tập một của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, chương III gồm các bài từ 13 đến 17 và hai phần luyện tập chung. Bài tập cuối chương khép lại phần số nguyên trước khi chuyển sang nội dung hình phẳng thực tiễn của chương IV.
Bộ đề gồm tám câu, mỗi câu hai ý. Em có thể dành khoảng 30 phút cho lần làm đầu; đây chỉ là thời lượng gợi ý tự học. Mỗi ý đúng cả kết quả và phần giải thích được yêu cầu tính một điểm, tối đa 16 điểm. Không quy đổi điểm này thành xếp loại học lực ở trường.
Nếu sai một bước tính nhưng phương pháp đúng, ghi thêm “lỗi tính” cạnh điểm của câu. Nếu chọn sai phép toán hoặc bỏ điều kiện số chia khác 0, ghi “lỗi hiểu”. Hai loại lỗi cần cách ôn khác nhau. Mục tiêu là biết cần sửa gì, không phải cố giữ một tổng điểm đẹp.
2. Đề tự kiểm tra tổng hợp
Câu 1. Thứ tự và số đối
Cho các số −12, 5, −2, 0, 9.
a) Sắp xếp theo thứ tự tăng dần.
b) Tìm số đối của số nhỏ nhất và số đối của số lớn nhất trong danh sách.
Câu 2. Cộng và trừ số nguyên
a) Tính (−27) + 16 − (−8).
b) Tính 14 − (−19), rồi kiểm tra bằng cách cộng hiệu với số trừ.
Câu 3. Dấu ngoặc và tính hợp lí
a) Tính 73 − [25 − (11 − 17)].
b) Tính 418 − 69 − 318 + 29 bằng cách nhóm số hạng. Ghi rõ nhóm em chọn.
Câu 4. Nhân và chia hết
a) Tính (−16) × (−7) + (−16) × 2 bằng cách đặt thừa số chung.
b) Tính (−192) : (−12), rồi thử lại bằng phép nhân.
Câu 5. Ước nguyên có điều kiện
a) Liệt kê tất cả các ước nguyên của 18.
b) Từ danh sách đó, tìm các số x thỏa mãn −5 ≤ x < 4. Nêu lí do không chọn 0.
Câu 6. Bội nguyên và chia hết
a) Tìm mọi bội của 5 nằm trong khoảng −16 < y < 13.
b) Xét −54 có chia hết cho 6 không và −55 có chia hết cho 6 không. Giải thích bằng thương nguyên hoặc tích tương ứng.
Câu 7. Tìm số nguyên chưa biết
a) Tìm x biết x − (−15) = −9, rồi thử lại.
b) Tìm y biết (−7) × y = 98, rồi thử lại.
Câu 8. Điểm số trong một trò chơi
Quy ước mỗi câu trả lời đúng được cộng 4 điểm, mỗi câu trả lời sai bị trừ 3 điểm, câu bỏ qua không thay đổi điểm. Một bạn bắt đầu với 0 điểm, trả lời đúng 6 câu và sai 5 câu.
a) Viết biểu thức và tính tổng điểm của bạn.
b) Sau đó bạn trả lời sai thêm 4 câu. Tính điểm mới và giải thích ý nghĩa của dấu kết quả.
3. Đáp án kèm bước kiểm tra
Câu 1. Đừng so số âm bằng cách bỏ dấu
a) Thứ tự đúng là −12 < −2 < 0 < 5 < 9. Trong hai số âm, số có độ lớn lớn hơn lại nằm xa hơn về bên trái trên trục số.
b) Số nhỏ nhất là −12, có số đối là 12. Số lớn nhất là 9, có số đối là −9. Số đối của một số không nhất thiết nằm trong danh sách ban đầu; đề không yêu cầu điều đó.
Câu 2. Chuyển phép trừ thành cộng số đối
a) (−27) + 16 − (−8) = −27 + 16 + 8 = −27 + 24 = −3. Trừ số âm −8 tương ứng cộng 8, không phải tiếp tục trừ 8.
b) 14 − (−19) = 14 + 19 = 33. Kiểm tra: 33 + (−19) = 14. Nếu cộng hiệu với số trừ mà không ra số bị trừ, cần kiểm tra dấu của phép trừ.
Câu 3. Làm từng lớp ngoặc
a) Trong ngoặc tròn: 11 − 17 = −6. Trong ngoặc vuông: 25 − (−6) = 31. Kết quả là 73 − 31 = 42. Cách khác, bỏ ngoặc được 73 − 25 + 11 − 17, vẫn bằng 42.
b) Nhóm thành (418 − 318) + (29 − 69) = 100 − 40 = 60. Số hạng được di chuyển cùng dấu của nó. Không thể chuyển −318 thành +318 để ghép cho thuận tiện.
Câu 4. Dấu của tích và thương
a) Đặt thừa số chung (−16), được (−16) × [(−7) + 2] = (−16) × (−5) = 80. Kiểm tra bằng cách tính riêng: 112 + (−32) = 80.
b) (−192) : (−12) = 16 vì hai số cùng dấu và 192 : 12 = 16. Thử lại (−12) × 16 = −192. Kết quả dương không có nghĩa các số trong đề phải dương.
Câu 5. Lọc danh sách nhưng giữ điều kiện số chia
a) Các ước nguyên của 18 là −18, −9, −6, −3, −2, −1, 1, 2, 3, 6, 9, 18. Tìm các ước dương rồi thêm số đối là một cách tránh bỏ sót.
b) Những số thỏa điều kiện là −3, −2, −1, 1, 2, 3. Số 0 nằm trong khoảng nhưng không thể là số chia. Số −5 cũng không được chọn vì không phải ước của 18, dù bằng đầu trái của khoảng.
Câu 6. Kiểm tra cả dấu và giới hạn
a) Các bội cần tìm là −15, −10, −5, 0, 5, 10. Số 15 nằm ngoài khoảng vì lớn hơn 13; số −20 cũng nằm ngoài. Số 0 là bội của 5 vì 5 × 0 = 0.
b) −54 chia hết cho 6 vì −54 = 6 × (−9). Còn −55 không chia hết cho 6: hai bội liên tiếp gần nó là −60 và −54, không có bội nào bằng −55. Không lấy thương thập phân làm bằng chứng chia hết trong tập số nguyên.
Câu 7. Tìm x, y rồi quay lại đề
a) Vì x − (−15) = x + 15 = −9, suy ra x = −9 − 15 = −24. Thử lại −24 − (−15) = −24 + 15 = −9.
b) y = 98 : (−7) = −14. Thử lại (−7) × (−14) = 98. Nếu chỉ tìm được độ lớn 14 mà bỏ dấu âm, phép thử sẽ phát hiện sai ngay.
Câu 8. Số âm biểu diễn kết quả theo quy ước
a) Tổng điểm là 6 × 4 + 5 × (−3) = 24 − 15 = 9 điểm. Có thể viết 6 × 4 − 5 × 3, miễn là giữ đúng ý nghĩa trừ điểm của các câu sai.
b) Sai thêm 4 câu làm thay đổi điểm thêm 4 × (−3) = −12. Điểm mới là 9 + (−12) = −3. Theo quy ước của bài, điểm đang thấp hơn mốc 0 ba điểm, không phải “không thể có điểm âm”.
4. Đọc kết quả theo nhóm kiến thức
Tổng điểm chỉ là một thông tin. Hai bạn cùng đạt 12 điểm có thể cần ôn hai phần hoàn toàn khác nhau. Hãy lập một danh sách gồm số câu sai, dòng sai đầu tiên và kiến thức cần sửa. Chọn đúng dòng sai đầu tiên giúp em không sửa nhầm phần vốn đã đúng.
- Sai Câu 1: ôn tập hợp số nguyên, thứ tự và số đối ở Bài 13.
- Sai Câu 2 hoặc 7a: ôn cộng, trừ số nguyên ở Bài 14.
- Sai Câu 3: ôn dấu ngoặc, di chuyển số hạng kèm dấu ở Bài 15.
- Sai Câu 4a hoặc 7b: ôn quy tắc dấu của phép nhân ở Bài 16.
- Sai Câu 4b, 5 hoặc 6: ôn phép chia hết, ước và bội ở Bài 17.
- Sai Câu 8: kiểm tra cách chuyển quy ước lời văn thành số có dấu, rồi chọn phép tính.
Nếu chỉ nhầm một phép tính, làm lại câu đó bằng cách khác. Nếu bỏ sót cả ước âm hoặc luôn đổi dấu thiếu một số hạng, cần ôn quy tắc trước rồi mới làm thêm bài. Làm nhiều câu cùng một lỗi mà không sửa nguyên nhân không giúp em tiến bộ.
Đạt 14 đến 16 điểm vẫn chưa phải lí do bỏ qua câu sai. Ngược lại, điểm thấp ở lần đầu không quyết định khả năng học của em. Hãy so lần làm sau với lần đầu: số lỗi lặp lại giảm và khả năng giải thích rõ hơn mới là dấu hiệu hữu ích.
5. Bài kiểm tra lại sau khi sửa lỗi
Không nhìn đáp án cũ, em thử tìm số đối của −17, tính 8 − (−6), tính (−9) × (−4), rồi liệt kê các ước nguyên của 6. Kết quả lần lượt là 17; 14; 36; và −6, −3, −2, −1, 1, 2, 3, 6.
Sau đó tự giải thích hai câu hỏi: vì sao 0 không nằm trong danh sách ước, và vì sao trừ một số âm lại làm kết quả tăng? Nếu em trả lời được bằng phép tính hoặc ví dụ cụ thể thay vì chỉ đọc một khẩu quyết, nền tảng đã chắc hơn.
Em có thể dùng máy tính trên ClassOn để đối chiếu số học ở lượt kiểm tra cuối. Với bài liệt kê, vẫn cần tự kiểm đủ các giá trị và điều kiện. Máy không tự biết em đang quên ước âm hay chọn nhầm đầu khoảng.
Bài trước và bài tiếp theo: Toán 6 Kết nối tri thức
- Bài trước: Luyện tập chung (sau Bài 17).
- Bài tiếp theo: Bài 18. Hình tam giác đều. Hình vuông. Hình lục giác đều.