Hướng dẫn giải đề · Toán · Lớp 6 · Tin giáo dục

Toán 6 Kết nối tri thức: Luyện tập chung sau Bài 17

Luyện nhân, chia hết, ước và bội số nguyên sau Bài 17 Toán 6 Kết nối tri thức. Sáu bài gốc có lời giải, kiểm tra dấu và lọc điều kiện.

Luyện phép nhân phép chia hết và ước bội số nguyên sau Bài 17

Luyện tập chung sau Bài 17 Toán 6 Kết nối tri thức giúp em phối hợp phép nhân số nguyên, phép chia hết và quan hệ ước, bội. Một kết quả đúng không chỉ có phần số: em phải xác định dấu, xét điều kiện phép chia và biết bài yêu cầu những giá trị nào.

Các bài tập dưới đây do ClassOn tự biên soạn. Chúng tập trung vào việc dùng kiến thức đã học trong câu hỏi mới, không chép đề hoặc lời giải sách giáo khoa. Hãy làm phần bài tập trước khi đọc lời giải, rồi đánh dấu lỗi thuộc về dấu, tính toán hay bỏ sót nghiệm.

1. Phạm vi và kiến thức cần nối lại

Theo mục lục Toán 6 tập một của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, sau Bài 16 về phép nhân số nguyên và Bài 17 về phép chia hết, ước và bội của số nguyên là phần Luyện tập chung. Sau đó mới đến bài tập cuối chương III.

Phần này dành cho những tình huống cần nhân, chia hoặc xét chia hết trong tập số nguyên. Em vẫn sử dụng phép cộng, trừ và dấu ngoặc khi biểu thức có nhiều phép toán, nhưng không cần học thêm công thức ngoài chương.

Trước khi tính tích hoặc thương của hai số nguyên khác 0, hãy xác định dấu: hai số cùng dấu cho kết quả dương, khác dấu cho kết quả âm. Sau đó tính với độ lớn của hai số. Nếu tích có thừa số 0 thì kết quả bằng 0; phép chia cho 0 không được xác định.

2. Phân biệt ba yêu cầu thường bị trộn lẫn

Tính thương khác với kiểm tra chia hết

Trong bài học này, a chia hết cho b, với b khác 0, khi có một số nguyên q sao cho a = b × q. Ví dụ −42 chia hết cho 7 vì −42 = 7 × (−6). Còn −43 không chia hết cho 7 vì không có số nguyên nào nhân 7 được −43.

Vì vậy, nếu đề yêu cầu thương nguyên, em không viết một số thập phân rồi coi như đã hoàn thành. Trước hết kiểm tra độ lớn có chia hết không; nếu có, mới xác định dấu thương. Sau cùng, nhân thương với số chia để thử lại.

Tìm ước phải xét cả dấu âm và dấu dương

Ước nguyên của 10 gồm −10, −5, −2, −1, 1, 2, 5, 10. Cặp số đối nhau cùng là ước vì đổi dấu của số chia chỉ làm đổi dấu thương. Số 0 không nằm trong danh sách ước, bởi không được dùng nó làm số chia.

Nếu đề giới hạn ước dương, em chỉ lấy phía dương. Nếu đề nói “ước nguyên”, đừng bỏ một nửa danh sách. Với một số khác 0, có thể tìm các ước dương trước rồi bổ sung các số đối để tránh sót.

Tìm bội cần đọc điều kiện giới hạn

Bội nguyên của 6 có dạng 6 × k với k là số nguyên, nên gồm cả bội âm, 0 và bội dương. Nếu chỉ hỏi các bội nằm trong một khoảng, phải lọc theo hai đầu khoảng. Bội của một số nguyên khác 0 không chỉ là một danh sách các số dương.

So sánh ước nguyên của 10 có các cặp âm dương và bội của 6 trong khoảng từ âm 12 đến 12 gồm âm 12 âm 6 không 6 12
Ước của số khác 0 không chứa 0; danh sách bội nguyên có chứa 0.

3. Một quy trình kiểm tra ngắn

Với phép tính, ghi dấu dự kiến ở nháp, tính độ lớn, rồi thử lại. Với bài tìm ước hoặc tìm số chia, ghi điều kiện số chia khác 0 trước. Với bài tìm bội, viết vài bội liên tiếp ở hai phía của 0 rồi áp dụng giới hạn của đề.

Chẳng hạn tìm các số nguyên x sao cho −20 chia hết cho x và −6 < x < 6. Các ước nguyên của −20 là ±1, ±2, ±4, ±5, ±10, ±20. Lọc được −5, −4, −2, −1, 1, 2, 4, 5. Không chọn 0 dù nó nằm trong khoảng.

Kí hiệu ± chỉ dùng để viết gọn hai số đối nhau, không có nghĩa cộng hai số đó. Khi trả lời dưới dạng tập hợp, em nên liệt kê rõ từng số nếu đề yêu cầu, đặc biệt khi giới hạn không đối xứng quanh 0.

4. Bài tập tự luyện

Bài 1. Tính và thử lại

a) Tính (−14) × 9 và (−14) × (−9).

b) Tính (−156) : 12 và (−156) : (−12).

c) Chọn một thương ở ý b, dùng phép nhân để kiểm tra.

Bài 2. Tính hợp lí

a) Tính (−25) × 17 + (−25) × 23 bằng cách đặt thừa số chung.

b) Tính (−8) × 125 × (−3) bằng cách nhóm thuận tiện.

c) Tính 84 : (−7) + 6 × (−5). Chú ý thứ tự thực hiện các phép tính.

Bài 3. Tìm các ước nguyên có giới hạn

a) Liệt kê tất cả các ước nguyên của −30.

b) Trong danh sách đó, chọn các số x thỏa mãn −7 < x ≤ 5.

c) Giải thích vì sao 0 không được chọn, dù 0 thỏa điều kiện khoảng ở ý b.

Bài 4. Tìm bội trong một khoảng

a) Liệt kê các bội của 7 nằm trong đoạn từ −20 đến 20, kể cả hai đầu nếu thỏa mãn.

b) Liệt kê các bội của −7 trong cùng đoạn đó.

c) Nhận xét hai tập hợp và giải thích vì sao 0 xuất hiện.

Bài 5. Tìm số nguyên chưa biết

a) Tìm x biết (−9) × x = 117.

b) Tìm y biết y : (−8) = −11.

c) Tìm mọi số nguyên z sao cho 24 chia hết cho z và z < −5.

Bài 6. Biểu diễn sự thay đổi lặp lại

Một thiết bị bắt đầu ở độ cao −5 m so với mốc cố định. Trong mỗi phút của bốn phút tiếp theo, độ cao của nó thay đổi −3 m.

a) Tính tổng độ thay đổi sau bốn phút.

b) Tính độ cao cuối cùng của thiết bị.

c) Nếu đi lên đều 2 m mỗi phút từ vị trí cuối, cần bao nhiêu phút để trở lại đúng độ cao ban đầu?

5. Lời giải và cách tự kiểm tra

Bài 1

a) (−14) × 9 = −126 vì hai thừa số khác dấu. Còn (−14) × (−9) = 126 vì hai thừa số cùng dấu âm.

b) (−156) : 12 = −13; (−156) : (−12) = 13. Độ lớn của hai thương đều bằng 13 vì 156 : 12 = 13.

c) Chẳng hạn kiểm tra thương thứ hai: (−12) × 13 = −156. Tích của số chia và thương khớp số bị chia nên phép chia đúng.

Bài 2

a) Nhóm thành (−25) × (17 + 23) = (−25) × 40 = −1000. Thừa số chung phải giữ cả dấu âm, không được chỉ đưa 25 ra ngoài.

b) Nhóm [(−8) × 125] × (−3) = (−1000) × (−3) = 3000. Có hai thừa số âm nên tích dương.

c) Thực hiện nhân, chia trước: 84 : (−7) = −12 và 6 × (−5) = −30. Tổng là −12 + (−30) = −42. Không cộng −7 với 6 trước vì chúng không nằm trong một ngoặc chung.

Bài 3

a) Các ước nguyên là −30, −15, −10, −6, −5, −3, −2, −1, 1, 2, 3, 5, 6, 10, 15, 30. Có thể ghép thành tám cặp số đối để kiểm tra đủ danh sách.

b) Những số thỏa khoảng là −6, −5, −3, −2, −1, 1, 2, 3, 5. Số 5 được giữ vì đầu phải là dấu ≤; số 6 bị loại.

c) Một giá trị phải thỏa đồng thời cả hai điều kiện: là ước và nằm trong khoảng. Số 0 chỉ thỏa điều kiện khoảng, nhưng không thể làm số chia, nên bị loại.

Bài 4

a) Các bội cần tìm là −14, −7, 0, 7, 14. Hai bội gần tiếp theo là −21 và 21 đều ở ngoài đoạn đã cho.

b) Với −7, danh sách vẫn là −14, −7, 0, 7, 14. Ví dụ (−7) × 2 = −14, còn (−7) × (−2) = 14.

c) Hai tập hợp bằng nhau vì thay dấu của số nguyên nhân với 7 tạo được bội tương ứng của −7. Số 0 có mặt vì 7 × 0 = 0 và (−7) × 0 = 0.

Bài 5

a) x = 117 : (−9) = −13. Thử lại: (−9) × (−13) = 117.

b) y = (−8) × (−11) = 88. Thử lại 88 : (−8) = −11, đúng với đề bài.

c) Các ước âm của 24 là −1, −2, −3, −4, −6, −8, −12, −24. Điều kiện z < −5 giữ lại −6, −8, −12, −24. Đừng chọn −4 chỉ vì độ lớn 4 nhỏ hơn 5; cần so sánh chính các số âm.

Bài 6

a) Tổng thay đổi là 4 × (−3) = −12 m, nghĩa là thiết bị đi xuống tổng cộng 12 m.

b) Độ cao cuối bằng −5 + (−12) = −17 m. Số −12 mô tả độ thay đổi, không phải vị trí cuối.

c) Cần tăng từ −17 m lên −5 m, tức tăng (−5) − (−17) = 12 m. Mỗi phút tăng 2 m nên cần 12 : 2 = 6 phút. Kiểm tra −17 + 6 × 2 = −5.

6. Chọn đúng bài để ôn lại

Sai Bài 1 hoặc Bài 2 thường cần kiểm tra quy tắc dấu của tích, thương và thứ tự phép tính. Sai Bài 3 đến Bài 5 thường cần phân biệt ước với bội, ghi điều kiện khác 0 và lọc khoảng. Sai Bài 6 có thể do nhầm vị trí với độ thay đổi.

Hãy thử một câu ngắn mới: tìm các bội của 4 trong khoảng −9 < t < 9. Đáp án là −8, −4, 0, 4, 8. Sau đó tìm các ước của 8 trong cùng khoảng: −8, −4, −2, −1, 1, 2, 4, 8. Hai danh sách khác nhau, đặc biệt ở số 0.

Chỉ dùng máy tính trên ClassOn để kiểm tra phép tính sau khi tự xác định dấu và điều kiện. Một thương đúng trên máy không tự bảo đảm em đã tìm đủ các ước hoặc lọc đúng giới hạn đề bài.

Bài trước và bài tiếp theo: Toán 6 Kết nối tri thức

Luyện đề trên ClassOn

Xem đề thi công khai, ngân hàng câu hỏi và công thức — miễn phí.

Bài liên quan

Trợ giúp tại màn hình

Hướng dẫn màn hình

Chọn một chức năng hoặc xem hướng dẫn từng ô nhập và nút bấm trên màn hình này.

Chỉ dẫn chỉ giải thích thao tác; không tự bấm nút, lưu hay gửi dữ liệu.

Đọc hướng dẫn đầy đủ ↗