Hướng dẫn giải đề · Toán · Lớp 6 · Tin giáo dục

Toán 6 Kết nối tri thức: Luyện tập chung sau Bài 20

Luyện tập chung sau Bài 20 Toán 6: vẽ hình, tìm kích thước, tính diện tích lối đi và cắt ghép, kèm lời giải từng ý và cách kiểm tra.

Ba bước luyện hình học đọc yêu cầu chọn dữ kiện và kiểm tra kết quả

Luyện tập chung sau Bài 20 Toán 6 Kết nối tri thức kết hợp nhận dạng, vẽ hình và giải bài toán chu vi, diện tích. Khó khăn không nằm ở một công thức mới mà ở việc chọn đúng kiến thức cho từng yêu cầu: cạnh hay đường chéo, chiều cao hay cạnh bên, diện tích toàn hình hay phần còn lại. Bài luyện này giúp em tập chọn cách giải và kiểm tra kết quả qua các tình huống tự biên soạn.

Ôn gì trước khi làm bài?

Em cần nhớ đặc điểm tam giác đều, hình vuông, hình lục giác đều ở Bài 18; các hình chữ nhật, thoi, bình hành, thang cân ở Bài 19; công thức chu vi và diện tích ở Bài 20. Chuẩn bị giấy kẻ ô, thước, ê ke và compa. Phần thực hành vẽ cần dùng dụng cụ, không chỉ đọc đáp án rồi tưởng tượng hình.

Đây là bộ bài luyện riêng của ClassOn, không phải đề kiểm tra chính thức hoặc lời giải chép theo số bài sách giáo khoa. Em có thể chia thành hai lượt: lượt đầu làm phần hình và tính toán, lượt sau giải các tình huống có nhiều bước. Nếu sai, tìm bước sai cụ thể thay vì chép lại toàn bộ lời giải.

Một quy trình giải cho nhiều kiểu bài

Trước hết, gạch chân đại lượng cần tìm. Hỏi diện tích thì đáp án có đơn vị vuông; hỏi chiều dài đường bao thì đáp án có đơn vị độ dài. Tiếp theo, viết riêng các dữ kiện và gắn mỗi số với tên đoạn tương ứng. Số đo 5 cm trên cạnh nghiêng không tự trở thành chiều cao của hình bình hành.

Bước thứ ba là xem có phải tìm đại lượng trung gian hay không. Nếu biết diện tích hình chữ nhật và một cạnh, phải tìm cạnh còn lại trước khi tính chu vi. Nếu tính diện tích phần trồng cây, có thể cần tính diện tích cả khu đất và diện tích lối đi rồi lấy hiệu. Mỗi phép tính nên có một câu cho biết đang tìm gì.

Cuối cùng, dùng một phép kiểm tra khác. Tìm được chiều rộng thì nhân lại với chiều dài để đối chiếu diện tích. Tính phần đất còn lại thì cộng nó với phần đã bỏ để kiểm tra tổng. Bài lát giấy có thể kiểm bằng số hàng nhân số cột, thay vì chỉ tin vào phép chia diện tích.

Ví dụ 1: đi ngược từ diện tích đến chu vi

Một tấm thẻ hình chữ nhật có diện tích 84 cm² và chiều dài 12 cm. Muốn tìm chu vi, ta chưa thể lấy 84 cộng 12 vì đây là hai đại lượng khác loại. Trước hết, chiều rộng bằng 84 : 12 = 7 cm. Chu vi là 2 × (12 + 7) = 38 cm.

Kiểm tra bằng 12 × 7 = 84 cm², đúng diện tích đã cho. Trong lời giải, phép chia diện tích cho một độ dài cho ra độ dài còn lại; đáp án trung gian phải là cm chứ không phải cm². Khi đã tìm được cả hai cạnh, em mới dùng công thức chu vi hình chữ nhật.

Ví dụ 2: hai lối đi giao nhau không được trừ hai lần

Một khu đất hình chữ nhật dài 16 m, rộng 10 m. Có hai lối đi rộng 2 m: một lối kéo suốt chiều dài, lối kia kéo suốt chiều rộng. Hai lối vuông góc và giao nhau ở một hình vuông cạnh 2 m. Phần ngoài hai lối dùng trồng cây.

Diện tích cả khu đất là 16 × 10 = 160 m². Lối thứ nhất có diện tích 16 × 2 = 32 m²; lối thứ hai có diện tích 10 × 2 = 20 m². Khi cộng 32 với 20, phần giao 2 × 2 = 4 m² đã bị tính hai lần. Vì vậy diện tích hai lối đi gộp lại là 32 + 20 − 4 = 48 m².

Diện tích trồng cây bằng 160 − 48 = 112 m². Nếu lấy 160 − 32 − 20 = 108 m², em đã trừ phần giao hai lần. Có thể kiểm tra bằng cách ghép các phần đất trồng cây thành hình chữ nhật kích thước 16 − 2 = 14 m và 10 − 2 = 8 m; tích 14 × 8 cũng bằng 112 m².

Khu đất 16 m nhân 10 m có hai lối đi vuông góc rộng 2 m, phần giao 4 m vuông chỉ tính một lần
Phần giao được tô đậm để nhắc rằng nó thuộc cả hai dải, nhưng chỉ chiếm một phần diện tích thực tế.

Những điều không được suy ra chỉ từ hình nhìn thấy

Một hình vẽ nghiêng không có nghĩa hình đó không phải hình chữ nhật: ảnh chụp có thể làm biến dạng góc. Trong bài toán, cần dựa vào dữ kiện hoặc kí hiệu. Ngược lại, một hình được vẽ khá cân đối chưa đủ chứng minh là hình thoi hay hình thang cân nếu không có thông tin về cạnh và góc.

Khi cắt ghép, diện tích được giữ nguyên nếu các mảnh không bị bỏ đi, không chồng lên nhau và không để khoảng trống trong hình mới. Chu vi thì có thể thay đổi vì một số cạnh cũ trở thành đường ghép nằm bên trong. Không dùng việc “cùng diện tích” để kết luận hai hình có cùng chu vi.

Bộ bài luyện tổng hợp

Bài 1. Đọc hình trước khi tính

a) Một hình thoi có bốn cạnh dài 17 cm và hai đường chéo dài 16 cm, 30 cm. Tính chu vi và diện tích.

b) Một hình bình hành có đáy 9 cm, cạnh bên 5 cm và chiều cao ứng với đáy 4 cm. Tính chu vi và diện tích.

c) Một bạn chỉ dựa vào việc cả hai hình ở câu a, b đều có bốn cạnh để nói chúng có cùng diện tích. Nhận xét đó đúng không?

Bài 2. Vẽ và kiểm tra

a) Vẽ một tam giác đều cạnh 4 cm bằng thước và compa. Nêu ba đoạn cần đo lại.

b) Vẽ hình chữ nhật ABCD có AB = 7 cm và BC = 3 cm. Nêu hai cặp cạnh đối và hai đường chéo.

c) Vẽ một hình vuông cạnh 3 cm. So sánh diện tích của nó với hình chữ nhật ở câu b.

Bài 3. Tìm kích thước còn thiếu

a) Một hình chữ nhật có diện tích 144 cm², một cạnh dài 16 cm. Tìm cạnh còn lại và chu vi.

b) Một hình bình hành có diện tích 72 cm² và đáy dài 12 cm. Tìm chiều cao tương ứng.

c) Một hình thoi có diện tích 60 cm² và một đường chéo dài 10 cm. Tìm đường chéo còn lại.

Bài 4. Lối đi quanh vườn

Một mảnh vườn hình chữ nhật dài 20 m, rộng 14 m. Người ta làm lối đi rộng 1 m sát cả bốn phía, nằm hoàn toàn trong vườn. Phần ở giữa dùng để trồng rau.

a) Tính chiều dài và chiều rộng của phần trồng rau.

b) Tính diện tích phần trồng rau.

c) Tính diện tích lối đi và kiểm tra bằng cách cộng với diện tích trồng rau.

Bài 5. Phủ giấy có kiểm tra cách xếp

Một bảng trang trí hình chữ nhật dài 150 cm, rộng 90 cm được phủ kín bằng giấy hình vuông cạnh 30 cm. Các miếng giấy không chồng lên nhau, không có khe hở và không tính hao hụt.

a) Tính diện tích bảng và diện tích mỗi miếng giấy theo cm².

b) Tính số miếng cần dùng bằng cách chia diện tích.

c) Kiểm tra có thể xếp vừa khít các miếng nguyên theo hàng và cột hay không.

Bài 6. Cắt ghép và đường bao

Hai tấm bìa hình vuông cạnh 4 cm được ghép sát nhau theo trọn một cạnh để tạo hình chữ nhật, không chồng lấn.

a) Tìm kích thước và diện tích hình chữ nhật mới.

b) Tính tổng chu vi hai tấm vuông khi còn rời và chu vi hình chữ nhật sau khi ghép.

c) Giải thích vì sao hai kết quả chu vi ở câu b khác nhau dù diện tích không mất đi.

Lời giải chi tiết theo từng ý

Bài 1

a) Chu vi hình thoi bằng 4 × 17 = 68 cm. Diện tích bằng 16 × 30 : 2 = 240 cm². Công thức đầu dùng cạnh, công thức sau dùng hai đường chéo.

b) Chu vi bằng 2 × (9 + 5) = 28 cm. Diện tích bằng 9 × 4 = 36 cm², không lấy đáy nhân cạnh bên.

c) Không. Diện tích hai hình lần lượt là 240 cm² và 36 cm², khác nhau. Cùng số cạnh không quyết định cùng diện tích.

Bài 2

a) Vẽ một cạnh 4 cm, giữ độ mở compa 4 cm khi vẽ hai cung từ hai đầu cạnh. Chọn giao điểm làm đỉnh thứ ba. Nếu gọi tam giác là MNP, cần đo lại MN, NP, PM đều bằng 4 cm.

b) Hai cặp cạnh đối là AB và CD, BC và AD. Hai đường chéo là AC, BD. Khi dựng, hai đoạn vuông góc ở hai đầu cạnh AB phải cùng phía và cùng dài 3 cm.

c) Hình vuông có diện tích 3 × 3 = 9 cm². Hình chữ nhật có diện tích 7 × 3 = 21 cm². Hình chữ nhật lớn hơn 21 − 9 = 12 cm².

Bài 3

a) Cạnh còn lại bằng 144 : 16 = 9 cm. Chu vi bằng 2 × (16 + 9) = 50 cm. Kiểm tra: 16 × 9 = 144 cm².

b) Chiều cao bằng 72 : 12 = 6 cm. Kiểm tra: 12 × 6 = 72 cm². Không gọi 6 cm là cạnh bên vì dữ kiện chỉ xác định chiều cao.

c) Tích hai đường chéo bằng 60 × 2 = 120 cm². Đường chéo còn lại bằng 120 : 10 = 12 cm. Thử lại: 10 × 12 : 2 = 60 cm².

Bài 4

a) Chiều dài phần trồng rau bằng 20 − 1 − 1 = 18 m; chiều rộng bằng 14 − 1 − 1 = 12 m. Mỗi kích thước phải giảm ở cả hai đầu, không chỉ giảm 1 m.

b) Diện tích trồng rau bằng 18 × 12 = 216 m².

c) Diện tích cả vườn bằng 20 × 14 = 280 m². Diện tích lối đi bằng 280 − 216 = 64 m². Kiểm tra: 64 + 216 = 280 m².

Bài 5

a) Diện tích bảng bằng 150 × 90 = 13 500 cm². Một miếng giấy có diện tích 30 × 30 = 900 cm².

b) Số miếng cần dùng bằng 13 500 : 900 = 15 miếng.

c) Theo chiều dài xếp được 150 : 30 = 5 miếng, theo chiều rộng xếp được 90 : 30 = 3 miếng. Có thể xếp thành 3 hàng, mỗi hàng 5 miếng, tổng 15 miếng nguyên vừa khít.

Bài 6

a) Hình chữ nhật mới dài 4 + 4 = 8 cm, rộng 4 cm. Diện tích bằng 8 × 4 = 32 cm², cũng bằng tổng diện tích hai tấm vuông: 16 + 16 = 32 cm².

b) Tổng chu vi hai tấm rời bằng 2 × (4 × 4) = 32 cm. Chu vi hình chữ nhật mới bằng 2 × (8 + 4) = 24 cm.

c) Hai cạnh dài 4 cm áp sát nhau trở thành đường ghép bên trong. Khi tính tổng chu vi ban đầu, chúng được tính hai lần; sau khi ghép, chúng không thuộc đường bao ngoài. Vì thế chu vi giảm 4 + 4 = 8 cm, còn diện tích giữ nguyên.

Tự sửa bài theo nhóm lỗi

Nếu sai Bài 1, ôn lại cách chọn cạnh, chiều cao và đường chéo. Nếu sai Bài 2, làm lại thao tác dựng hình, đồng thời đọc tên đỉnh theo đường bao. Nếu sai Bài 3, ghi phép nhân kiểm tra sau khi tìm số đo còn thiếu. Nếu sai Bài 4, tô rõ lối đi nằm bên trong và đánh dấu hai đầu mỗi kích thước bị giảm.

Với Bài 5, luôn kiểm tra cách xếp chứ không dừng ở phép chia diện tích. Với Bài 6, dùng bút màu tô đường bao trước và sau khi ghép để thấy cạnh nào đã trở thành cạnh bên trong. Đây là cách học từ lỗi cụ thể, giúp em biết cần ôn phần nào thay vì làm lại mọi bài không có mục đích.

Thứ tự và phạm vi được đối chiếu với Toán 6 tập một, Kết nối tri thức với cuộc sống của NXB Giáo dục Việt Nam. Các đề, lời giải và hình minh họa ở đây là nội dung luyện tập riêng. Sau phần này, em sẽ ôn toàn bộ Chương IV trước khi chuyển sang tính đối xứng.

Bài trước và bài tiếp theo: Toán 6 Kết nối tri thức

Bài trước: Bài 20. Chu vi và diện tích của một số tứ giác đã học.

Bài tiếp theo: Bài tập cuối chương IV.

Luyện đề trên ClassOn

Xem đề thi công khai, ngân hàng câu hỏi và công thức — miễn phí.

Bài liên quan

Trợ giúp tại màn hình

Hướng dẫn màn hình

Chọn một chức năng hoặc xem hướng dẫn từng ô nhập và nút bấm trên màn hình này.

Chỉ dẫn chỉ giải thích thao tác; không tự bấm nút, lưu hay gửi dữ liệu.

Đọc hướng dẫn đầy đủ ↗