Hướng dẫn giải đề · Toán · Lớp 6 · Tin giáo dục

Toán 6 Bài 42: Kết quả có thể và sự kiện trong trò chơi, thí nghiệm

Học liệt kê kết quả có thể và xét sự kiện xảy ra trong Bài 42 Toán 6 Kết nối tri thức. Có ví dụ, luật tính điểm và sáu bài tập giải từng ý.

Ba bước: xác định điều quan sát, liệt kê kết quả có thể, đối chiếu điều kiện sự kiện

Kết quả có thể là kết quả mà một trò chơi hoặc thí nghiệm có thể tạo ra theo điều kiện đã cho. Sự kiện là điều ta quan tâm xem có xảy ra hay không khi biết kết quả. Muốn trả lời đúng, hãy xác định rõ đang ghi nhận điều gì, liệt kê đủ những kết quả phù hợp rồi đối chiếu kết quả thực tế với điều kiện của sự kiện.

Bài 42 Kết quả có thể và sự kiện trong trò chơi, thí nghiệm nằm sau phần Luyện tập chung sau Bài 41 và trước Bài 43 trong SGK Toán 6 tập hai Kết nối tri thức của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam. Bài dưới đây dùng tình huống tự soạn và kết quả giả định, không trình bày dữ liệu thí nghiệm thật. Chưa cần tính xác suất hoặc tỉ lệ phần trăm để làm các bài này.

Chuẩn bị và mục tiêu của bài học

Em cần biết liệt kê phần tử của một tập hợp, nhận biết số chẵn, số lẻ và đọc đúng các điều kiện như “lớn hơn”, “ít nhất”, “không quá”. Những phép cộng, trừ nhỏ sẽ giúp tính điểm trong trò chơi. Không cần đoán lượt tiếp theo để giải bài; điều cần làm là phân biệt khả năng với điều đã quan sát.

Sau bài học, em cần nêu đủ kết quả có thể trong một tình huống đơn giản, không liệt kê trùng khi các vật mang cùng nhãn, và giải thích sự kiện xảy ra hoặc không xảy ra ở một lượt cụ thể. Với trò chơi nhiều lượt, phải đọc luật tính điểm trước khi kết luận người thắng.

Muốn liệt kê, trước hết phải biết đang ghi gì

Trong mô hình gieo một con xúc xắc sáu mặt đánh số 1 đến 6, xét lượt hợp lệ khi xúc xắc nằm ổn định trên một mặt và ta đọc số ở mặt trên. Các số có thể ghi là 1, 2, 3, 4, 5, 6. Việc không biết trước lượt sắp tới ra số nào không cản trở việc liệt kê các kết quả có thể.

Bây giờ xét một hộp có bốn thẻ mang chữ A, A, B, C. Nếu lấy một thẻ và chỉ ghi chữ trên thẻ, các kết quả có thể là A, B, C, gồm ba nhãn khác nhau. Hộp có bốn thẻ vật lí nhưng chỉ có ba kết quả về chữ. Không viết A hai lần trong tập hợp chỉ vì có hai thẻ ghi A.

Nếu đánh số riêng từng thẻ và yêu cầu ghi mã thẻ, câu hỏi đã thay đổi: khi ấy có thể phân biệt bốn thẻ. Vì vậy trước khi liệt kê cần đọc chính xác đại lượng được quan sát: màu, chữ, số chấm, tổng số chấm hay danh tính từng vật. Không trộn các cách ghi vào cùng một danh sách.

Liệt kê đúng cũng không có nghĩa các kết quả có khả năng ngang nhau. Từ việc có ba nhãn A, B, C, chưa được kết luận mỗi nhãn sẽ xuất hiện như nhau trong một số lượt thử. Bài này chỉ xác định kết quả nào được phép xảy ra theo mô hình, không dùng số nhãn để suy ra một xác suất chưa có căn cứ.

Kết quả đã thấy không phải toàn bộ kết quả có thể

Giả sử năm lượt gieo xúc xắc hợp lệ cho dãy giả định 2, 5, 2, 4, 5. Các số đã xuất hiện là 2, 4, 5. Nhưng các kết quả có thể của mô hình vẫn là 1 đến 6. Chưa thấy 1, 3 hoặc 6 trong năm lượt không chứng minh chúng không thể xuất hiện ở lượt khác.

Ngược lại, số 8 không phải kết quả có thể khi chỉ đọc một mặt của xúc xắc được đánh số từ 1 đến 6. Muốn loại 8, ta dùng cấu tạo và quy tắc đọc của mô hình, không dùng lí do “chưa gieo được 8”. Đây là khác biệt giữa không xuất hiện trong dữ liệu ít lượt và không thuộc các khả năng của trò chơi.

Khi tự thực hành, cần thống nhất lượt hợp lệ trước khi bắt đầu. Nếu xúc xắc nằm nghiêng tựa vào vật khác hoặc không đọc được mặt trên, hãy ghi nhận đó là lượt chưa xác định và xử lí theo quy tắc đã thống nhất. Không tự gán kết quả thuận tiện để làm danh sách đẹp hơn.

Sự kiện xảy ra khi điều kiện được thỏa mãn

Với một lần gieo xúc xắc, xét sự kiện “số chấm là số chẵn”. Các kết quả làm sự kiện xảy ra là 2, 4, 6. Nếu lượt đã ghi là 4, sự kiện xảy ra. Nếu lượt đã ghi là 5, sự kiện không xảy ra ở lượt ấy. Không thể vì sự kiện chưa xảy ra một lần mà nói nó không thể xảy ra trong trò chơi.

Một kết quả có thể làm nhiều sự kiện cùng xảy ra. Khi ra 4, sự kiện “số chấm chẵn” và sự kiện “số chấm lớn hơn 3” đều xảy ra. Hai sự kiện khác nhau không bắt buộc loại trừ nhau. Muốn biết, hãy kiểm tra điều kiện của từng sự kiện thay vì chỉ chọn một câu đúng.

Chú ý mốc của điều kiện. “Lớn hơn 4” gồm 5, 6; “ít nhất 4” gồm 4, 5, 6. “Không quá 2” gồm 1, 2 trong mô hình xúc xắc này. Từ “không” cũng cần được đọc đầy đủ: “không ra 2” gồm mọi kết quả còn lại, không chỉ riêng số 1.

Trong sáu kết quả 1 đến 6, sự kiện số chấm chẵn gồm 2, 4, 6; khi kết quả là 4 thì sự kiện xảy ra
Danh sách khả năng khác với kết quả của một lượt. Sự kiện “chẵn” xảy ra với 2, 4 hoặc 6.

Ví dụ có hai xúc xắc và ví dụ tính điểm

Gieo hai xúc xắc, giả sử kết quả quan sát được lần lượt là 2 và 5. Tổng bằng 7. Sự kiện “tổng là số lẻ” xảy ra, còn sự kiện “tổng lớn hơn 7” không xảy ra vì 7 không lớn hơn chính nó. Sự kiện “tổng ít nhất 7” lại xảy ra vì có tính trường hợp bằng 7.

Không nhầm số chấm từng xúc xắc với tổng. Nếu đề chỉ ghi tổng, các giá trị có thể chạy từ 2 đến 12. Tổng nhỏ nhất là \(1+1=2\), lớn nhất là \(6+6=12\). Mỗi số nguyên giữa hai mốc đều đạt được bằng một cặp phù hợp; tuy nhiên bài này không kết luận những tổng ấy đồng khả năng.

Trong một trò chơi giả định, mỗi lượt ra số chẵn được 2 điểm, ra số lẻ được 0 điểm. Sau bốn lượt, người A có dãy 2, 3, 6, 1; người B có dãy 1, 4, 5, 3. A có hai lượt chẵn nên được 4 điểm, B có một lượt chẵn nên được 2 điểm. Nếu người có tổng điểm lớn hơn thắng, sự kiện “A thắng” xảy ra.

Nếu hai người bằng điểm, cần xem luật có quy định hòa hay chơi tiếp. Không mặc định luôn phải có một người thắng khi đề chưa nói. Trong các bài tự luyện dưới đây, trường hợp bằng điểm được gọi là hòa để kết luận không bị phụ thuộc một luật bổ sung chưa nêu.

Bài tập tự luyện

Bài 1. Số vật và số nhãn

Hộp giả định có sáu thẻ ghi 1, 1, 2, 4, 4, 4. Lấy một thẻ và chỉ ghi số trên thẻ.

a) Liệt kê các kết quả có thể về số ghi được.

b) Nếu lấy được thẻ ghi 4, sự kiện “số lấy được lớn hơn 2” có xảy ra không?

c) Sự kiện “không lấy được số 1” xảy ra với những kết quả nào?

Bài 2. Hiểu đúng các từ chỉ điều kiện

Gieo một xúc xắc sáu mặt mang số 1 đến 6, đọc mặt trên ở lượt hợp lệ.

a) Liệt kê các kết quả thỏa “ít nhất 3”.

b) Liệt kê các kết quả thỏa “lớn hơn 3”.

c) Nếu ra 3 thì hai sự kiện ở trên xảy ra như thế nào?

Bài 3. Màu sắc và sự kiện

Túi giả định chỉ có bóng đỏ, xanh và vàng; mỗi màu có ít nhất một quả. Lấy một quả và ghi màu.

a) Liệt kê các kết quả có thể.

b) Sự kiện “không lấy bóng xanh” xảy ra với những màu nào?

c) Nếu lấy bóng vàng, sự kiện “lấy bóng đỏ hoặc vàng” có xảy ra không?

Bài 4. Nhìn một dãy quan sát

Sáu lượt gieo xúc xắc hợp lệ trong bài tập cho dãy 1, 1, 3, 5, 3, 1.

a) Các số nào đã xuất hiện trong sáu lượt?

b) Có được kết luận xúc xắc không thể ra số chẵn không?

c) Sự kiện “ra số lớn hơn 4” đã xảy ra ở lượt thứ mấy?

Bài 5. Tổng của hai xúc xắc

Hai xúc xắc sáu mặt mang số 1 đến 6 lần lượt ra 3 và 5.

a) Tính tổng số chấm và xét sự kiện “tổng là số chẵn”.

b) Sự kiện “tổng lớn hơn 8” có xảy ra không?

c) Tổng 1 hoặc tổng 13 có thể xảy ra trong mô hình này không? Nêu lí do.

Bài 6. Kết luận thắng hoặc hòa theo luật

Luật giả định: mỗi người gieo xúc xắc bốn lượt; mỗi lượt ra số chẵn được 3 điểm, ra số lẻ bị trừ 1 điểm. Người có tổng điểm cao hơn thắng; bằng điểm thì hòa. A ghi 2, 4, 1, 6; B ghi 3, 2, 5, 4.

a) Tính điểm của A.

b) Tính điểm của B.

c) Sự kiện “B thắng” có xảy ra không? Hai người có hòa không?

Lời giải từng ý

Bài 1

a) Các kết quả có thể là 1, 2, 4. Có ba số khác nhau dù hộp có sáu thẻ. Các thẻ cùng ghi 4 tạo ra cùng kết quả nếu ta chỉ quan tâm số, nên không viết ba lần số 4 trong tập hợp kết quả.

b) Có xảy ra vì 4 lớn hơn 2. Đây là kết luận cho lượt đã lấy được số 4, không phải dự đoán chắc chắn trước khi lấy. Nếu kết quả thay đổi, cần xét lại điều kiện.

c) Các kết quả phù hợp là 2 và 4. Không lấy số 1 không có nghĩa chỉ lấy số 2 vì hộp còn thẻ ghi 4. Kiểm tra toàn bộ danh sách khả năng giúp không bỏ sót.

Bài 2

a) Các kết quả là 3, 4, 5, 6. “Ít nhất 3” có nghĩa từ 3 trở lên, nên phải giữ số 3 trong danh sách.

b) Các kết quả là 4, 5, 6. “Lớn hơn 3” không bao gồm trường hợp bằng 3. Hai câu hỏi chỉ khác vài chữ nhưng danh sách khác nhau một kết quả.

c) Khi ra 3, sự kiện “ít nhất 3” xảy ra, còn sự kiện “lớn hơn 3” không xảy ra. Không dùng một câu trả lời chung cho cả hai điều kiện.

Bài 3

a) Các kết quả về màu là đỏ, xanh, vàng. Đề đã cho mỗi màu có ít nhất một quả và không có màu khác, nên danh sách vừa đủ, không thêm tím hoặc đen.

b) Sự kiện xảy ra khi lấy đỏ hoặc vàng. Hai màu này đều khác xanh. Không cần biết chính xác số quả từng màu để liệt kê các màu thỏa điều kiện.

c) Có xảy ra. Vàng là một trong hai màu được nêu trong điều kiện “đỏ hoặc vàng”. Một quả bóng không cần đồng thời mang cả hai màu mới làm sự kiện đó xảy ra.

Bài 4

a) Các số đã xuất hiện là 1, 3, 5. Danh sách này mô tả những giá trị đã thấy, không phải số lượt của từng giá trị. Sáu lượt vẫn được giữ trong bản ghi gốc.

b) Không. Dãy chỉ cho biết chưa có số chẵn trong sáu lượt. Theo mô hình xúc xắc mang các số 1 đến 6, các số 2, 4, 6 vẫn là kết quả có thể. Không đổi mô hình chỉ vì một đợt ngắn chưa thấy đủ mặt.

c) Chỉ ở lượt thứ tư vì đó là lượt ra 5. Các lượt ra 1 hoặc 3 đều không thỏa điều kiện lớn hơn 4. Đếm theo vị trí trong dãy giúp tránh nhầm “số 5” với “lượt thứ năm”.

Bài 5

a) Tổng là \(3+5=8\), là số chẵn, nên sự kiện xảy ra. Hai số riêng đều lẻ nhưng câu hỏi xét tổng; không trả lời theo tính chẵn lẻ của riêng một xúc xắc.

b) Không xảy ra vì tổng bằng 8, không lớn hơn 8. Nếu câu hỏi là “tổng ít nhất 8” thì kết luận khác, nhưng không được tự đổi điều kiện của đề.

c) Không thể có tổng 1 vì mỗi xúc xắc ít nhất là 1, tổng ít nhất là 2. Không thể có tổng 13 vì mỗi xúc xắc nhiều nhất là 6, tổng nhiều nhất là 12. Hai kết luận dựa vào giới hạn của mô hình, không dựa vào số lượt đã thử.

Bài 6

a) A có ba lượt chẵn và một lượt lẻ, nên điểm là \(3\times3-1=8\). Có thể cộng từng lượt: 3 + 3 − 1 + 3 = 8 để đối chiếu.

b) B có hai lượt chẵn và hai lượt lẻ, nên điểm là \(2\times3-2=4\). Kiểm tra theo dãy: −1 + 3 − 1 + 3 = 4. Phải tính cả các điểm bị trừ, không chỉ đếm lượt được cộng.

c) Sự kiện “B thắng” không xảy ra vì 4 nhỏ hơn 8. Hai người không hòa vì tổng điểm khác nhau. Theo luật đã nêu, A thắng; kết luận này không dự báo ai sẽ thắng ở một ván khác.

Cách tự kiểm tra mà không đoán mò

Trước khi trả lời, ghi một dòng mô tả kết quả cần quan sát, một dòng liệt kê khả năng và một dòng nêu điều kiện của sự kiện. Nếu đề cho kết quả của một lượt, kiểm tra trực tiếp kết quả đó. Nếu đề cho nhiều lượt và luật tính điểm, tính từng lượt hoặc đếm các loại lượt rồi cộng có kiểm tra.

Luôn tách ba câu: “có thể xảy ra”, “đã xảy ra trong bản ghi” và “xảy ra ở lượt đang xét”. Đừng thay ba câu ấy cho nhau. Khi nắm rõ sự khác biệt, em đã có nền tảng để học xác suất thực nghiệm ở bài tiếp theo mà không nhầm số nhãn với số lượt quan sát.

Bài liền kề

Bài trước: Luyện tập chung sau Bài 41.

Bài sau: Bài 43. Xác suất thực nghiệm.

Luyện đề trên ClassOn

Xem đề thi công khai, ngân hàng câu hỏi và công thức — miễn phí.

Bài liên quan

Trợ giúp tại màn hình

Hướng dẫn màn hình

Chọn một chức năng hoặc xem hướng dẫn từng ô nhập và nút bấm trên màn hình này.

Chỉ dẫn chỉ giải thích thao tác; không tự bấm nút, lưu hay gửi dữ liệu.

Đọc hướng dẫn đầy đủ ↗