Hướng dẫn giải đề · Toán · Lớp 6 · Tin giáo dục

Toán 6: Luyện tập chung sau Bài 41

Luyện quy trình từ câu hỏi đến bảng, biểu đồ cột và cột kép. Dữ liệu giả định, năm bài có lời giải và kiểm tra giới hạn khi so sánh hai nhóm.

Biểu đồ cột tổng phiếu: giáo viên 6, lập trình viên 7, đầu bếp 5, nghề khác 2; trục đứng đơn vị phiếu bắt đầu ở 0.

Luyện tập chung sau Bài 41 rèn một chuỗi công việc: đặt câu hỏi, thu thập hoặc đọc dữ liệu, lập bảng, chọn biểu đồ và viết nhận xét có căn cứ. Điều cần đạt không chỉ là vẽ cột đúng chiều cao. Người đọc còn phải biết số liệu đến từ đâu, mỗi người được chọn bao nhiêu phương án và hai nhóm có được so sánh trong cùng điều kiện hay không.

Theo mục lục Toán lớp 6 tập hai Kết nối tri thức với cuộc sống, mục Luyện tập chung này nằm sau Biểu đồ cột kép và trước Bài 42. Kết quả có thể và sự kiện trong trò chơi, thí nghiệm. Hoạt động của sách xoay quanh lựa chọn nghề nghiệp tương lai và quy trình thu thập, lập bảng, vẽ biểu đồ, phân tích. Bài luyện dưới đây dùng dữ liệu giả định mới để thực hành quy trình ấy, không sao chép bảng hoặc phiếu của sách.

1. Xác định câu hỏi trước khi đếm

Giả sử hai nhóm A và B cùng thực hành đọc một bộ phiếu giả định về nghề muốn tìm hiểu. Mỗi nhóm có mười phiếu hợp lệ. Mỗi phiếu chọn đúng một phương án trong bốn phương án: giáo viên, lập trình viên, đầu bếp, nghề khác. Câu hỏi là “Bạn muốn tìm hiểu nghề nào trong hoạt động này?”, không phải khẳng định người trả lời chắc chắn sẽ làm nghề đó sau này.

Việc giới hạn một lựa chọn giúp tổng số lượt chọn bằng số phiếu hợp lệ. Nếu cho phép chọn nhiều phương án, tổng lượt chọn có thể lớn hơn số người và không thể dùng cùng cách kiểm tra tổng. Bởi vậy, trước khi đếm, phải đọc quy tắc phiếu. Một ô không được đánh dấu có thể mang nhiều ý nghĩa: bỏ câu hỏi, phiếu chưa hoàn thiện hoặc lỗi ghi nhận. Không tự coi mọi phiếu trống là lựa chọn “nghề khác”.

Trong bài này không cần khảo sát người thật, không ghi tên, giới tính, địa chỉ hay thông tin gia đình của học sinh. Nhóm A và B chỉ là nhãn của hai bộ phiếu giả định để so sánh. Nếu giáo viên tổ chức một hoạt động thực tế khác, phạm vi thu thập phải phù hợp nhiệm vụ và có hướng dẫn riêng. Số liệu mô phỏng ở đây không được giới thiệu như kết quả khảo sát của một lớp hoặc một trường thật.

2. Bảng dữ liệu chung

Bộ phiếu giả định đã được tổng hợp như bảng dưới. Các nhóm cùng dùng một câu hỏi, cùng danh sách phương án và cùng quy tắc mỗi phiếu chọn một phương án. Điều này cho phép so sánh các số đếm theo từng nghề một cách trực tiếp trong phạm vi bài toán. Không trộn thêm một nguồn có câu hỏi hoặc cách chọn khác vào bảng chỉ vì tên nghề giống nhau.

Số phiếu chọn nghề muốn tìm hiểu trong dữ liệu giả định
Phương án Nhóm A (phiếu) Nhóm B (phiếu) Cả hai nhóm (phiếu)
Giáo viên 4 2 6
Lập trình viên 3 4 7
Đầu bếp 2 3 5
Nghề khác 1 1 2
Tổng 10 10 20

Kiểm tra bảng theo hai hướng. Theo hàng, cộng nhóm A và B để ra tổng từng phương án. Theo cột, cộng các nghề để ra tổng phiếu của mỗi nhóm. Tổng cả hai nhóm phải vừa bằng tổng các hàng nghề, vừa bằng tổng hai cột nhóm. Nếu hai kết quả khác nhau, cần quay lại các ô để tìm lỗi, không sửa tùy ý một ô nhằm ép tổng khớp.

Ngay cả khi hai tổng khớp, bảng vẫn có thể ghi nhầm hai nhóm cho nhau ở một hàng. Vì vậy phép cộng là một bước kiểm tra, không thay thế đối chiếu với phiếu gốc. Trong bài giả định, bảng là dữ kiện cho trước; khi thực hành với danh sách tự tạo, em nên đánh dấu từng phiếu sau khi đếm để tránh đếm hai lần hoặc bỏ sót. Không cần thu thập tên người để thực hiện bước kiểm tra số lượng này.

3. Chọn biểu đồ theo câu hỏi

Nếu muốn biết phương án nào có tổng lượt chọn cao nhất, biểu đồ cột cho tổng hai nhóm là phù hợp. Mỗi phương án có một cột, chiều cao lần lượt là sáu, bảy, năm và hai phiếu. Nếu muốn so sánh A với B trong từng phương án, biểu đồ cột kép giúp đặt hai cột cạnh nhau. Hai biểu đồ trả lời hai kiểu câu hỏi khác nhau, dù đều xuất phát từ cùng một bảng.

Biểu đồ tổng làm rõ số phiếu của từng phương án trên cả hai nhóm.

Khi vẽ, ghi tên biểu đồ, tên nhóm trên trục ngang và đơn vị phiếu trên trục đứng. Dùng các vạch chia đều nhau và bắt đầu các cột từ cùng mốc không để chiều cao phản ánh số lượng. Chiều rộng các cột nên bằng nhau. Với cột kép, giữ thứ tự A rồi B ở mọi cặp và có chú giải rõ, không để màu đổi ý nghĩa giữa các nghề.

Biểu đồ cột kép nhóm A và B theo bốn phương án: giáo viên 4 và 2, lập trình viên 3 và 4, đầu bếp 2 và 3, nghề khác 1 và 1. Các cột cùng mốc 0 và cùng thang đo.
Đọc chú giải trước khi so sánh hai cột của một cặp.

Các số ghi trên đỉnh cột hỗ trợ việc đọc chính xác, nhưng không thay thế yêu cầu vẽ đúng tỷ lệ. Không vẽ cột số bốn cao gấp ba cột số hai rồi dựa vào nhãn để giải thích. Bảng văn bản đi kèm cũng cần khớp với hình để người không phân biệt được màu vẫn đọc được dữ liệu. Trong hình của bài, các nhãn số và bảng cung cấp thông tin tương đương.

4. Bài một: kiểm tra bảng

Dùng bảng dữ liệu giả định trên. Không xem các lựa chọn là dự báo chắc chắn về nghề nghiệp tương lai.

a) Kiểm tra tổng số phiếu của từng nhóm.

b) Tính tổng phiếu của bốn phương án rồi kiểm tra tổng chung.

c) Một bản chép ghi tổng phiếu giáo viên là 7. Có phù hợp bảng không?

Lời giải

a) Nhóm A có 4 cộng 3 cộng 2 cộng 1 bằng 10 phiếu. Nhóm B có 2 cộng 4 cộng 3 cộng 1 cũng bằng 10 phiếu. Mỗi tổng khớp số phiếu hợp lệ đã nêu trong giả thiết.

b) Các tổng theo nghề lần lượt là 6, 7, 5 và 2 phiếu. Cộng được 20 phiếu, bằng \(10+10\) của hai nhóm. Hai cách cộng cho cùng kết quả, đáp ứng phép kiểm tra tổng.

c) Không phù hợp. Tổng giáo viên phải bằng 4 cộng 2 bằng 6, không phải 7. Cần sửa ô tổng ấy theo hai số thành phần; không tăng số của nhóm A hoặc B chỉ để giữ một tổng chép sai.

5. Bài hai: so sánh theo đúng phạm vi

Tiếp tục dùng bảng và hai biểu đồ của cùng bộ phiếu.

a) Phương án nào có tổng phiếu cao nhất và thấp nhất?

b) Với phương án giáo viên, nhóm nào nhiều phiếu hơn và hơn bao nhiêu?

c) Có thể nói nhóm A có nhiều phiếu hơn nhóm B ở tất cả phương án không?

Lời giải

a) Lập trình viên cao nhất với 7 phiếu, nghề khác thấp nhất với 2 phiếu. Nhận xét chỉ áp dụng trong bốn phương án và hai nhóm giả định đang xét, không mô tả lựa chọn của toàn trường.

b) Nhóm A nhiều hơn nhóm B ở phương án giáo viên: \(4-2=2\) phiếu. Trên biểu đồ cột kép, cột A ở cặp giáo viên cao hơn, nhưng cần đọc số để xác định mức chênh chính xác.

c) Không. Ở lập trình viên, A có 3 còn B có 4; ở đầu bếp, A có 2 còn B có 3. Ở nghề khác hai nhóm bằng nhau. Chỉ có phương án giáo viên là A nhiều hơn B.

6. Bài ba: kiểm tra cách biểu diễn

Một bạn muốn vẽ lại cùng bộ dữ liệu để trình bày trước nhóm. Hãy đánh giá các lựa chọn sau.

a) Muốn so sánh tổng số phiếu từng nghề, nên dùng cột đơn theo tổng hay chỉ dùng cột nhóm A?

b) Có được dùng màu xanh cho A ở cặp đầu rồi dùng màu xanh cho B ở cặp thứ hai mà không đổi chú giải không?

c) Nếu biểu diễn tổng bằng biểu đồ tranh với mỗi biểu tượng tương ứng hai phiếu, phương án lập trình viên cần bao nhiêu biểu tượng?

Lời giải

a) Nên dùng cột đơn của tổng hai nhóm. Chỉ dùng A sẽ bỏ phần dữ liệu của B và không trả lời đúng câu hỏi về tổng. Không được đặt tiêu đề “cả hai nhóm” cho hình chỉ chứa số liệu một nhóm.

b) Không. Màu phải có ý nghĩa nhất quán theo chú giải. Đổi màu giữa các cặp khiến người xem có thể đọc đảo số của hai nhóm. Nên giữ cùng thứ tự cột và cùng ký hiệu ở mọi phương án.

c) Bảy phiếu cần ba biểu tượng đầy đủ và một nửa biểu tượng. Ba hình đầy đủ biểu diễn sáu phiếu, nửa hình biểu diễn một phiếu. Phải ghi rõ chú giải, không làm tròn lên bốn hình đầy đủ vì như vậy sẽ thành tám phiếu.

7. Bài bốn: khi có phiếu thiếu hoặc không hợp lệ

Xét một tình huống mới, độc lập với bảng đã hoàn chỉnh: một nhóm phát 10 phiếu, nhận 8 phiếu hợp lệ chọn đúng một phương án, còn 2 phiếu chưa trả lại. Không biết lựa chọn của hai phiếu còn thiếu.

a) Có được đưa hai phiếu thiếu vào mục nghề khác không?

b) Tổng số lượt chọn đã xác nhận là bao nhiêu?

c) Nếu một phương án có 0 phiếu trong tám phiếu hợp lệ, có thể kết luận cả mười người đều không chọn phương án ấy không?

Lời giải

a) Không. Nghề khác là một lựa chọn nội dung, còn chưa trả phiếu là trạng thái thiếu thông tin. Gộp hai trạng thái sẽ tạo ra số liệu không được quan sát. Cần ghi riêng hai phiếu chưa có dữ liệu.

b) Đã xác nhận tám lượt chọn, vì mỗi phiếu hợp lệ có đúng một lựa chọn. Mười là số phiếu phát ra, không phải số câu trả lời đã biết. Khi lập bảng hiện tại, tổng các phương án phải bằng tám.

c) Không. Số không chỉ áp dụng cho tám phiếu đã biết. Hai phiếu chưa trả có thể chọn phương án đó, nên chưa kết luận được cho cả mười. Cần nêu rõ phạm vi người trả lời khi viết nhận xét.

8. Bài năm: sửa một nhận xét quá mức

Dựa trên bảng giả định đầu bài, hãy phân biệt mô tả đúng dữ liệu với suy luận vượt dữ kiện.

a) “Có bảy phiếu chọn tìm hiểu nghề lập trình viên trong hai nhóm.” Nhận xét này đúng không?

b) “Chắc chắn bảy bạn sẽ làm lập trình viên khi trưởng thành.” Nhận xét này có được dữ liệu chứng minh không?

c) Nếu thay nhóm B bằng một nhóm có 30 phiếu, có thể nhìn số phiếu lớn hơn rồi khẳng định mức độ lựa chọn tương đối cao hơn ngay không?

Lời giải

a) Đúng. Tổng phương án lập trình viên là 3 cộng 4 bằng 7 phiếu, và câu nhận xét giữ đúng nội dung “chọn tìm hiểu” cùng phạm vi hai nhóm.

b) Không. Câu hỏi chỉ ghi mong muốn tìm hiểu trong hoạt động, không xác định nghề nghiệp thực tế sau này. Cần bỏ từ chắc chắn và giữ nhận xét về lựa chọn đã ghi nhận, không biến nó thành dự báo.

c) Không thể kết luận ngay. Hai tổng số phiếu khác nhau nên số đếm cao hơn có thể chỉ phản ánh quy mô nhóm lớn hơn. Cần biết tổng mỗi nhóm và làm rõ đang so sánh số lượng hay tỷ lệ; bài này chỉ kết luận trực tiếp cho hai nhóm mười phiếu đã cho.

9. Hoàn thiện sản phẩm và tự rà soát

Một bài thực hành hoàn chỉnh nên có câu hỏi và quy tắc lựa chọn, bảng dữ liệu, biểu đồ phù hợp, vài nhận xét giới hạn trong dữ kiện và ghi chú phần còn thiếu nếu có. Trước khi nộp, kiểm tra tổng theo cả hàng và cột, chú giải màu, đơn vị, mốc không và nhãn từng nhóm. Nếu bạn khác không biết câu hỏi ban đầu mà vẫn đọc hiểu bảng và hình, cách trình bày đã rõ hơn.

Đừng dùng một biểu đồ đẹp để che dữ liệu chưa kiểm tra. Khi phát hiện sai, sửa từ bảng hoặc nguồn ban đầu rồi cập nhật cả hình và nhận xét. Không chỉ thay nhãn ở một cột nhưng giữ các kết luận cũ. Sau mục này, bài tiếp theo chuyển sang kết quả có thể và sự kiện trong trò chơi, thí nghiệm; không cần đưa công thức xác suất vào phần luyện thống kê hiện tại.

Nguồn và thứ tự học

Phạm vi đối chiếu với SGK Toán 6 tập hai của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam. Bài trước: Bài 41. Biểu đồ cột kép. Bài sau: Bài 42. Kết quả có thể và sự kiện trong trò chơi, thí nghiệm.

Bài liền kề

Bài trước: Bài 41. Biểu đồ cột kép.

Bài sau: Bài 42. Kết quả có thể và sự kiện trong trò chơi, thí nghiệm.

Luyện đề trên ClassOn

Xem đề thi công khai, ngân hàng câu hỏi và công thức — miễn phí.

Bài liên quan

Trợ giúp tại màn hình

Hướng dẫn màn hình

Chọn một chức năng hoặc xem hướng dẫn từng ô nhập và nút bấm trên màn hình này.

Chỉ dẫn chỉ giải thích thao tác; không tự bấm nút, lưu hay gửi dữ liệu.

Đọc hướng dẫn đầy đủ ↗