Hướng dẫn giải đề · Toán · Lớp 6 · Tin giáo dục

Toán 6: Hoạt động thể thao nào được yêu thích nhất trong hè?

Thực hành thống kê thể thao hè bằng dữ liệu giả định: lập bảng, vẽ cột kép và so sánh 45% với 40% khi hai nhóm khác số phiếu. Có lời giải.

Ở dữ liệu giả định, nhóm A có 9 trên 20 phiếu bóng đá, bằng 45%; nhóm B có 12 trên 30 phiếu, bằng 40%.

Hoạt động thể thao nào được yêu thích nhất trong hè là một hoạt động thực hành trải nghiệm của Toán 6 Kết nối tri thức. Qua việc đặt câu hỏi, lập bảng và so sánh kết quả, em luyện cách sử dụng dữ liệu để đưa ra nhận xét có căn cứ. Điều quan trọng không chỉ là tìm cột cao nhất mà còn hiểu mỗi số đang mô tả nhóm nào.

Bài thực hành dưới đây dùng hai nhóm phiếu hoàn toàn giả định, không phải kết quả khảo sát thật. Em không cần thu tên, giới tính, lớp học, địa chỉ, sức khỏe hoặc thông tin cá nhân của học sinh. Các số tự tạo đủ để luyện thống kê mà không phải hỏi dữ liệu riêng tư của bất kì ai.

1. Xác định câu hỏi và giới hạn lựa chọn

Giả sử một bài mô phỏng chỉ cho chọn một trong ba hoạt động: bóng đá, cầu lông hoặc bóng rổ. Câu hỏi của phiếu là “Trong ba hoạt động đã nêu, em chọn hoạt động nào?”. Mỗi phiếu hợp lệ ghi đúng một lựa chọn. Đây là lựa chọn trong một danh sách giới hạn, không phải câu hỏi về tất cả môn thể thao trên thế giới.

Nhóm A có hai mươi phiếu hợp lệ và nhóm B có ba mươi phiếu hợp lệ. A và B chỉ là tên hai bộ dữ liệu giả định, không đại diện cho giới tính, độ tuổi, lớp hoặc khả năng vận động. Không suy diễn rằng sự khác nhau giữa hai nhóm là do một đặc điểm cá nhân chưa được cung cấp.

Trước khi đếm, cần thống nhất cách ghi tên hoạt động và quy tắc một lựa chọn. Nếu một phiếu chọn hai ô, nó chưa đáp ứng quy tắc của bài. Nếu bỏ trống, ta chưa biết câu trả lời. Không tự chuyển phiếu trống thành bóng rổ, không coi đó là câu trả lời “không thích thể thao”.

2. Lập bảng số lượng

Số phiếu lựa chọn trong hai nhóm giả định
Hoạt động Nhóm A Nhóm B Tổng
Bóng đá 9 12 21
Cầu lông 7 11 18
Bóng rổ 4 7 11

Đọc bằng lời: nhóm A có chín phiếu chọn bóng đá, bảy phiếu cầu lông và bốn phiếu bóng rổ. Nhóm B tương ứng có mười hai, mười một và bảy phiếu. Tổng nhóm A là hai mươi, tổng nhóm B là ba mươi, tổng cả hai nhóm là năm mươi phiếu.

Kiểm tra theo hàng cho các tổng hai mươi mốt, mười tám và mười một. Cộng ba tổng này cũng được năm mươi. Hai cách kiểm tra giúp phát hiện lỗi cộng, nhưng vẫn cần đối chiếu từng cột, vì đổi nhầm tên hai môn có thể không làm tổng thay đổi.

Trong mỗi nhóm, bóng đá có số phiếu cao nhất trong ba lựa chọn. Khi gộp cả hai nhóm, bóng đá cũng cao nhất với hai mươi mốt phiếu. Câu kết luận phải giữ phạm vi “trong bộ dữ liệu giả định này”, không thay bằng nhận định mọi học sinh đều thích bóng đá nhất.

3. Vẽ biểu đồ phù hợp với câu hỏi

Muốn so số phiếu của A và B ở mỗi hoạt động, có thể dùng biểu đồ cột kép. Hai cột của cùng hoạt động đặt cạnh nhau, có chú giải và nhãn nhóm. Trục đứng bắt đầu ở không, chia đều, ghi đơn vị phiếu. Màu sắc giúp phân biệt nhưng không thay thế nhãn.

Biểu đồ cột kép số phiếu giả định: bóng đá A9 B12, cầu lông A7 B11, bóng rổ A4 B7. Tổng nhóm A20 và nhóm B30 nên không so mức độ ưa thích chỉ bằng chiều cao cột.
Hình biểu diễn số lượng phiếu, không phải phần trăm. Hai nhóm có tổng số phiếu khác nhau.

Nếu chỉ cần tổng số phiếu theo hoạt động, biểu đồ cột đơn với ba cột hai mươi mốt, mười tám và mười một là đủ. Không nên dùng biểu đồ đường để ngụ ý xu hướng theo thời gian, vì ba hoạt động không phải ba mốc thời gian liên tiếp.

Khi đọc hình, hãy phân biệt câu hỏi “nhóm nào có nhiều phiếu chọn bóng đá hơn?” với câu hỏi “bóng đá chiếm tỉ lệ cao hơn trong nhóm nào?”. Câu thứ nhất hỏi số lượng; câu thứ hai cần xét cả tổng phiếu của từng nhóm. Một hình đếm không tự trả lời đầy đủ cả hai.

4. Ít phiếu hơn nhưng tỉ lệ cao hơn

Nhóm B có mười hai phiếu bóng đá, nhiều hơn chín phiếu của A. Tuy nhiên, nhóm B cũng có nhiều phiếu tổng cộng hơn. Tỉ lệ bóng đá trong A là \(\frac{9}{20}\) = 45%; trong B là \(\frac{12}{30}\) = 40%. Vì vậy, A có số phiếu bóng đá thấp hơn nhưng tỉ lệ lựa chọn bóng đá cao hơn.

Đây không phải mâu thuẫn. Một nhóm nhỏ có thể dành phần lớn hơn của nhóm cho một lựa chọn, dù số phiếu tuyệt đối vẫn thấp. Mẫu số hai mươi và ba mươi là phần không thể bỏ qua trong phép so sánh này.

Tỉ lệ lựa chọn theo đúng tổng từng nhóm
Hoạt động Nhóm A, tổng 20 Nhóm B, tổng 30
Bóng đá 45% 40%
Cầu lông 35% \(\frac{11}{30}\), khoảng 36,7%
Bóng rổ 20% \(\frac{7}{30}\), khoảng 23,3%

Chênh lệch tỉ lệ bóng đá là năm điểm phần trăm, từ 40% đến 45%. Không gọi đó là năm phiếu, vì phiếu là đơn vị đếm khác. Cũng không tự gọi là tăng theo thời gian, bởi A và B là hai nhóm chứ không phải trước và sau của một cuộc khảo sát.

Trong bảng phần trăm, cầu lông và bóng rổ của B được làm tròn đến một chữ số thập phân. Khi cần tính chính xác, giữ phân số \(\frac{11}{30}\) và \(\frac{7}{30}\). Không lấy các giá trị đã làm tròn để chứng minh những đẳng thức cần độ chính xác tuyệt đối.

5. Nhóm bằng nhau và nhóm khác nhau

Nếu hai nhóm có cùng số phiếu hợp lệ, chẳng hạn đều hai mươi, so sánh số phiếu của một lựa chọn cũng cho cùng thứ tự với so sánh tỉ lệ vì mẫu số bằng nhau. Nhưng điều đó không biến hai nhóm thành đại diện của toàn trường; tính đại diện là vấn đề khác với phép so sánh phân số.

Trong dữ liệu đang xét, tổng hai nhóm không bằng nhau nên cần ghi cả số lượng lẫn tỉ lệ. Không lấy chín chia ba mươi hoặc mười hai chia hai mươi, vì như vậy tử và mẫu đến từ hai nhóm khác nhau. Tử số phải là một phần của đúng nhóm mà mẫu số mô tả.

Nếu gộp hai nhóm, tỉ lệ bóng đá là \(\frac{21}{50}\) = 42%. Không lấy trung bình đơn giản của 45% và 40% để thay thế, vì hai nhóm có quy mô khác nhau. Trung bình đó bằng 42,5%, không phải tỉ lệ của năm mươi phiếu trong bảng.

6. Giới hạn của kết luận và đề xuất

Bảng cho biết lựa chọn trong ba phương án của hai bộ phiếu giả định. Nó không cho biết người chọn có tham gia thật không, có sân tập không hoặc muốn học vào thời gian nào. Một lựa chọn trong phiếu không tự trở thành một đăng kí tham dự.

Trong bài tập, em có thể đề xuất “nếu chỉ dựa vào bảng này, nên xem xét bóng đá vì có nhiều phiếu nhất”. Nhưng phải nói rõ đây mới là nhận xét từ dữ liệu lựa chọn, chưa đủ quyết định tổ chức hoạt động thật. Điều kiện địa điểm, người hướng dẫn và những thông tin cần thiết khác chưa được bài cung cấp.

Không đưa ra khuôn mẫu rằng một giới tính hoặc lứa tuổi luôn thích một môn nhất. Nhóm A và B không có các nhãn đó, và dữ liệu giả định không chứng minh những khẳng định về con người thật. Mục tiêu của bài là học quy trình phân tích, không phân loại cá nhân.

7. Bài tập và lời giải từng ý

Bài tập 1. Kiểm tra bảng

Dùng bảng số lượng phiếu.

a) Tính tổng số phiếu của A và B.

b) Tính tổng số phiếu cầu lông ở cả hai nhóm.

c) Vì sao một phiếu bỏ trống không được tự ghi thành số không cho một môn?

Lời giải bài tập 1

a) A có 9 + 7 + 4 = 20 phiếu; B có 12 + 11 + 7 = 30 phiếu.

b) Tổng cầu lông là 7 + 11 = 18 phiếu.

c) Bỏ trống là chưa biết lựa chọn. Cần ghi trạng thái thiếu hoặc xác minh theo quy tắc, không tự gán câu trả lời thay người điền.

Bài tập 2. Số lượng và tỉ lệ

Xét riêng lựa chọn bóng đá.

a) Nhóm nào có nhiều phiếu bóng đá hơn, hơn bao nhiêu?

b) Tính tỉ lệ bóng đá trong từng nhóm.

c) Nhóm nào có tỉ lệ cao hơn, chênh bao nhiêu điểm phần trăm?

Lời giải bài tập 2

a) B có nhiều hơn A ba phiếu, vì 12 − 9 = 3.

b) A có \(\frac{9}{20}\) = 45%; B có \(\frac{12}{30}\) = 40%.

c) A cao hơn năm điểm phần trăm. Không nhầm kết luận này với câu hỏi về số phiếu ở ý a.

Bài tập 3. Gộp dữ liệu

Xét cả hai nhóm như một bộ năm mươi phiếu.

a) Có bao nhiêu phiếu bóng đá?

b) Tỉ lệ bóng đá trong bộ gộp là bao nhiêu?

c) Vì sao không dùng trung bình 42,5% của hai tỉ lệ nhóm?

Lời giải bài tập 3

a) Có 9 + 12 = 21 phiếu bóng đá.

b) Tỉ lệ đúng là \(\frac{21}{50}\) = 42%.

c) Vì A và B có số phiếu khác nhau. Gộp dữ liệu phải cộng số phiếu lựa chọn và tổng phiếu tương ứng, không coi mỗi nhóm có cùng trọng lượng.

Bài tập 4. Chọn biểu đồ và cách nói

Xét các nhiệm vụ độc lập dưới đây.

a) Muốn so A và B theo từng môn, nên chọn biểu đồ nào?

b) Có thể kết luận mọi học sinh đều thích bóng đá nhất không?

c) Có nên hiểu nhóm B là thời điểm sau nhóm A không?

Lời giải bài tập 4

a) Biểu đồ cột kép phù hợp để đặt hai số cạnh nhau cho mỗi môn; cần kèm tổng nhóm khi giải thích tỉ lệ.

b) Không. Dữ liệu chỉ là hai nhóm phiếu giả định với ba lựa chọn giới hạn.

c) Không. Hai nhãn chỉ hai nhóm độc lập, không có thông tin về diễn biến theo thời gian.

8. Hoàn thiện sản phẩm học tập

Em có thể trình bày sản phẩm bằng một bảng số lượng, một biểu đồ và vài câu nhận xét. Trước khi nộp, đọc lại tiêu đề, đơn vị, chú giải và tổng nhóm. Kiểm tra một nhận xét về số lượng và một nhận xét về tỉ lệ để thấy rõ chúng trả lời những câu hỏi khác nhau.

Nếu làm nhóm, các bạn có thể phân công kiểm phép cộng, tính phần trăm và đọc nhãn hình dựa trên chính dữ liệu giả định này. Không cần tạo biểu mẫu trực tuyến thu thập thông tin cá nhân. Một bài trình bày tốt cần rõ giới hạn và kiểm chứng được phép tính, không cần mạo nhận đã tiến hành khảo sát thật.

Nguồn đối chiếu

Tên và quy trình hoạt động được đối chiếu với Toán 6 tập 2 của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam. Hai bộ phiếu, số liệu, câu hỏi và hình được biên soạn mới, không chép dữ liệu sách.

Bài liền kề

Bài trước: Kế hoạch chi tiêu cá nhân và gia đình.

Bài sau: Vẽ hình đơn giản với phần mềm GeoGebra (tập hai).

Luyện đề trên ClassOn

Xem đề thi công khai, ngân hàng câu hỏi và công thức — miễn phí.

Bài liên quan

Trợ giúp tại màn hình

Hướng dẫn màn hình

Chọn một chức năng hoặc xem hướng dẫn từng ô nhập và nút bấm trên màn hình này.

Chỉ dẫn chỉ giải thích thao tác; không tự bấm nút, lưu hay gửi dữ liệu.

Đọc hướng dẫn đầy đủ ↗