Hướng dẫn giải đề · Toán · Lớp 6 · Tin giáo dục

Toán 6 Kết nối tri thức: Luyện tập chung sau Bài 31

Luyện tính số thập phân, ước lượng và phần trăm sau Bài 31 Toán 6 Kết nối tri thức. Có ví dụ chọn mốc, 5 bài tự luyện và lời giải từng ý.

Ba kĩ năng luyện tập sau Bài 31: tính hợp lí, kiểm tra ước lượng và chọn đúng mốc phần trăm

Luyện tập chung sau Bài 31 Toán 6 Kết nối tri thức giúp em phối hợp tính toán số thập phân, ước lượng và bài toán phần trăm. Trọng tâm là chọn đúng cách làm: dùng tính chất để tính gọn, thay số có dấu vào biểu thức, xác định đại lượng gốc khi tính phần trăm và thử lại kết quả. Đây là phần luyện tập trước bài tập cuối chương VII.

Chuẩn bị trước khi luyện tập

Em cần biết bốn phép tính với số thập phân, quy tắc bỏ ngoặc, thứ tự phép tính và cách đổi phần trăm thành số thập phân. Ngoài ra, hãy ôn việc đổi đơn vị cùng loại: một tỉ số khối lượng chỉ có ý nghĩa khi tử và mẫu dùng cùng đơn vị. Đừng chia trực tiếp số đo bằng gam cho số đo bằng kilôgam rồi coi thương là tỉ lệ đúng.

Ở phần này, mục tiêu không phải nhớ thêm công thức mới. Em cần đọc được một tình huống, chọn số làm mốc so sánh, tính kết quả và kiểm tra độ lớn. Các ví dụ, dữ liệu và câu hỏi dưới đây được biên soạn mới để luyện những bước đó, không phải bản chép bài tập hoặc lời giải sách giáo khoa.

Ba câu hỏi để chọn đúng phép tính phần trăm

Trước khi tính, hãy viết rõ đâu là toàn bộ, đâu là phần đang xét và đề đã cho tỉ lệ hay chưa. Nếu biết phần và toàn bộ, chia phần cho toàn bộ rồi biểu diễn thương dưới dạng phần trăm. Nếu biết toàn bộ cùng tỉ lệ, nhân toàn bộ với tỉ lệ ở dạng số thập phân. Nếu biết phần cùng tỉ lệ, chia phần cho tỉ lệ để tìm toàn bộ.

Ví dụ một bộ có 240 thẻ, trong đó 36 thẻ màu xanh. Tỉ lệ thẻ xanh là \(36\div240=0{,}15=15\%\). Nếu bộ khác vẫn có 240 thẻ nhưng biết 15% màu xanh, số thẻ xanh là 240 × 0,15 = 36. Ngược lại, nếu 36 thẻ chiếm 15% thì tổng số thẻ là 36 : 0,15 = 240.

Cả ba câu dùng những con số giống nhau nhưng phép tính khác nhau vì dữ kiện cần tìm khác nhau. Hãy thử lại bằng câu “15% của 240 là 36”. Nếu phép tính vừa làm không khôi phục được mối quan hệ đó, cần kiểm tra việc chọn nhân hay chia.

Ba hướng tính từ quan hệ 36 thẻ là 15 phần trăm của 240 thẻ: tìm tỉ lệ, tìm phần và tìm toàn bộ
Xác định số chưa biết trước, sau đó mới chọn nhân hoặc chia.

Tính hợp lí: giữ dấu đi cùng số hạng

Xét A = 6,8 − (−2,4) + (−6,8) + 7,6. Đổi phép trừ số âm thành cộng, ta có A = 6,8 + 2,4 − 6,8 + 7,6. Ghép 6,8 với −6,8 được 0; ghép 2,4 với 7,6 được 10. Vậy A = 10. Không đổi chỗ riêng chữ số mà bỏ lại dấu âm ở vị trí cũ.

Với B = 1,25 × (−0,48) + 10,48 × 1,25, hai tích có thừa số chung 1,25. Đặt thừa số chung được \(B=1{,}25\times[(-0{,}48)+10{,}48]=1{,}25\times10=12{,}5\). Cách làm hợp lí giảm số bước nhân, nhưng vẫn phải giữ đủ hai số hạng bên trong ngoặc.

Khi thay số âm vào biểu thức, nên đặt số đó trong ngoặc. Chẳng hạn C = 8,4 − (x + 2,7 + 0,6), với x = −3,9. Thay vào được C = 8,4 − [(−3,9) + 2,7 + 0,6] = 8,4 − (−0,6) = 9. Phép trừ ngoặc âm ở bước cuối là chỗ cần kiểm tra kĩ.

Dùng ước lượng để phát hiện đáp số không thể đúng

Một bạn tính 403 × 198 được 70 794. Không cần nhân đầy đủ ngay: vì 403 lớn hơn 400 và 198 lớn hơn 190, tích phải lớn hơn 400 × 190 = 76 000. Đáp số 70 794 nhỏ hơn mức này nên chắc chắn sai. Tính chính xác sau đó được 79 794.

Đây là một mức chặn dưới có căn cứ, không phải chỉ đoán “gần 80 nghìn”. Trong nhiều bài, một đáp số gần mức ước lượng chưa chắc đã đúng, nhưng đáp số vi phạm một bất đẳng thức chắc chắn thì phải sai. Vì thế nên kết hợp kiểm tra độ lớn với tính chính xác, không dùng một trong hai thay thế hoàn toàn việc còn lại.

Phần trăm tăng thêm: mốc so sánh là số ban đầu

Một câu lạc bộ đặt mục tiêu làm 120 tấm thiệp và thực tế làm 138 tấm. Phần vượt mục tiêu là 138 − 120 = 18 tấm. Tỉ lệ vượt mục tiêu là 18 : 120 = 0,15 = 15%. Mẫu số phải là mục tiêu ban đầu 120, không phải kết quả 138.

Còn 138 : 120 = 1,15 = 115% trả lời câu hỏi kết quả bằng bao nhiêu phần trăm mục tiêu. Hai câu “đạt 115% mục tiêu” và “vượt mục tiêu 15%” phù hợp với cùng dữ liệu, nhưng không được dùng thay nhau. Nêu rõ đang nói về toàn bộ kết quả hay chỉ phần tăng thêm.

Bài tập tự luyện

Hãy làm từng ý trước khi đọc lời giải. Với bài phần trăm, ghi tên đại lượng làm mốc ngay dưới đề. Với biểu thức, ghi một bước biến đổi hợp lệ thay vì chỉ ghi đáp số. Các tình huống vật liệu và chi phí đều là dữ liệu giả định phục vụ học tập.

Bài 1. Tính hợp lí và thay số

a) Tính 4,7 − (−3,8) + (−4,7) + 6,2.

b) Tính 2,5 × (−0,36) + 8,36 × 2,5.

c) Tính D = 9,6 − (t + 4,1 + 0,5) khi t = −2,8.

Bài 2. Kiểm tra bằng ước lượng

a) Một bạn cho rằng 302 × 149 = 40 998. Dùng mức chặn dưới từ 300 và 140 để bác bỏ kết quả đó.

b) Tính chính xác tích ở ý trước bằng cách viết 149 = 150 − 1.

c) Một bạn khác ghi 45 100 và nói “gần 45 nghìn nên chắc chắn đúng”. Nhận xét kết luận này.

Bài 3. Tỉ lệ vật liệu có cùng đơn vị

Một gói vật liệu mô hình nặng 200 g, trong đó hạt màu nặng 18 g. Các gói khác có cùng tỉ lệ hạt màu theo khối lượng.

a) Tính tỉ lệ phần trăm khối lượng hạt màu trong một gói.

b) Trong 1,5 kg vật liệu cùng loại có bao nhiêu gam hạt màu?

c) Nếu có 54 g hạt màu trong một lượng vật liệu cùng loại, tổng khối lượng lượng vật liệu đó là bao nhiêu gam?

Bài 4. Tính tổng chi phí có phần cộng thêm

Một nhóm mua 2,5 m dây giá 12,8 nghìn đồng mỗi mét và 3 m giấy giá 9,6 nghìn đồng mỗi mét. Trong bài toán giả định, phí đóng gói bằng 5% tổng tiền hai loại hàng, không có khoản khác.

a) Tính tổng tiền hàng trước phí đóng gói.

b) Tính tiền phí và tổng số tiền phải trả.

c) Nếu có 65 nghìn đồng, nhóm còn lại bao nhiêu tiền sau khi trả đủ?

Bài 5. Chọn đúng mốc và tìm toàn bộ

a) Một nhóm dự kiến hoàn thành 160 sản phẩm thủ công nhưng làm được 184 sản phẩm. Tính phần trăm vượt dự kiến.

b) Tính số sản phẩm thực tế bằng bao nhiêu phần trăm số dự kiến.

c) 72 sản phẩm của một đợt khác chiếm 30% tổng số sản phẩm. Tìm tổng số sản phẩm của đợt đó.

Lời giải từng bài

Bài 1

a) Đổi trừ số âm thành cộng rồi nhóm: (4,7 − 4,7) + (3,8 + 6,2) = 0 + 10 = 10. Khi di chuyển các số hạng, giữ dấu đi cùng từng số.

b) Đặt 2,5 làm thừa số chung: 2,5 × [(−0,36) + 8,36] = 2,5 × 8 = 20. Kiểm tra bằng cách tính riêng: −0,9 + 20,9 = 20.

c) Thay t = −2,8, trong ngoặc được −2,8 + 4,1 + 0,5 = 1,8. Vậy D = 9,6 − 1,8 = 7,8. Chưa tính xong ngoặc thì chưa được trừ riêng từng thành phần tùy ý.

Bài 2

a) Vì 302 > 300 và 149 > 140, với các thừa số dương, tích lớn hơn 42 000. Số 40 998 nhỏ hơn 42 000 nên chắc chắn không đúng.

b) \(302\times149=302\times(150-1)=45\,300-302=44\,998\). Kết quả này lớn hơn 42 000 như bước kiểm tra đã dự báo.

c) Nhận xét sai: gần giá trị ước lượng chỉ cho thấy đáp số có vẻ hợp lí về độ lớn. Kết quả chính xác là 44 998, không phải 45 100. Ước lượng không chứng minh hai số bằng nhau.

Bài 3

a) Hai khối lượng đã cùng đơn vị gam. Tỉ lệ cần tìm là 18 : 200 = 0,09 = 9%. Không lấy 200 : 18 vì đề hỏi phần hạt màu so với toàn bộ gói.

b) Đổi 1,5 kg = 1 500 g. Khối lượng hạt màu là 1 500 × 0,09 = 135 g. Kiểm tra bằng tỉ lệ: 135 : 1 500 = 0,09.

c) Gọi tổng khối lượng là M gam. Vì 9% của M là 54 nên \(M=54\div0{,}09=600\) g. Thử lại 600 × 0,09 = 54, đúng với dữ kiện.

Bài 4

a) Tiền dây là 2,5 × 12,8 = 32 nghìn đồng. Tiền giấy là 3 × 9,6 = 28,8 nghìn đồng. Tổng tiền hàng là 32 + 28,8 = 60,8 nghìn đồng.

b) Phí đóng gói là 60,8 × 0,05 = 3,04 nghìn đồng. Tổng phải trả là 60,8 + 3,04 = 63,84 nghìn đồng, tức 63 840 đồng. Không cộng trực tiếp 5 vào 60,8 vì 5% là tỉ lệ, không phải 5 nghìn đồng.

c) Số tiền còn lại là 65 − 63,84 = 1,16 nghìn đồng, tức 1 160 đồng. Có thể thử lại bằng cách cộng tiền đã trả với tiền còn lại để được đúng 65 nghìn đồng.

Bài 5

a) Phần vượt là 184 − 160 = 24 sản phẩm. Tỉ lệ vượt dự kiến là 24 : 160 = 0,15 = 15%. Mốc so sánh là 160 sản phẩm dự kiến.

b) Số thực tế bằng \(184\div160=1{,}15=115\%\) số dự kiến. Kiểm tra 115% = 100% + 15%, khớp với phần vượt vừa tính.

c) Tổng số sản phẩm là 72 : 0,30 = 240. Tính lại 30% của 240 bằng 72. Nếu lấy 72 × 0,30 thì chỉ tìm 30% của phần đã biết, không tìm toàn bộ.

Tự chữa lỗi theo từng nhóm kĩ năng

Nếu sai Bài 1, hãy kiểm tra dấu âm, ngoặc và thừa số chung trước khi tính lại. Nếu sai Bài 2, phân biệt “loại được đáp số sai” với “chứng minh đáp số đúng”. Nếu sai Bài 3 đến Bài 5, viết lại bằng lời quan hệ phần và toàn bộ, thống nhất đơn vị rồi mới chọn phép nhân hoặc chia.

Một cách kiểm tra nhanh là dự đoán đáp số lớn hay nhỏ hơn dữ kiện. Tìm 9% của 1 500 phải cho số nhỏ hơn 1 500. Tìm toàn bộ khi 54 chỉ là 9% phải cho số lớn hơn 54. Các nhận xét này không thay phép tính, nhưng giúp phát hiện việc đảo nhân với chia.

Phần luyện này ưu tiên các bước nối giữa biểu thức, ước lượng và phần trăm. Những nội dung tổng hợp rộng hơn như tìm số chưa biết trong phương trình, luyện riêng các hàng làm tròn hoặc bài tỉ lệ bản đồ thuộc hướng ôn cuối chương, không cần làm lại tất cả ngay trong một buổi luyện tập.

Nguồn đối chiếu

Vị trí và nhóm kĩ năng được đối chiếu với Toán 6 tập 2 trên Thư viện số Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam. Phần Luyện tập chung nằm sau Bài 31 và trước Bài tập cuối chương VII. Ví dụ và bài luyện trên trang được biên soạn riêng; các khoản phí giả định không phải thông tin chính sách hay mức phí thực tế.

Bài liền kề

Bài trước: Bài 31. Một số bài toán về tỉ số và tỉ số phần trăm.

Bài sau: Bài tập cuối chương VII.

Luyện đề trên ClassOn

Xem đề thi công khai, ngân hàng câu hỏi và công thức — miễn phí.

Bài liên quan

Trợ giúp tại màn hình

Hướng dẫn màn hình

Chọn một chức năng hoặc xem hướng dẫn từng ô nhập và nút bấm trên màn hình này.

Chỉ dẫn chỉ giải thích thao tác; không tự bấm nút, lưu hay gửi dữ liệu.

Đọc hướng dẫn đầy đủ ↗