Hướng dẫn giải đề · Toán · Lớp 6 · Tin giáo dục

Toán 6 Kết nối tri thức: Luyện tập chung sau Bài 35

Luyện tập điểm, đường thẳng, tia, đoạn thẳng và trung điểm sau Bài 35 Toán 6 Kết nối tri thức. Bảy bài tự soạn, lời giải từng ý và hình kiểm tra.

Ba bước luyện tập sau Bài 35: xác định thứ tự điểm, lập quan hệ độ dài, kiểm tra trung điểm

Luyện tập chung sau Bài 35 Toán 6 Kết nối tri thức yêu cầu phối hợp cách đọc hình, gọi tên đường thẳng và tia, tính độ dài đoạn thẳng, rồi xác định trung điểm. Muốn giải đúng, em cần viết rõ thứ tự các điểm trước khi cộng hoặc trừ độ dài; muốn đếm đúng, em phải phân biệt tên gọi với hình được gọi tên.

Phần này nằm sau Bài 35 và trước Bài 36 trong SGK Toán 6 tập hai Kết nối tri thức của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam. Các bài dưới đây được biên soạn mới để luyện phối hợp kiến thức Bài 32 đến Bài 35, không chép bài tập trong sách. Chưa cần dùng số đo góc để giải.

Chuẩn bị và mục tiêu tự học

Em nên có thước thẳng, bút chì và giấy. Trước khi làm, hãy nhắc lại ba khác biệt: đường thẳng kéo dài về hai phía; tia có một gốc và kéo dài về một phía; đoạn thẳng có hai đầu mút. Hai điểm phân biệt xác định một đường thẳng, nhưng nhiều cặp điểm khác nhau có thể cùng xác định chính đường thẳng đó.

Sau buổi luyện, em cần giải thích được vì sao hai tên chỉ cùng một tia hoặc hai tia khác nhau, lựa chọn đúng phép cộng hay phép trừ đoạn thẳng, và kiểm tra đủ điều kiện trung điểm. Đáp số đúng nhưng không có căn cứ về vị trí các điểm vẫn chưa thể hiện đầy đủ cách giải.

Ba câu hỏi nên hỏi trước khi tính

Trước hết, hỏi các điểm có cùng nằm trên một đường thẳng không. Tiếp theo, hỏi điểm nào nằm giữa hai điểm nào. Cuối cùng, hỏi thông tin nào được đề cho và thông tin nào mới chỉ do mắt nhìn hình đoán ra. Một hình phác không vẽ theo tỉ lệ có thể giúp ghi nhớ thứ tự, nhưng không đủ để kết luận hai đoạn thẳng bằng nhau.

Chẳng hạn, nếu N nằm giữa P và Q thì \(PN+NQ=PQ\). Nếu N là trung điểm của PQ, còn có \(PN=NQ=\frac{PQ}{2}\). Chỉ biết PN = NQ thì chưa được kết luận N là trung điểm: N có thể nằm ngoài đường thẳng PQ. Khi dùng công thức, em cần ghi kèm điều kiện cho phép dùng nó.

Với các điểm khác gốc trên cùng một đường thẳng, hai tia có chung gốc trùng nhau khi chúng cùng hướng. Hai tia đối nhau phải chung gốc và ngược hướng trên một đường thẳng. Hai đoạn thẳng có cùng độ dài chưa chắc trùng nhau; tương tự, hai tia có tên khác nhau chưa chắc là hai tia khác nhau.

Ví dụ phối hợp: cùng một hình, nhiều kết luận

Cho P, R, Q thẳng hàng theo thứ tự P, R, Q. Điểm U là trung điểm của PR, điểm V là trung điểm của RQ. Biết PQ = 18 cm và PU = 4 cm. Hãy xác định thứ tự năm điểm và tính VQ.

Vì U nằm giữa P và R, còn V nằm giữa R và Q, thứ tự là P, U, R, V, Q. Từ U là trung điểm của PR, suy ra \(PR=2\times PU=8\,\text{cm}\). Vì R nằm giữa P và Q, \(RQ=PQ-PR=18-8=10\,\text{cm}\). Do V là trung điểm của RQ, VQ = 10 : 2 = 5 cm.

Kiểm tra bằng các đoạn liên tiếp: PU = UR = 4 cm và RV = VQ = 5 cm, tổng bằng 18 cm. Ta còn đọc được tia RV trùng tia RQ, còn tia RU đối tia RV. Những kết luận này dựa trên thứ tự điểm, không dựa vào độ dài hai phía có bằng nhau hay không.

Bộ bài tự luyện

Bài 1. Tên gọi và đối tượng hình học

Cho ba điểm phân biệt A, B, C thẳng hàng theo thứ tự A, B, C. Chỉ xét các đường thẳng, tia và đoạn thẳng được gọi tên bằng các điểm đã cho.

a) Có bao nhiêu đường thẳng phân biệt đi qua hai trong ba điểm?

b) Trong các tia AB, AC, BA, BC, CA, CB, có bao nhiêu tia phân biệt? Chỉ ra một cặp tia đối nhau.

c) Kể tên các đoạn thẳng có hai đầu mút trong ba điểm đó, không đếm lặp.

Bài 2. Đếm khi không có ba điểm thẳng hàng

Cho ba điểm D, E, F không thẳng hàng. Vẽ các hình cần thiết trước khi trả lời.

a) Liệt kê các đường thẳng qua hai trong ba điểm.

b) Liệt kê các tia có gốc là một điểm đã cho và đi qua một điểm khác đã cho.

c) Có bao nhiêu đoạn thẳng nối hai điểm đã cho? Vì sao không đếm thêm đoạn ED bên cạnh DE?

Bài 3. Hai phía của một gốc

Cho hai tia Ox và Oy đối nhau. Lấy A trên Ox với OA = 4 cm, B trên Oy với OB = 10 cm. Gọi I là trung điểm của AB.

a) Tính AB và AI.

b) Xác định thứ tự các điểm A, O, I, B và tính OI.

c) I thuộc tia Ox hay tia Oy? Giải thích bằng vị trí, không chỉ nêu tên tia.

A, O, I, B theo thứ tự; AO bằng 4 cm, OI bằng 3 cm, IB bằng 7 cm; I là trung điểm AB
Hình minh họa Bài 3: \(AI=IB=7\,\text{cm}\). Các số ghi trên hình là dữ kiện và kết quả, không cần đo màn hình.

Bài 4. Hai điểm cùng trên một tia

Cho A và B thuộc tia Ot, OA = 3 cm, OB = 11 cm. Gọi M là trung điểm của AB.

a) Xác định điểm nằm giữa hai điểm còn lại trong ba điểm O, A, B và tính AB.

b) Tính AM và OM.

c) Một bạn viết AB = OA + OB. Hãy chỉ rõ vì sao phép cộng ấy không phù hợp với hình này.

Bài 5. Thiếu điều kiện nào?

Xét riêng từng nhận định sau. Hãy kết luận đúng hay sai và nêu điều kiện còn thiếu nếu có.

a) Nếu \(KA=KB\) thì K là trung điểm của AB.

b) Nếu K nằm giữa A và B, đồng thời \(KA=KB\), thì K là trung điểm của AB.

c) Nếu K nằm giữa A và B, KA = 2 cm và KB = 5 cm, thì AB = 7 cm và K là trung điểm của AB.

Bài 6. Có phải luôn tìm được giao điểm?

Cho đường thẳng d và hai điểm phân biệt P, Q không thuộc d. Cần tìm G thuộc d sao cho P, Q, G thẳng hàng.

a) Nếu đường thẳng PQ cắt d tại T, hãy xác định G và giải thích tính duy nhất.

b) Nếu PQ song song với d, có tìm được G không?

c) Vì sao PQ không thể trùng với d theo giả thiết này?

Bài 7. Từ bố trí điểm đến những bộ ba thẳng hàng

Vẽ một hình vuông ABCD và gọi O là giao điểm hai đường chéo. Chỉ xét năm điểm A, B, C, D, O.

a) Liệt kê tất cả các bộ ba điểm thẳng hàng.

b) Có bao nhiêu đường thẳng phân biệt đi qua ít nhất hai trong năm điểm?

c) Nếu bỏ điểm O khỏi danh sách, số đường thẳng ở ý trước có thay đổi không? Giải thích.

Lời giải và cách tự kiểm tra

Bài 1

a) Chỉ có một đường thẳng. Các tên AB, AC và BC đều chỉ đường thẳng chứa cả ba điểm. Đếm ba cặp điểm rồi trả lời ba đường là đã đếm tên gọi, không đếm các đường phân biệt.

b) Có bốn tia phân biệt. AB trùng AC vì B và C ở cùng phía đối với A. CA trùng CB vì A và B ở cùng phía đối với C. BA và BC không trùng nhau; chúng là hai tia đối nhau có gốc B. Vì vậy có thể chọn AB, BA, BC, CA làm bốn tên đại diện.

c) Có ba đoạn thẳng AB, AC, BC. Các đoạn này khác nhau vì có các cặp đầu mút khác nhau. Đoạn BA chính là đoạn AB, nên không ghi thêm BA như một đoạn mới. Việc cùng nằm trên một đường thẳng không khiến mọi đoạn thẳng trên đó trùng nhau.

Bài 2

a) Có ba đường thẳng DE, DF, EF. Nếu hai trong các đường này trùng nhau thì cả D, E, F sẽ cùng nằm trên đường đó, trái với giả thiết không thẳng hàng. Điều kiện đề bài chính là căn cứ để không gộp ba tên thành ít đường hơn.

b) Có sáu tia DE, DF, ED, EF, FD, FE. Mỗi gốc cho hai tia khác nhau vì ba điểm không thẳng hàng. Các tia có gốc khác nhau cũng khác nhau. So với Bài 1, việc thay đổi điều kiện thẳng hàng làm thay đổi số tia, dù số điểm vẫn bằng ba.

c) Có ba đoạn DE, DF, EF. Đoạn DE và đoạn ED có cùng hai đầu mút và cùng các điểm nằm giữa, nên là một đoạn thẳng. Ngược lại, tia DE và tia ED khác gốc, không thể gộp theo cách này. Cần đọc đúng loại hình trước khi đổi thứ tự chữ.

Bài 3

a) A và B thuộc hai tia đối nhau, khác O, nên O nằm giữa A và B. Do đó AB = OA + OB = 4 + 10 = 14 cm. Vì I là trung điểm của AB, AI = IB = 14 : 2 = 7 cm.

b) Trên đoạn AB đi từ A đến B, O cách A 4 cm còn I cách A 7 cm. Vì 4 nhỏ hơn 7, O nằm trước I; thứ tự là A, O, I, B. Suy ra OI = AI − AO = 7 − 4 = 3 cm. Kiểm tra OB = OI + IB = 3 + 7 = 10 cm, khớp dữ kiện.

c) I thuộc tia Oy vì I nằm giữa O và B, mà B thuộc Oy. I không thuộc Ox vì I khác O và nằm ở phía đối diện với A. Hai tia đối nhau có chung điểm O, nên khi xác định tia chứa một điểm cần chú ý điểm đó có trùng gốc hay không.

Bài 4

a) A và B cùng thuộc tia Ot, OA nhỏ hơn OB nên A nằm giữa O và B. Do đó AB = OB − OA = 11 − 3 = 8 cm. Phép trừ được chọn sau khi xác định vị trí, không phải chỉ vì đề có hai số khác nhau.

b) M là trung điểm của AB nên AM = MB = 8 : 2 = 4 cm. Theo thứ tự O, A, M, B, ta có OM = OA + AM = 3 + 4 = 7 cm. Kiểm tra OM + MB = 7 + 4 = 11 cm, đúng bằng OB.

c) Công thức AB = OA + OB cần O nằm giữa A và B. Ở đây A mới là điểm nằm giữa O và B, nên hệ thức đúng là OA + AB = OB. Có thể nhận thấy kết quả sai 14 cm còn lớn hơn OB, dù AB chỉ là một phần của đoạn OB.

Bài 5

a) Sai. Thiếu điều kiện K nằm giữa A và B. Chẳng hạn, với một tam giác có hai cạnh KA và KB bằng nhau, K cách đều A, B nhưng không nằm trên đoạn AB. Không thể dùng một điều kiện về độ dài để thay thế luôn điều kiện về vị trí.

b) Đúng. Hai điều kiện được nêu chính là điều kiện xác định trung điểm: nằm giữa hai đầu mút và cách hai đầu mút những khoảng bằng nhau. Từ đó còn suy ra \(KA=KB=\frac{AB}{2}\), nhưng không cần biết giá trị cụ thể của AB để kết luận.

c) Nhận định gồm hai kết luận, trong đó kết luận AB = 7 cm đúng còn kết luận K là trung điểm sai. Vì K nằm giữa nên AB = 2 + 5 = 7 cm; vì 2 khác 5 nên KA không bằng KB. Khi chữa bài, hãy giữ lại phần đúng và sửa chính xác phần sai.

Bài 6

a) Chọn G = T. Vì T thuộc PQ nên P, Q, T thẳng hàng; vì T thuộc d nên thỏa yêu cầu còn lại. Hai đường thẳng phân biệt cắt nhau chỉ có một điểm chung, do đó không có lựa chọn thứ hai cho G trong trường hợp này.

b) Không tìm được G. Hai đường thẳng song song không có điểm chung. Muốn P, Q, G thẳng hàng thì G phải thuộc PQ, nhưng đề đồng thời đòi G thuộc d, điều không thể xảy ra khi hai đường song song.

c) Nếu PQ trùng d thì P và Q đều thuộc d, trái với giả thiết. Vì vậy trường hợp trùng nhau bị loại ngay từ đầu. Câu hỏi tìm giao điểm không phải lúc nào cũng có đáp án; cần kiểm tra quan hệ giữa hai đường trước khi đặt một chữ G lên hình.

Bài 7

a) Hai bộ ba là A, O, C và B, O, D. O nằm trên hai đường chéo. Không có ba đỉnh của hình vuông thẳng hàng, còn O không thuộc đường thẳng chứa cạnh nào, nên không có bộ ba khác trong năm điểm đang xét.

b) Có sáu đường thẳng: AB, BC, CD, DA, AC và BD. Các cặp AO, OC cùng xác định đường AC; các cặp BO, OD cùng xác định đường BD. Liệt kê theo bốn cạnh và hai đường chéo giúp không đếm lặp những tên có chứa O.

c) Không thay đổi: vẫn sáu đường. Mỗi đường trên đã được xác định bởi hai đỉnh của hình vuông, không cần O làm điểm gọi tên. Thêm một điểm vào hình có thể thêm tên gọi mà không thêm đường thẳng; kết luận phải dựa vào vị trí điểm thêm vào.

Tự chữa bài theo nguyên nhân

Nếu sai Bài 1 hoặc Bài 2, em hãy vẽ từng tia bằng một màu và đánh dấu gốc. Nếu sai Bài 3 hoặc Bài 4, ghi thứ tự điểm thành một hàng trước khi tính. Nếu sai Bài 5, tách điều kiện vị trí khỏi điều kiện độ dài. Nếu sai Bài 6 hoặc Bài 7, kiểm tra những trường hợp trùng nhau, song song hoặc những tên gọi khác nhau của cùng một đường.

Khi làm lại, che lời giải và tự viết một câu giải thích cho mỗi phép tính. Không cần đo hình trên màn hình để chứng minh đáp án. Điều cần đạt là chuyển được dữ kiện bằng lời thành quan hệ hình học đúng, rồi dùng quan hệ đó để tính và kiểm tra ngược.

Bài liền kề

Bài trước: Bài 35. Trung điểm của đoạn thẳng.

Bài sau: Bài 36. Góc.

Luyện đề trên ClassOn

Xem đề thi công khai, ngân hàng câu hỏi và công thức — miễn phí.

Bài liên quan

Trợ giúp tại màn hình

Hướng dẫn màn hình

Chọn một chức năng hoặc xem hướng dẫn từng ô nhập và nút bấm trên màn hình này.

Chỉ dẫn chỉ giải thích thao tác; không tự bấm nút, lưu hay gửi dữ liệu.

Đọc hướng dẫn đầy đủ ↗