Hướng dẫn giải đề · Toán · Lớp 6 · Tin giáo dục

Toán 6: Luyện tập chung sau Bài 37

Luyện gọi tên, đo, phân loại và so sánh góc sau Bài 37 Toán 6 Kết nối tri thức. Năm bài gốc có lời giải từng ý, hình minh họa và kiểm tra lỗi đo.

Các góc 38, 90, 124 và 180 độ lần lượt là góc nhọn, vuông, tù và bẹt

Luyện tập chung sau Bài 37 nối việc đọc tên góc, xác định đỉnh và cạnh với đo, phân loại, so sánh góc. Một đáp án có số đo đúng vẫn có thể chưa đầy đủ nếu em gọi sai góc hoặc chọn nhầm hai tia. Vì thế bộ bài tập này yêu cầu vừa trả lời vừa nêu căn cứ: góc nào đang được xét, số liệu nào đã cho và thao tác nào cần kiểm tra bằng dụng cụ.

Theo mục lục Toán lớp 6 tập hai Kết nối tri thức với cuộc sống, phần này đứng ngay sau Bài 37. Số đo góc và trước Bài tập cuối chương VIII. Phạm vi trọng tâm là phối hợp kiến thức về góc của Bài 36 và Bài 37, không thay thế bài học lý thuyết và cũng không ôn toàn bộ chương về điểm, đường thẳng, đoạn thẳng, trung điểm. Tất cả bài tập dưới đây được biên soạn mới; các bối cảnh thực hành là giả định, không phải bản sao bài tập sách giáo khoa.

1. Chuẩn bị cách làm thay vì học thuộc hình

Trước khi đo hoặc so sánh, hãy khoanh tên góc trong đề và xác định chữ ở giữa. Chữ ấy chỉ đỉnh. Sau đó tìm đúng hai tia xuất phát từ đỉnh, không nhầm chúng với hai đoạn bất kỳ trên hình. Nếu đề sử dụng nhiều điểm trên cùng một tia, em có thể đổi tên góc, nhưng phải giữ nguyên cặp cạnh. Hai tên khác nhau không nhất thiết biểu thị hai góc khác nhau.

Khi đo bằng thước đo góc, đặt tâm thước tại đỉnh và đặt một cạnh của góc qua vạch không trên thang đang sử dụng. Đọc số tại cạnh còn lại trên chính thang đó. Nếu chuyển sang thang có vạch không ở phía đối diện mà không đổi cạnh chuẩn, số đọc có thể không phải số đo góc được hỏi. Hãy dùng nhận xét góc nhọn hay góc tù để phát hiện lỗi, nhưng không thay phép đo bằng một phỏng đoán từ hình ảnh.

Khi phân loại, góc nhọn có số đo lớn hơn không và nhỏ hơn chín mươi độ; góc vuông bằng chín mươi độ; góc tù lớn hơn chín mươi và nhỏ hơn một trăm tám mươi độ; góc bẹt bằng một trăm tám mươi độ. Các mốc phải được giữ chính xác. Một góc chỉ hơn góc vuông một độ đã là góc tù, không phải “gần vuông nên tính là vuông”. Tương tự, gần bẹt vẫn khác góc bẹt.

2. Bảng dữ kiện dùng cho bài luyện

Cho bốn góc trong mô hình giả định với số đo đã được xác định: góc uAv bằng \(38^{\circ}\), góc xBy bằng \(90^{\circ}\), góc mCn bằng \(124^{\circ}\) và góc pDq bằng \(180^{\circ}\). Đây là số liệu cho trước, không yêu cầu đo ảnh để suy ra. Em có thể tự vẽ hình vào vở, dùng dụng cụ kiểm tra hình mình vẽ rồi đối chiếu với bảng. Nếu hình tự vẽ chưa khớp, sửa hình thay vì thay đổi số liệu của đề.

Số đo cho trước của bốn góc
Góc Đỉnh Số đo
uAv A \(38^{\circ}\)
xBy B \(90^{\circ}\)
mCn C \(124^{\circ}\)
pDq D \(180^{\circ}\)

Hình gốc minh họa bốn dữ kiện; số ghi trong đề là căn cứ trả lời.

3. Bài một: nhận diện rồi sắp xếp

Dùng bốn góc trong bảng. Hãy viết thành câu đầy đủ, không chỉ ghi bốn con số rời nhau.

a) Phân loại từng góc thành nhọn, vuông, tù hoặc bẹt.

b) Sắp xếp bốn góc theo thứ tự số đo tăng dần.

c) Chỉ ra đỉnh và hai cạnh của góc lớn nhất trong bảng.

Lời giải

a) Góc uAv nhọn vì \(38^{\circ}\) nằm giữa \(0^{\circ}\) và \(90^{\circ}\). Góc xBy vuông vì bằng \(90^{\circ}\). Góc mCn tù vì \(124^{\circ}\) lớn hơn \(90^{\circ}\) và nhỏ hơn \(180^{\circ}\). Góc pDq bẹt vì bằng \(180^{\circ}\).

b) Thứ tự là góc uAv, góc xBy, góc mCn, góc pDq, do 38 nhỏ hơn 90, 90 nhỏ hơn 124 và 124 nhỏ hơn 180. So sánh số đo không phụ thuộc nét vẽ của cạnh dài hay ngắn trên trang giấy.

c) Góc lớn nhất trong bảng là pDq. Đỉnh là D, hai cạnh là Dp và Dq. Vì góc này bẹt, hai cạnh là hai tia đối nhau. Không chọn p hoặc q làm đỉnh chỉ vì chúng xuất hiện ở đầu tên góc.

4. Bài hai: điểm trong và nhiều tên góc

Ở hình thứ hai, Ox hướng sang phải, Oy hướng lên trên. A và C khác O thuộc Ox, B khác O thuộc Oy. Điểm M ở bên phải Oy và phía trên Ox, không thuộc hai cạnh. N ở phía dưới Ox và bên phải Oy. Phần trong đang xét là phần mở giữa Ox và Oy ở phía trên, bên phải O.

a) Trong các điểm A, B, C, O, M, N, điểm nào là điểm trong của góc xOy?

b) Góc AOB và COB có phải hai góc khác nhau để so sánh số đo không?

c) Nếu kéo dài phần nét vẽ của Ox trên giấy nhưng không đổi hướng, số đo góc xOy có thay đổi không?

Lời giải

a) Chỉ M là điểm trong trong danh sách. A và C trên cạnh Ox, B trên cạnh Oy, O là đỉnh và N ở dưới Ox. Điểm trên cạnh không được tính là điểm trong, dù thuộc hình gồm các tia tạo góc.

b) Không. OA và OC trùng nhau vì A, C khác O và cùng nằm trên Ox. Hai tên AOB và COB dùng cùng cặp cạnh, nên chỉ cùng một góc và có cùng số đo.

c) Không. Góc phụ thuộc hai hướng tia chung gốc, không phụ thuộc độ dài phần nét đã vẽ. Tia Ox vốn kéo dài mãi, nên thêm một phần nét theo đúng hướng chỉ làm hình biểu diễn rõ hơn, không mở rộng góc.

Ox hướng phải, Oy hướng lên; A và C trên Ox, B trên Oy; M nằm giữa hai hướng, N nằm dưới Ox. Chỉ M là điểm trong trong các điểm có tên.
Gọi tên, phân loại vị trí rồi mới đưa ra nhận xét về góc.

5. Bài ba: phát hiện lỗi đo

Một bạn đo góc rEs trong mô hình giả định. Bạn đặt tâm thước trùng E và đặt cạnh Er qua vạch \(0^{\circ}\) của một thang. Cạnh Es đi qua vạch \(58^{\circ}\) trên thang này; trên thang ngược chiều, vị trí ấy ghi \(122^{\circ}\). Các số đọc này là dữ kiện được cho trực tiếp, không yêu cầu em tìm trên hình minh họa thứ hai.

a) Số đo nào đúng cho góc rEs theo cách đặt thước đã mô tả?

b) Góc này thuộc loại nào? Nhận xét ấy giúp kiểm tra ra sao?

c) Nếu tâm thước lệch khỏi E, có nên giữ kết quả đọc rồi chỉ sửa tên loại góc không?

Lời giải

a) Số đo đúng là \(58^{\circ}\), vì phải đọc trên thang bắt đầu bằng \(0^{\circ}\) tại cạnh Er. Số \(122^{\circ}\) thuộc thang ngược, không phải kết quả cho cách đặt cạnh chuẩn đang mô tả. Việc thấy hai số trên thước không có nghĩa một góc có hai số đo tùy chọn.

b) Góc rEs là góc nhọn vì \(58^{\circ}\) lớn hơn \(0^{\circ}\) và nhỏ hơn \(90^{\circ}\). Nếu hình vẽ theo dữ kiện này mà em đọc thành một góc tù, cần kiểm tra lại thang số. Nhận xét hình dáng chỉ giúp phát hiện bất thường, không tự xác định được số đo chính xác.

c) Không. Tâm lệch khỏi đỉnh làm sai thao tác đo. Cần đặt lại tâm, căn cạnh chuẩn rồi đọc lại. Không sửa một phép đo sai bằng cách đổi nhãn “nhọn” thành “tù” hoặc chọn số có vẻ hợp lý mà chưa đo lại.

6. Bài bốn: kiểm tra các mốc phân loại

Cho các góc riêng biệt có số đo \(89^{\circ}\), \(91^{\circ}\) và \(179^{\circ}\). Chỉ dùng những số đo này để trả lời.

a) Góc \(89^{\circ}\) và góc \(91^{\circ}\) có cùng loại không?

b) Góc \(179^{\circ}\) có phải là góc bẹt không?

c) Bạn Hà nói: “Hình nào trông gần vuông thì được ghi là góc vuông”. Hãy sửa nhận xét đó.

Lời giải

a) Không. Góc \(89^{\circ}\) là góc nhọn, còn góc \(91^{\circ}\) là góc tù. Chúng ở hai phía của mốc \(90^{\circ}\), dù số đo chỉ chênh nhau hai độ. Phân loại dùng điều kiện chính xác, không dùng cảm giác gần nhau.

b) Không. Góc \(179^{\circ}\) vẫn nhỏ hơn \(180^{\circ}\) và lớn hơn \(90^{\circ}\), nên là góc tù. Góc bẹt phải có số đo đúng \(180^{\circ}\), đồng thời hai cạnh đối nhau. “Gần bẹt” không thay thế được điều kiện ấy.

c) Cần sửa thành: chỉ kết luận góc vuông khi có căn cứ số đo \(90^{\circ}\) hoặc kiểm tra thích hợp bằng dụng cụ trong nhiệm vụ thực hành. Hình nhìn gần vuông mới là dự đoán, không phải một số liệu chính xác để dùng trong bài toán.

7. Bài năm: một phiếu thực hành tự kiểm

Trong hoạt động giả định, giáo viên yêu cầu vẽ một góc khoảng \(42^{\circ}\), một góc vuông và một góc khoảng \(136^{\circ}\) vào vở. Học sinh cần đo kiểm tra hình đã vẽ, ghi số thực đọc và phân biệt số đo thực hành với số mục tiêu. Bài này không tuyên bố bất kỳ hình vẽ tay nào luôn đạt chính xác số độ yêu cầu.

a) Trước khi đo, dự kiến loại của ba góc mục tiêu là gì?

b) Nếu đo góc thứ nhất được \(44^{\circ}\), có được báo rằng mình đã đo đúng \(42^{\circ}\) chỉ vì đề yêu cầu như vậy không?

c) Khi ghi kết quả, cần lưu những thông tin nào để người khác kiểm tra lại?

Lời giải

a) Góc mục tiêu \(42^{\circ}\) là góc nhọn, góc vuông có số đo \(90^{\circ}\), góc mục tiêu \(136^{\circ}\) là góc tù. Đây là dự kiến theo yêu cầu, chưa phải kết quả đo hình cụ thể mà học sinh tạo ra.

b) Không. Cần ghi số đã đọc là \(44^{\circ}\), kiểm tra cách đặt thước rồi sửa hình nếu nhiệm vụ yêu cầu gần \(42^{\circ}\) hơn. Không thay một quan sát bằng số mong muốn. Cũng không kết luận số mục tiêu của đề sai chỉ vì hình tự vẽ chưa khớp.

c) Nên ghi tên góc, đỉnh, cạnh chuẩn, số đo mục tiêu và số đo đã đọc. Khi cần đo lại, những thông tin này giúp xác định đúng góc và thao tác. Không chỉ ghi một con số mà thiếu tên, vì người xem có thể đối chiếu nhầm với một góc khác.

8. Cách tự chấm để biết cần ôn gì

Nếu sai bài một, hãy kiểm tra các mốc phân loại và cách gọi đỉnh, cạnh. Nếu sai bài hai, em cần phân biệt tia trùng nhau với tên khác nhau, đồng thời nhớ điểm trên cạnh không là điểm trong. Nếu sai bài ba, ưu tiên thực hành đặt tâm và chọn thang số, không chỉ học thuộc một cặp số trên thước. Sai bài bốn thường do thay điều kiện chính xác bằng suy đoán “gần đúng”.

Với bài năm, điều quan trọng là trung thực giữa số mục tiêu và số đã đo. Khi thao tác thực tế có sai lệch, em có thể đo lại, sửa hình và mô tả cách sửa. Không nên tự đặt một mức sai số được chấp nhận nếu giáo viên chưa nêu. Một bản ghi rõ quá trình còn giúp phân biệt lỗi dụng cụ, lỗi đọc thang và lỗi gọi tên, thay vì gom mọi kết quả khác nhau thành một lỗi tính toán.

Trước khi chuyển sang bài tập cuối chương, hãy tự chọn một góc, gọi tên bằng ba chữ, chỉ hai cạnh, dự kiến loại rồi đo kiểm tra. Sau đó đặt một điểm trong và một điểm trên cạnh để giải thích sự khác nhau. Nếu làm được chuỗi việc này mà không nhìn đáp án, em đã kết nối được phần nhận biết với phần đo. Bài ôn cuối chương sẽ mở rộng sang những quan hệ điểm, tia, đoạn thẳng và trung điểm đã học trước đó.

Nguồn và thứ tự học

Đối chiếu mục Luyện tập chung trong SGK Toán 6 tập hai của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam. Bài trước: Bài 37. Số đo góc. Mục tiếp theo: Bài tập cuối chương VIII.

Bài liền kề

Bài trước: Bài 37. Số đo góc.

Bài sau: Bài tập cuối chương VIII.

Luyện đề trên ClassOn

Xem đề thi công khai, ngân hàng câu hỏi và công thức — miễn phí.

Bài liên quan

Trợ giúp tại màn hình

Hướng dẫn màn hình

Chọn một chức năng hoặc xem hướng dẫn từng ô nhập và nút bấm trên màn hình này.

Chỉ dẫn chỉ giải thích thao tác; không tự bấm nút, lưu hay gửi dữ liệu.

Đọc hướng dẫn đầy đủ ↗