Hướng dẫn giải đề · Toán · Lớp 7 · Tin giáo dục

Toán 7: Luyện tập sau Bài 37 về hình lăng trụ đứng

Luyện tập hình lăng trụ đứng tam giác, tứ giác: phân biệt hai chiều cao, diện tích các mặt, thể tích và đổi đơn vị với lời giải chi tiết.

Ba mặt bên hộp tam giác có diện tích 80,192,208 cm²; hai đáy mỗi đáy30 cm². Tổng hộp kín540 cm².

Phần Luyện tập sau Bài 37 giúp em kết nối tên gọi các yếu tố của hình lăng trụ với phép tính diện tích và thể tích. Điều quan trọng không phải chỉ nhớ một công thức, mà là xác định đúng mặt đáy, chiều cao của lăng trụ và những mặt cần tính. Các bài dưới đây được biên soạn mới với dữ liệu giả định, không phải bản chép bài tập trong sách và không phải thông số thi công thực tế.

1. Bắt đầu bằng hai mặt đáy

Trong hình lăng trụ đứng tam giác ABC.DEF, các đỉnh tương ứng là A với D, B với E, C với F. Hai đáy là tam giác ABC và DEF. Ba cạnh bên AD, BE, CF có cùng độ dài; độ dài ấy là chiều cao của lăng trụ. Ba mặt bên là các hình chữ nhật ABED, BCFE, ACFD. Khi viết tên mặt, hãy đi liên tiếp quanh biên, tránh ghép chéo thứ tự các đỉnh.

Hình lăng trụ đứng tam giác có sáu đỉnh, chín cạnh và năm mặt. Hình lăng trụ đứng tứ giác có tám đỉnh, mười hai cạnh và sáu mặt. Có thể đếm cạnh bằng cách tách thành cạnh của hai đáy và các cạnh bên. Không đếm mỗi cạnh chung hai lần chỉ vì cạnh ấy xuất hiện trên hai mặt khác nhau.

Đáy của lăng trụ không nhất thiết là mặt nằm thấp nhất trên trang giấy. Một lều mô hình có thể đặt trên một mặt chữ nhật, nhưng hai mặt tam giác ở hai đầu vẫn là hai đáy của lăng trụ tam giác đang xét. Vì vậy, chiều dài lều có thể là chiều cao của lăng trụ, còn độ cao đỉnh mái so với nền là chiều cao của tam giác đáy.

2. Hai chiều cao cần được phân biệt

Gọi h là chiều cao của lăng trụ đứng. Nếu đáy là tam giác có một cạnh b và đường cao tương ứng t, diện tích đáy bằng bt : 2, rồi thể tích bằng (bt : 2)h. Đường cao t phải vuông góc với cạnh b trong mặt phẳng tam giác. Cạnh bên dài h nối hai đáy, không thay thế t trong công thức diện tích tam giác.

Nếu đáy là hình thang có hai cạnh song song a, b và khoảng cách giữa chúng là t, diện tích đáy bằng (a + b)t : 2. Muốn tính thể tích, tiếp tục nhân với h. Muốn tính diện tích xung quanh, em lại cần chu vi của hình thang. Chỉ biết hai cạnh song song và chiều cao hình thang thường chưa đủ để tính chu vi.

Các kích thước phải cùng đơn vị trước khi đưa vào một phép tính. Chiều dài tính bằng centimét tạo ra diện tích theo centimét vuông và thể tích theo centimét khối. Đổi thể tích từ centimét khối sang lít phải chia một nghìn. Không áp dụng hệ số đổi độ dài cho diện tích hoặc thể tích.

3. Chọn công thức theo phần được hỏi

Diện tích xung quanh của lăng trụ đứng bằng chu vi một đáy nhân với chiều cao lăng trụ: Sxq = Ch. Thể tích bằng diện tích một đáy nhân với chiều cao lăng trụ: V = Sh. Chữ C và S biểu thị hai đại lượng khác nhau. Một chu vi có đơn vị độ dài, còn diện tích đáy có đơn vị vuông.

Diện tích toàn phần gồm diện tích xung quanh và diện tích hai đáy. Tuy nhiên, vật liệu phủ một vật thực tế có thể chỉ gồm một số mặt. Nếu bỏ một mặt chữ nhật, hãy trừ diện tích đúng mặt ấy; nếu bỏ hai đầu tam giác, không cộng hai đáy. Việc bỏ mặt nào phải lấy từ đề, không lấy theo cảm giác về hình vẽ.

Trong bài vật liệu, giả thiết bỏ qua mép ghép và độ dày giúp ta dùng diện tích hình học. Khi đề chưa cho hao hụt, chưa thể coi đáp số là lượng vật liệu cần mua ngoài cửa hàng. Với dung tích, cần kích thước lòng trong hoặc giả thiết thành có độ dày không đáng kể. Những điều kiện này thuộc lời giải, không phải chi tiết có thể lược bỏ.

4. Bộ luyện A: đọc hình và kiểm tra tên

Đề bài

a) Với lăng trụ đứng tam giác ABC.DEF và các đỉnh tương ứng đã nêu, kể tên hai đáy, ba cạnh bên và ba mặt bên.

b) Nếu AD dài 14 cm, cạnh BE dài bao nhiêu? Có thể kết luận AB cũng dài 14 cm không?

c) Một bạn đếm ba cạnh cho mỗi mặt tam giác và bốn cạnh cho mỗi mặt chữ nhật, được mười tám cạnh. Hãy giải thích sai sót.

Lời giải

a) Hai đáy là ABC và DEF. Ba cạnh bên là AD, BE, CF. Ba mặt bên là ABED, BCFE, ACFD. Cách ghi này giữ đúng sự tương ứng của hai đầu mỗi cạnh bên. Đoạn AE là đường chéo một mặt bên, không phải cạnh bên của hình.

b) BE bằng AD nên dài 14 cm. Không suy ra AB dài 14 cm vì AB là cạnh đáy, không nằm trong nhóm ba cạnh bên bằng nhau. Hình lăng trụ đứng không yêu cầu mọi cạnh của nó bằng nhau.

c) Bạn đã đếm mỗi cạnh hai lần, một lần trong mỗi mặt chứa nó. Cách đếm đúng là ba cạnh của đáy ABC, ba cạnh của đáy DEF và ba cạnh bên, tổng chín cạnh. Số mặt cũng cần phân biệt: hình có năm mặt, không phải chín mặt.

5. Bộ luyện B: hộp tam giác kín

Một hộp mô hình là lăng trụ đứng có đáy tam giác vuông với hai cạnh góc vuông dài 5 cm và 12 cm; cạnh còn lại dài 13 cm được cho sẵn. Chiều cao lăng trụ là 16 cm. Bỏ qua độ dày, mép ghép và hao hụt. Không cần dùng định lí ngoài phạm vi bài để tìm cạnh còn lại vì đề đã cung cấp nó.

Đề bài

a) Tính diện tích một đáy và thể tích hộp.

b) Tính diện tích xung quanh và diện tích vật liệu để làm hộp kín.

c) Nếu để mở một đầu tam giác, diện tích vật liệu giảm bao nhiêu và còn bao nhiêu?

Lời giải

a) Hai cạnh 5 cm và 12 cm vuông góc nên diện tích đáy là 5·12 : 2 = 30 \(\mathrm{cm}^{2}\). Thể tích bằng 30·16 = 480 \(\mathrm{cm}^{3}\). Số 16 là chiều cao lăng trụ, không phải đường cao ứng với cạnh 12 cm trong tam giác đáy.

b) Chu vi đáy là 5 + 12 + 13 = 30 cm. Diện tích xung quanh bằng 30·16 = 480 \(\mathrm{cm}^{2}\). Hộp kín cần thêm hai đáy, nên diện tích vật liệu bằng 480 + 2·30 = 540 \(\mathrm{cm}^{2}\). Diện tích xung quanh và thể tích tình cờ cùng số 480 nhưng khác đơn vị và ý nghĩa.

c) Bỏ một đầu tam giác làm giảm 30 \(\mathrm{cm}^{2}\), còn 510 \(\mathrm{cm}^{2}\). Không giảm 60 \(\mathrm{cm}^{2}\) vì chỉ bỏ một đầu. Có thể kiểm tra bằng cách cộng ba mặt bên và một đáy: 480 + 30 = 510 \(\mathrm{cm}^{2}\).

6. Bộ luyện C: phủ mái và hai đầu

Một lều mô hình dài 4 m có tiết diện tam giác cân. Cạnh tiếp đất dài 1,8 m, đường cao tam giác vuông góc với cạnh ấy dài 1,2 m; hai cạnh mái đều dài 1,5 m được cho sẵn. Lều được phủ kín hai mái và hai đầu tam giác, không phủ mặt tiếp đất; không chừa cửa và bỏ qua mép nối.

Đề bài

a) Tính thể tích khoảng không bên trong mô hình.

b) Tính diện tích hai mái, rồi diện tích vật liệu cho hai mái và hai đầu.

c) Nếu chỉ phủ hai mái và không phủ hai đầu, đáp số thay đổi thế nào?

Lời giải

a) Diện tích đáy tam giác là 1,8·1,2 : 2 = 1,08 \(\mathrm{m}^{2}\). Thể tích là 1,08·4 = 4,32 \(\mathrm{m}^{3}\). Chiều cao lăng trụ ở đây là chiều dài 4 m của lều. Không nhân thêm 1,5 m vì cạnh mái không phải một kích thước bổ sung trong công thức thể tích.

b) Hai mái có diện tích 2·1,5·4 = 12 \(\mathrm{m}^{2}\). Hai đầu tam giác có tổng diện tích 2·1,08 = 2,16 \(\mathrm{m}^{2}\). Vật liệu cần theo giả thiết là 14,16 \(\mathrm{m}^{2}\). Mặt tiếp đất dài 4 m, rộng 1,8 m không thuộc phần phủ được yêu cầu.

c) Chỉ phủ hai mái thì cần 12 \(\mathrm{m}^{2}\), ít hơn phương án trước 2,16 \(\mathrm{m}^{2}\). Kết quả không phải diện tích xung quanh đầy đủ của lăng trụ vì còn thiếu mặt tiếp đất. Diện tích xung quanh đầy đủ là (1,5 + 1,5 + 1,8)·4 = 19,2 \(\mathrm{m}^{2}\).

7. Bộ luyện D: mương có tiết diện hình thang

Một đoạn mương mô hình dài đều 8 m, có tiết diện vuông góc với chiều dài là hình thang. Bề rộng miệng 1,4 m, bề rộng đáy 0,8 m, độ sâu vuông góc 0,6 m. Tiết diện không đổi dọc đoạn mương. Chỉ xét thể tích hình học, không tính đất nở rời sau đào hoặc độ dày lớp lót.

Đề bài

a) Tính diện tích tiết diện và thể tích phần mương.

b) Đổi thể tích đó sang lít.

c) Chỉ với các dữ kiện trên, có đủ tính diện tích xung quanh của lăng trụ hình thang không? Giải thích.

Lời giải

a) Diện tích hình thang bằng (1,4 + 0,8)·0,6 : 2 = 0,66 \(\mathrm{m}^{2}\). Thể tích bằng 0,66·8 = 5,28 \(\mathrm{m}^{3}\). Độ sâu 0,6 m dùng trong diện tích tiết diện; chiều dài 8 m đóng vai trò chiều cao lăng trụ. Hai đại lượng không thể thay thế cho nhau.

b) Một mét khối bằng một nghìn lít, nên 5,28 \(\mathrm{m}^{3}\) bằng 5280 lít. Đây là thể tích phần lòng mô hình theo giả thiết. Không được viết 5,28 lít hoặc 528 lít do dùng nhầm hệ số đổi đơn vị.

c) Chưa đủ, vì chu vi hình thang còn phụ thuộc độ dài hai cạnh không song song. Đề không nói hình thang cân hay vuông và không cho hai cạnh ấy. Không tự lấy độ sâu 0,6 m làm độ dài mỗi cạnh nghiêng để tạo ra một đáp số diện tích.

Tiết diện hình thang có hai đáy1,4m và0,8m, chiều cao vuông góc0,6m; chiều dài đoạn mương8m. Diện tích0,66m²,thể tích5,28m³.
Hình minh họa không bổ sung giả thiết về cạnh bên; số đo chiều sâu là khoảng cách vuông góc giữa hai đường đáy.

8. Một lượt tự kiểm trước khi nộp

Hãy ghi tên hai đáy trước, sau đó đánh dấu chiều cao lăng trụ bằng lời. Nếu đáy là tam giác hoặc hình thang, ghi thêm chiều cao riêng của đáy và cạnh tương ứng. Cách làm này giúp tránh việc thấy ba số đo rồi nhân tất cả, trong khi thể tích tam giác còn cần hệ số một phần hai.

Tiếp theo, liệt kê từng mặt được tính vật liệu và kiểm tra số lần xuất hiện. Đối chiếu đơn vị cuối mỗi dòng, giữ nguyên các giả thiết bỏ qua độ dày hoặc mép ghép. Khi thiếu một độ dài cần thiết, hãy nêu thiếu dữ kiện thay vì đo trên hình phối cảnh. Sau phần Luyện tập này, sách chuyển sang Bài tập cuối chương X để hệ thống rộng hơn các hình khối đã học.

Bài trước và bài sau của Toán 7

Bài trước: Bài 37. Hình lăng trụ đứng tam giác và hình lăng trụ đứng tứ giác.

Bài sau: Bài tập cuối chương X.

Luyện đề trên ClassOn

Xem đề thi công khai, ngân hàng câu hỏi và công thức — miễn phí.

Bài liên quan

Trợ giúp tại màn hình

Hướng dẫn màn hình

Chọn một chức năng hoặc xem hướng dẫn từng ô nhập và nút bấm trên màn hình này.

Chỉ dẫn chỉ giải thích thao tác; không tự bấm nút, lưu hay gửi dữ liệu.

Đọc hướng dẫn đầy đủ ↗