Bảng tuần hoàn hóa học online: công thức và cách sử dụng
Bảng tuần hoàn sắp xếp 118 nguyên tố theo số hiệu nguyên tử tăng dần. Chọn một ô để tra cứu đặc điểm và cấu hình electron; dùng bộ lọc để quan sát các họ nguyên tố. Dữ liệu được lưu cùng website, không cần gửi truy vấn tìm kiếm đến dịch vụ bên ngoài.
Công thức và nguyên lý
Hướng dẫn từng bước
- Tìm bằng tên tiếng Việt, tên tiếng Anh, ký hiệu hoặc số hiệu nguyên tử.
- Chọn họ nguyên tố để làm nổi bật các ô phù hợp.
- Bấm nguyên tố để đọc thông tin; dùng phím mũi tên để chuyển ô.
- Đối chiếu nhóm, chu kỳ và cấu hình electron khi giải bài tập.
Ví dụ có lời giải
Đọc bảng tuần hoàn 118 nguyên tố từ số hiệu nguyên tử
Mỗi ô đại diện cho một nguyên tố hóa học và được định danh bằng số hiệu nguyên tử Z. Đây là số proton trong hạt nhân, quyết định nguyên tử thuộc nguyên tố nào. Khi nguyên tử trung hòa điện, số electron bằng số proton. Ion có thể nhận hoặc nhường electron nhưng số proton vẫn giữ nguyên; vì vậy vị trí nguyên tố trong bảng không đổi khi tạo ion.
Bảng hiển thị ký hiệu quốc tế cùng tên tra cứu. Ký hiệu bắt đầu bằng chữ hoa, chữ thứ hai nếu có phải viết thường: Co là coban, còn CO là công thức gồm cacbon và oxi. Nhập số hiệu, ký hiệu hoặc tên không dấu vào ô tìm kiếm để làm nổi bật nguyên tố. Chọn một ô để xem cấu hình electron và các thuộc tính được ghi nhận trong dữ liệu PubChem.
Nhóm, chu kỳ và cách bố trí hai dãy khối f
Các hàng ngang là chu kỳ, các cột dọc là nhóm được đánh số từ 1 đến 18. Khi đọc vị trí, cần kết hợp cả hàng và cột thay vì suy ra chỉ từ màu nền. Màu trong công cụ thể hiện họ nguyên tố như kim loại kiềm, halogen hay khí hiếm, giúp nhận diện các nguyên tố có đặc điểm liên quan trong một lần quan sát.
Họ Lantan và họ Actini được tách xuống phía dưới để bảng không kéo quá dài. Các ô đó vẫn thuộc chu kỳ 6 hoặc 7, không phải hai chu kỳ mới. Số cột trên hai dãy tách không được hiểu là nhóm của từng nguyên tố. Bộ lọc họ nguyên tố làm mờ các ô còn lại để bạn vẫn giữ được bối cảnh vị trí trên toàn bảng.
Phân biệt nguyên tử khối, số khối và số neutron
Nguyên tử khối trong bảng thường phản ánh thành phần đồng vị của nguyên tố theo quy ước dữ liệu nguồn. Đây không phải số khối của một nguyên tử riêng lẻ. Không nên làm tròn tùy ý nguyên tử khối rồi lấy kết quả trừ Z để khẳng định số neutron, đặc biệt khi bài chưa nêu đồng vị hoặc số khối.
Với đồng vị có số khối A và số hiệu nguyên tử Z xác định, số neutron là A trừ Z. Ví dụ đồng vị cacbon-12 có Z bằng 6 nên có 6 neutron. Khi tính khối lượng mol trong bài tập phổ thông, hãy dùng giá trị mà đề bài quy định nếu khác độ chính xác trên bảng; ghi rõ quy tắc làm tròn ở cuối phép tính.
Cấu hình electron, độ âm điện và số oxi hóa
Cấu hình electron mô tả phân bố electron theo phân lớp, có thể viết gọn bằng lõi khí hiếm trong dấu ngoặc vuông. Khi so sánh tính chất, hãy chú ý electron lớp ngoài và cấu hình thực tế của nguyên tố; một số kim loại chuyển tiếp có cách phân bố khác dự đoán đơn giản từ thứ tự mức năng lượng. Công cụ hiển thị nguyên văn cấu hình của nguồn tra cứu.
Độ âm điện được ghi theo thang Pauling khi nguồn có dữ liệu. Ô chưa có giá trị được ghi rõ thay vì tự điền số 0. Danh sách số oxi hóa là những giá trị được ghi nhận, không có nghĩa nguyên tố luôn mang tất cả các số đó hoặc có một hóa trị cố định. Để xác định số oxi hóa trong một chất, vẫn phải xét công thức, điện tích tổng và các quy tắc áp dụng cho hợp chất cụ thể.
Bài tập minh họa và cách tự kiểm tra
1. Số hạt của nguyên tử sắt trung hòa
Tra Fe thấy Z = 26. Hạt nhân chứa 26 proton và nguyên tử trung hòa có 26 electron. Chưa thể xác định số neutron nếu đề chưa cho đồng vị hoặc số khối.
2. Tính neutron của đồng vị cacbon-14
Cacbon có Z = 6. Đồng vị được đề cho A = 14, do đó số neutron là 14 − 6 = 8. Không lấy nguyên tử khối trung bình của bảng để thay cho số khối 14.
Lưu ý và lỗi thường gặp
Nguyên tử khối không phải số khối của một đồng vị cụ thể. Không làm tròn nguyên tử khối rồi trừ Z để suy ra số neutron. Hai dãy họ Lantan và Actini được tách xuống dưới để bảng gọn hơn.